Búgingi tańda el ishindegi týrızmdi damytý saıasaty tek ekonomıkalyq kórsetkishtermen nemese ınfraqurylymdyq sandarmen ǵana ólshenbeıdi, ol memlekettik ıdeologıamen, ulttyq qaýipsizdikpen, ishki saıası turaqtylyqpen jáne aýmaqtyq brendti álem halyqtaryna jáne týrıserge durys qalyptastyrýmen tyǵyz baılanysty. Jaqynda belgili sarapshy Erbol Azanbek Almaty oblysynyń tabıǵaty shuraıly Kegen, Raıymbek jáne Uıǵyr aýdandaryna «arnaıy týrısik aımaq» statýsyn berý týraly áleýmettik jelide bastama kóterdi. Bul usynysy oryndy. Sebebi salyqtyq jeńildikter, granttyq qoldaý, bızneske arnalǵan arnaıy OKED jáne aýyldardy biryńǵaı dızaın-kodpen damytý óńirlerdiń ekonomıkasyn jańa deńgeıge kótereri sózsiz. Alaıda, osy oraıda úlken ıdeologıalyq ári logıkalyq qaıshylyq kóldeneńdeıdi, óıtkeni Qazaqstannyń basty týrısik marjandary ornalasqan, sheteldik meımandar aǵylatyn bul aımaqty «Uıǵyr aýdany» dep atap, «týrısik statýs» berý qanshalyqty tıimdi?
Qazaqstan – kópultty, biraq birtutas ýnıtarly memleket, soǵan oraı sońǵy jyldary elimizde ákimshilik-aýmaqtyq birlikterge, eldi mekenderge tarıhı, geografıalyq jer-sý attaryn qaıtarý saıasaty júıeli túrde júrip jatyr. Belgili bir ákimshilik aýdannyń etnos atymen atalýy ishki jáne syrtqy saıasatta qaıshylyqtar men túsinispeýshilikterge jol beretin faktordyń biri. Halyqaralyq tarıhı jáne geosaıası maǵynasyna kóz júgirtsek, bul aımaq Sharyn shatqaly nemese Qaradala sıaqty álemdik deńgeıde tanymal týrısik obektilerdiń oshaǵy bolyp keledi. Jarnamalaý pen brend jasaý zańdylyqtary boıynsha týrıs belgili bir etnostyq ataýǵa emes, biregeı tabıǵı brendke nemese jer-sý atyna qyzyǵyp, erekshe tabıǵatyn tamashalaýǵa aǵylady. Buǵan álemdik tájirıbeden ashyq mysaldar keltirýge bolady. Mysaly álemdegi eń tanymal týrısik mekender eshqashan onda turatyn etnostardyń atymen emes, geografıalyq brendpen tanymal. Albanıadaǵy Alpi aımaqtary, Italıadaǵy Toskana, nemese Shveısarıadaǵy Davos óńiri óziniń tarıhı atalarymen álemdi ózine baýraýda. Oǵan qosa, kórshiles Reseıdiń ózinde Altaı nemese Kavkaz sıaqty óńirlerde geografıalyq brendteri birinshi orynǵa shyǵarylǵan. Soǵan baılanysty qoǵam belsendileri men sarapshylar arasynda joǵaryda aıtylǵan aýdandardyń ataýyn ózgertý týraly bastamalardyń jıi aıtylýy tolyǵymen negizdi. «Sharyn týrısik aýdany» degen ataý halyqaralyq naryqta AQSH-tyń Grand-Kanon týrısik brendi sıaqty birden tanylady ári tarıhı ataýdy qaıtarý jergilikti turǵyndardyń etnostyq quramyna nemese quqyǵyna nuqsan keltirmeı, barsha azamatty ortaq otanshyldyq ıdeıa tóńireginde biriktire túsedi.
Sonymen qatar, bul óńirge arnaıy týrısik aımaq statýsyn berý arqyly aýyldyq jerlerdegi sharýa qojalyqtaryna tek aýyl sharýashylyǵymen emes, janama túrde týrıserdi qabyldaýǵa múmkindik beretin arnaıy EQJJ (Ekonomıkalyq qyzmet túrleriniń jalpy jikteýishi) engizilip, «Aýyl amanaty» sıaqty baǵdarlamalardyń tıimdiligi eselep artady. Qazirgi tańda sharýalar týrıserge mal soıyp, kıiz úı tigip, etno-qonaqúı ashqysy kelgenmen, zańnamalyq shekteýlerge tap bolady. Eger bul óńirde agrotýrızmge arnaıy ekonomıkalyq rejım berilse, árbir ekinshi aýla shaǵyn kásipkerge aınalady. Bul oraıda Avstrıanyń Galshtat nemese Shveısarıanyń Alpi aýyldarynyń úlgisi óte utymdy mysal bola alady. Ondaǵy turǵyndar mal sharýashylyǵyn eko-týrızmmen sheber ushtastyryp, aýyldyń biryńǵaı sáýlettik beınesin saqtap otyr. Bul aımaqtaǵy Shonjy, Kegen sıaqty eldi mekender de retsiz salynǵan ala-qula qurylystardan arylyp, biryńǵaı arhıtektýralyq stılde damyp, salyqtyq jeńildik arqyly kóleńkeli ekonomıka tolyǵymen joıylady.
Qorytyndylaı kele, Almaty oblysynyń ońtústik-shyǵys óńirlerin damytý – bul tek bıznes joba nemese jergilikti ınfraqurylymdy jańartý emes, bul – memlekettik ıdeologıalyq strategıa. Eger memleket osy aýdandardyń ataýyn tarıhı atyna ózgertip, ony Kegen, Raıymbek aýdandarymen birge «Arnaıy klasterlik týrısik aımaq» dep jarıalasa, bul sheshim bir ýaqytta elimizdegi onomastıkalyq ádildik pen ulttyq tutastyqty nyǵaıtyp, óńir ekonomıkasyn turaqty ósim jolyna baǵyttar edi. Sondyqtan bul máseleni jaı ǵana jelidegi talqylaý deńgeıinde qaldyrmaı, oblystyq máslıhat pen respýblıkalyq Parlament deńgeıinde zańnamalyq bastama retinde kóteretin ýaqyt jetti.
