Ýkraınada sovet kósemi Lenınniń eskertkishteri qulaǵan saıyn «Reseı basshysy Vladımır Pýtın Ýkraınadaǵy yqpalynan aıyrylyp barady» degen oı keledi. ÝKRAINA RESEIGE NEGE QAJET? AQSH prezıdenti Barak Obama aqpannyń 19-y kúni Meksıkaǵa barǵan saparynda «qyrǵıqabaq soǵys» taqyrybyn qozǵamaýǵa tyrysty. Ol «AQSH Reseımen básekeles dep, bul jerden qyrǵıqabaq soǵystyń belgisin izdeýdiń qajeti joq. Biz Ýkraına halqynyń óz bolashaǵyna qatysty sheshimderdi ózi qabyldaǵanyn kórgimiz keledi» dedi. Biraq qatal geosaıasattyń óz qaǵıdalary bar. 1991 jyly táýelsizdik alǵan Ýkraına Batys pen post-sovettik keńistikte yqpalyn saqtap qalǵysy keletin Reseıdiń ortasynda ornalasqan. Post-sovettik Ýkraınanyń birinshi prezıdenti Leonıd Kravchýk Azattyqtyń orys qyzmetine:

Reseı prezıdenti Vladımır Pýtın "Kavkaz-2012" áskerı jattyǵýynda dúrbi salyp otyr. 17 qyrkúıek 2012 jyl. (Kórneki sýret)

- Ýkraınasyz Eýropa arenasynan ózine oryn tımeıtinin, Amerıka jáne basqa da eldermen terezesi teń yqpaldy qurylymǵa aınala almaıtynyn sezgen Reseı Ýkraınany qushaǵynan shyǵarmaýǵa tyrysyp otyr, - deıdi. Kıevtegi burynǵy AQSH elshisi Stıven Paıfer de osyndaı pikir bildirip: - Post-sovettik keńistikte óz yqpalyn júrgizý - Vladımır Pýtınniń eń úlken maqsaty. Pýtın jumysynyń negizgi bóligi - Keden Odaǵy. Ýkraına Eýropa Odaǵyna bet bursa, Reseıdiń yqpal etý aımaǵynyń bir sheti oısyrap qalady. Ýkraınany «saqtaý» Pýtınniń, onyń eldegi saıası jaqtastarynyń bedelin kóterý úshin kerek, - dedi. Biraq Ýkraına Reseıge «bedel» úshin ǵana qajet emes. «Ýkraınadaǵy qyzǵylt-sary tóńkeris» kitabynyń avtory Endrú Ýılson aqpannyń 23-i kúni «The Independent» basylymyna shyqqan maqalasynda «Ýkraınada shynaıy demokratıa ornasa Vladımır Pýtınniń 2000 jyldan beri qurǵan júıesine qaýip tónedi» deıdi. Avtorıtarlyq Reseı burynǵy sovet elderinde kleptokratıanyń (grek tilinen «urylar bıligi» dep aýdarylady – red.) kelmeske ketkenin qalamaıdy. Odan bólek, Máskeý Ýkraınaǵa ekonomıkalyq jáne qaýipsizdik múddesi turǵysynan mańyzdy aımaq retinde qaraıdy. Reseıdiń Qara teńizdegi floty Qyrymdaǵy Sevastopolde tur, Reseı gazynyń kóbi Eýropaǵa Ýkraına qubyrlary arqyly jetkiziledi. Reseılik olıgarhtar Ýkraınany, ásirese onyń shyǵys bóligin tabys kózine aınaldyrǵan. «ÝKRAINANYŃ BAǴY QAITSE JANADY?» Sarapshylar Reseıdiń Ýkraınanyń kez kelgen aımaǵyna áskerı basqynshylyq jasaýy (orystildi aımaqtardyń Máskeýge «bitimger» jiberý týraly usynystaryna qaramastan) ekitalaı deıdi. Ondaı ıntervensıanyń saldary 2008 jyly Grýzıaǵa basyp kirgennen de qymbatqa túsedi ári zardaby da orasan bolady.

Ýkraına kartasy. (Kórneki sýret)

Degenmen Reseı Ýkraınany «federaldandyrý» áreketterin ary qaraı jalǵastyra berýge yntaly tárizdi. Máskeý solaısha Ýkraınanyń Eýropa Odaǵyna qosylýyna kedergi keltirip, bul eldiń «avtonomdy» shyǵys aımaqtarmen tyǵyz ekonomıkalyq qatynastar ornatýy múmkin. Máskeýdegi Karnegı ortalyǵynyń basshysy Dmıtrıı Trenın aqpannyń 23-i kúni «The New York Times» gazetine shyqqan maqalasynda «Federaldandyrý - Kıev pen batys Ýkraına úshin eldi talqandaý sıaqty kórinse de, shyn máninde bul Ýkraınanyń tutastyǵyn saqtap qalýǵa sep. Sebebi qarjylyq jáne mádenı turǵyda avtonomdy bolý eldiń ár bóliginiń barynsha jeńil ómir súrýine yqpal etedi. Qazirgi Ýkraınanyń ekonomıkasy kúıreýge taıady. Úkimet halyqaralyq demeýshilerden 35 mıllıard dollar surap otyr» deıdi. Máskeý Kıevke saýda jáne energetıka salasy arqyly qysym jasaı alady. Ýkraına Reseı gazyna qatty táýeldi, sondyqtan Kreml halyq arasynda narazylyq týdyryp, saıası bólinisti odan ári asqyndyrýy múmkin. Aqpannyń 24-i kúni Reseı premeri Dmıtrıı Medvedev jańa úkimettiń legıtımdi (zańdy – red.) ekenine kúmán keltirip, «Bizdiń keıbir sheteldik áriptesterimiz qazirgi úkimetti legıtımdi dep tanydy. Olardyń qandaı konstıtýsıaǵa nemese zańǵa súıengeni bizge belgisiz. Qarýly qaqtyǵyspen  bılikke kelgen úkimetti zańdy dep taný – olardyń aqyl-esiniń shatysqanyn kórsetse kerek» dedi.

Vashıngtondaǵy halyqaralyq strategıalyq zertteýler ınstıtýtynyń Reseı men Eýrazıa bólimindegi aǵa ǵylymı qyzmetkeri Semúel Charap «Batys pen Shyǵystyń yqpalyna qatar ushyraǵan Ýkraına munyń zardabyn shegip keledi» deıdi. Osy aıdyń basynda «Foreign Policy» basylymynda jaryq kórgen maqalasynda ol «20 jyldan bergi geosaıası kúres parazıt (aramtamaq - red.) saıası-ekonomıkalyq júıeniń qalyptasýyna yqpal etip, daǵdarysqa ákeldi» degen qorytyndy jasaıdy. Onyń pikirinshe, Reseı men Batys «halyqaralyq bitimge» kelse ǵana Ýkraına problemalary sheshiledi. «Qazirgi jaǵdaıdy eskersek, eki jaqtyń mámilege kelýi oryndalmas arman sıaqty. Biraq taraptar bitimge kelmegen jaǵdaıda daǵdarys asqyna beredi» deıdi ol.

"Azattyq radıosy"