Shyǵys elderiniń mádenıeti myńdaǵan jyldar boıy qalyptasqan, onyń ár alýandyǵy men baılyǵy, qupıaǵa toly álemi, kóz jaýyn alatyn ásemdigi jaıly óz aldyna áńgime etýge bolady. Shyǵys mádenıetiniń álemdik mádenıet sahnasynda alar orny aıryqsha, ol eshbir basqa halyqtardyń mádenıetine uqsamaıdy, dara joly men sara joly qalyptasqan, erekshe tylsym álem. Sol sebepti de adamzat balasynyń qyr-syry sheksiz orıentalızmge degen qyzyǵýshylyǵy men tańdanýy ýaqyt ótken saıyn tolassyz kúsheımese, báseńdegen emes.
Shyǵys mádenıeti- kemel shyńyna jetken asa baı qundylyqtarǵa toly tylsym álem. Zamana paraqtary ashylǵan saıyn onyń qaıtalanbas órnekteri men aıshyqtary óziniń jumbaqqa toly syrlarymen adamzat nazaryn baýrap alatyn qasıetterinnen arylmaq emes. Shyǵys mádenıetiniń san túrli qatparlarǵa ıe kúrdeli álemi, baı mıfologıasy, qoldanbaly ónerindegi aıshyqtardyń qaıtalanbas formalary, ulttyq áýenderi - Shyǵys mádenıetiniń aıyrmashylyǵy bolyp tabylady. Tańǵajaıyp óleń naqyshtary –ǵazaldary, syrǵa toly bı elementteri, sándi de saltanatty sáýlet óneri, músinder obrazy, shyǵys ustalarynyń qolynan shyqqan zergerlik buıymdar, ulttyq kıimderi men as máziri, kóneden mura bolyp kele jatqan sháı saltanaty óz ádemiligi men qaǵylez tartymdylyǵyn eshqashan joǵaltpaıdy, qaıta ýaqyt ótken saıyn óz boıaýyn qanyqtyra túsetini kóńildi erekshe sezim aıshyqtarymen terbeıdi.Bul - Shyǵys memleketteriniń mádenıeti myńjyldyqtar aıasynda damyp, óziniń alýan túrliligi men, talǵampazdyǵyn, tartymdylyǵyn máńgi saqtaıtynyń birden bir kýási.
Búginde osyndaı kórki kóz tartarlyq sulý Shyǵys mádenıetinyń tylsym dúnıesi ál –Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq Ýnıversıteti Shyǵystaný fakúltetiniń tórinde kórinis tapty. Fakúltet ómiriniń aınasyna aınalǵan Shyǵys murajaıy kúnnen kúnge nurlanyp, murajaıy qory tolyqsyp jatyr. Murajaı tek shyǵystaný mamandar nemese ýnıversıtetimizdiń stýdentteri men magıstranttary ǵana emes, sonymen birge shyǵys mádenıetine qyzyǵýshylyq tanytqan árbir jan úshin tanymdyq, tárbıelik máni zor qundy maǵlumattarady bere alady.
Tamyry tereńge ketetin, zertteýshileri topshylap boljammen aıtatyn ejelgi Shyǵys mádenıetiniń tańǵajaıyp qubylystary men san qatparly áleminiń sheńberi keń, ony zertteýdiń ózektiligi aıdan anyq. Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ shyǵystaný fakúltetinde oryn tepken Shyǵys Murajaıy – búginde shyǵys halyqtarynyń rýhanı jáne materıaldyq mádenıetinen jan-jaqty habardar etetin jádigerler jınaqtalǵan jerge aınaldy. Eger odan da árige boılaıtyn bolsaq, 1989 jyly elimizde eń alǵash ret shyǵys tilderin oqytatyn oqý orny da osy qara shańyraǵymyz – ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq Ýnıversıteti bolýy da tegin emes edi. Danyshpan babamyz ál Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq Ýnıversıteti atyna zaty saı shyǵys mádenıetin boıyna tereń sińirgen, bilim men ǵylym nárin sýsyndaǵan kemel jas býyndy tárbıeleýdi basty maqsattarynyń bir tarmaǵy retinde sanaıdy. Bilimdi tárbıemen tereń ushtastyra bilgen bizdiń shyǵystaný fakúltettiń basty ustanymy – jas urpaq boıyna shyǵys tilderimen qatar shyǵys mádenıetin de tereń sińirý, óıtkeni biz- shyǵys mádenıetiniń ókilimiz, shyǵys topyraǵynan nár alyp ósken óskeleń ulttyń urpaǵymyz. Jahandanýdyń qaryshty qadamdary aıasynda biz ózimizdiń shyǵystyq dilimizden qol úzip qalmaı, qaıta qaımaǵyn buzbaı saqtap, kelesi býynǵa mura qylyp qaldyrýymyz kerek. Demek, bul sonaý kóneden kele jatqan dástúr jalǵastyǵy, al bizdiń maqsatymyz – dástúr jalǵastyǵyn ári qaraı damytý.
Bıylǵy 2015-2016 jylǵy oqý jyly – shyǵys mádenıeti ónerin kópshilik qaýymǵa nasıhattaýmen erekshelendi. Festıvál aıasynda fakúltettiń ortalyq zalynda shyǵys ulttarynyń ulttyq kıimderi kórsetilimi ótkizilip, zal etnografıalyq turǵyda jabdyqtaldy. Sonymen qatar fakúltettiń oqytýshylary men stýdentteri, magıstranttary daıyndaǵan shyǵys ulttarynyń as máziri kórmesi ótkizildi jáne fólklorlyq konserttik baǵdarlama uıymdastyryldy. Fakúltet oqytýshylary men stýdentteri joǵary oryndaýshylyq sheberlikpen óner kórsetip jınalǵan kópshilikti tánti etti. Tylsym ári tańǵajaıyp Shyǵys mádenıetimen etene aralasýǵa sep bolǵan festıvalimiz endigi kezde jyl saıyn ótetin nurly dástúrge aınalmaqshy. Fakúltet janynda qurylǵan «Shyǵys mýzeıi» sheteldik qonaqtardyńda úlken qyzyǵýshylyǵyn týǵyzýda. Máselen, ýnıversıtetimizge kezinde arnaıy kelgenQytaıdyń Formasa television (Taıvan) telearnasynyń reporterleri suhbat aldy. Taıvandyq qonaqtar qundy jádigerler jınalǵan mýzeıdi taspaǵa tartty. Osy istiń basy-qasynda júrgen qytaıtaný kafedrasynyń dosenti Dáýletova Fatıma «Shyǵys mýzeıiniń» qurylýy týraly tyńǵylyqty áńgimelep berdi. Taıvan jýrnalıseri jalpy shyǵystaný fakúltetiniń qurylý tarıhymen tanysyp, fakúltettegi kafedralardy, oqý aýdıtorıalaryn, oqý zaldaryn, lıngofon jáne vıdeokabınetterdi aralap, fakúltet basshylyǵymen, oqytýshylarmen, stýdenttermen jolyǵyp, tildesti.
Búginde murajaı qoryna 3000-nan astam jádiger jınalyp otyr. Bul kóńilge qýanysh uıalatar jaıt.Jınalǵan jádigerler qytaı, koreı, túrik, arab, úndi, japon mádenıetterinen jan-jaqty aqparat beretin qundy zattar. Árıne, mundaı kúrdeli istiń júıeli túrde jolǵa qoıylyp, nyq qadam basýyna atalǵan elderdiń mádenı ortalyqtary, elshilikteri, konsýldyqtary, jeke fırmalary jáne jeke tulǵalardyń qosyp otyrǵan úlesteri orasan zor. Murajaıdy ashýdaǵy fakúltetimizdiń maqsaty – jurtshylyq qaýymdy (tek sol salany zertteýshi ǵalymdar men mamandar ǵana emes) shuǵylaly shyǵys mádenıetiniń kóp qyrly, san-salaly bolmysymen tanystyrý edi. Óıtkeni belgili bir eldiń tilin meńgerý úshin mindetti túrde sol eldiń mádenıetin, ótken –ketken tarıhyn tereń meńgerý shart, sonda ǵana atalǵan memleketpen aradaǵy qarym qatynastardyń qarqyndy damýy zańdy qubylys.
Osylaısha bizdiń fakúltet jetistikteri shetel telearnasy arqyly tórt tarapqa taralyp jatyr. Aldaǵy maqsat – atalǵan jetistikter aıasyn keńeıtip, jańa belesterdi baǵyndyrý bolyp qala bermek.
Aıda Kenjebaeva
Ál-Farabı atyndaǵy shyǵystaný fakúlteti qytaıtaný kafedrasynyń dosenti
Elemes Zýbırash
magıstrant
