قازاقتىڭ مەملەكەتىندە قازاقتىڭ جاڭا جىلى – ناۋرىز مۇلدەم ەلەۋسىز قالۋدا. ءتىپتى الماتى قالاسىندا ناۋرىز مەرەكەسى بولمايتىن سياقتى. 1 قاڭتاردى جاڭا جىل دەپ جالاۋلاتىپ، اي بۇرىن شىرشا جاعىپ، ميلليونداعان قارجى توككەن شەنەۋنىكتەر ەندى ءۇنسىز وتىر. سوۆەت وكىمەتىندە قالاي بولدى. قازىردە سونداي. اتا-بابادان جالعاسىپ كەلگەن بۇل ناۋرىزعا 1926 جىلى سوۆەت وكىمەتى رەسمي تىيىم سالعان. تەك اراعا 62 جىل سالىپ، 1988 جىلى مۇحتار شاحانوۆ باستاعان ءبىر توپ ۇلت زيالىلارىنىڭ ارقاسىندا ناۋرىز قازاققا قايتا ورالىپ ەدى. سودان بەرى 22 جىل ءوتىپتى. سول كەزەڭدە ۋاقىتتىڭ تىعىزدىعىن سىلتاۋ ەتكەن كولبينگە «ناۋرىزدى 22 ساۋىردە تويلايىق» دەگەن ءۋاج دە ايتىلعانىن بۇل كۇندە بىرەۋ بىلسە، بىرەۋ بىلمەس. جالپى، ناۋرىز مەيرامىنىڭ حالىققا قالاي قايتىپ ورالعانىن ەل اركەز ەسىندە ۇستاعانى ءجون. ويتكەنى ول – ۇلت تاريحىنداعى جەڭىستى ساتتەردىڭ جارقىن بەلەسى.

1988 جىلى 4 اقپان كۇنى «لەنينشىل جاس» گازەتىندە جا­ريالانعان «تامىرىڭدى تەرەڭ جىبەر» اتتى مۇحتار شاحانوۆتىڭ سۇحباتى ناۋرىزدىڭ العاشقى قارلىعاشىنداي بولدى. ولاي دەيتىنىمىز، وسى سۇحباتتان سوڭ مۇحاڭ ارنايى حات ازىرلەپ، كول­ءبيننىڭ وزىنە كىرگەن. قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كومي­تە­ءتى­ءنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى مەن قازاق اقىنىنىڭ اراسىنداعى تەكەتىرەس ۇزاققا سوزىلادى. – ەكەۋمىز كوڭىلسىز قوشتاس­تىق. كولبيننەن شىققاننان كە­ءيىن قازاق كسر مينيسترلەر كەڭە­ءسىنىڭ ءتوراعاسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ­قا جولىعىپ، كولبينگە «ناۋرىزدى» ءتىرىلتۋ تۋرالى ارنايى حات تاستاعانىمدى ايتتىم. – وتە دۇرىس جاساعانسىڭ، – دەدى نۇرەكەڭ. – ەندى سەنىڭ ول حاتىڭدى كولبين بيۋرو مۇشەلەرى­نە جىبەرۋى ءتيىس. كوبىسى كولەڭكەسى­نەن ۇرىككەندەر عوي. جانىبەكوۆ ەكەۋمىزدەن باسقالارى قولداي قويادى دەپ ويلامايمىن. دەگەنمەن ءوزىم بار كۇشىمدى سالامىن. ال سەن كولبيننىڭ سوڭىنان قالما. باسقا جازۋشىلاردى دا، ونەر قاي­راتكەرلەرىن دە قوسىپ، بىرلەسىپ قيمىلداڭدار. مەرەكەنى ناق وسى بيىلدان باستاپ جىبەرەلىك. ۋاقىت تىم از قالدى. كولبين كەلىسىمىن بەرە قالعان جاعدايدا «ناۋرىزعا» قارجى ءبولۋ ماسەلەسى مينيسترلەر كەڭەسىنە كەلىپ تىرەلەدى عوي. ول جاعىنان قام جەمە. باتىل كىرىسە بەر. نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ بۇل ءسوزى مۇحتار شاحانوۆتى ءتىپ­ءتى دە قاناتتاندىرادى. ايتسا ايتقانداي، 1988 جىلدىڭ 11 ناۋ­رىزى كۇنى «لەنينشىل جاس» گازەتىندە «جازىلعان جاي، پىكىر، تىلەك، ۇسىنىس: «تامىرىڭدى تە­رەڭ جىبەر» دەگەن تاقىرىپپەن بەلگىلى اقىن جازۋشىلار سىرباي ماۋلەنوۆ، سافۋان شايمەردەنوۆ، ءسۇلتانالى بالعابايەۆ، سماعۇل ەلۋبايەۆ، قۇرمانعازى قا­رامان ۇلى، سەرىك اسىلبەكوۆ، ۇلىقبەك ەسداۋلەتوۆتەردىڭ مۇحتار شاحانوۆتىڭ پىكىرىن قۋاتتاعان «ورىندى ۇسىنىس» اتتى بىرلەسكەن حاتى جاريالانادى. جەر-جەردەن قولداۋ ءبىلدىرىپ، حات جازعان وقىرماندار دا كوپ بولدى. ناۋرىزدىڭ يسلام دىنىنە قا­تىسىن انىقتاۋ مىندەتىن العان مينيسترلەر كەڭەسى جانىنداعى ءدىني ماسەلەلەرمەن اينالىساتىن ءبولىمنىڭ مەڭگەرۋشىسى تەلمان ساۋ­رانبەكوۆ تە مۇحتار شاحانوۆ­تىڭ وزىمەن سويلەسىپ، كولبيندى كوندىرۋگە ءتيىستى اقىل-كەڭەسىن ايتادى. سەبەبى ناۋرىز بيۋرو ءمۇ­شە­لەرىنىڭ تالقىسىنا سالىنىپ، ونى تويلاۋعا نۇرسۇلتان نازاربايەۆ پەن وزبەكالى جانىبەكوۆ­تەن باسقاسى تۇگەلدەي قارسى شى­عىپتى. كەلەسى كەزدەسۋىندە كولبين مۇحتار شاحانوۆقا: «بيۋرو ءمۇ­شەلەرiنiڭ كوبi قارسى. ناۋرىزدى يسلام دiنiنiڭ قالدىعى دەپ جاتىر، سوندىقتان رەنجىمە»، – دەپ اشىعىن ايتادى. سول كەزدەگى جاعدايدى مۇحاڭ بىلاي دەپ ەسكە الدى. «كەشiرiڭiز، گەنناديي ۆاسيليەۆيچ، – دەدiم ورشەلەنiپ. – بيۋرو مۇشەلەرiنiڭ كوپشiلiگi تاريح­تى بiلمەيدi. ماسەلەن، يسلام دiنi بۇل ولكەگە سەگiزiنشi عاسىردان ەنە باستاعان. ال، ناۋرىز قازاق دالاسىندا ودان بۇرىن تويلانعان. بيۋرو مۇشەلەرiنiڭ كوپشiلiگi ەڭ ءارiسi قازاقتىڭ ءنومiرi بiرiنشi اقىنى ابايدى دا وقىماعان… ابايدىڭ ورىس تiلiنە اۋدارىل­عان كiتابىن ادەيi الا بارعان ەدiم. اتىڭنان اينالىپ كەتەيiن ۇلى اتامىزدىڭ قىسىلعان شاقتا مۇنشالىقتى پايداسى تيەدi دەپ كiم ويلاعان. ۇلى ۇستازدىڭ «بiراز ءسوز قازاقتىڭ قايدان شىققاندىعى تۋرالى» ءقاراسوزiن كولبيننiڭ الدىنا جايدىم. ول جالما-جان استى قىزىل سيامەن سىزىلعان جولداردى قاراپ شىقتى دا، ويلانىپ قالدى. – ەندi، گەنناديي ۆاسيليەۆيچ، مىناعان نازار اۋدارىڭىز، – دەپ «شابۋىلعا» قايتا شىقتىم. – قا­زاق جەرiنە يسلام دiنi كەلمەستەن بۇرىن ناۋرىز مەيرامىن ارمياندار «ناۆوساردي»، چۋۆاشتار «ناراس وياحە» دەپ اتاعان. ال ارمياندار مەن چۋۆاشتاردىڭ مۇسىلمان ەمەس ەكەنiن ءوزiڭiز بiلەسiز. بۇل تiپتi قازاق سوۆەت ەنسيكلوپەدياسىندا جازىلعان. شىندىعى سولاي بولعانىمەن، بiراق ول كiتاپتا «يسلام دiنi كەلمەستەن بۇرىن» دەگەن ءسوز جوق ەدi. ادەيi بەلiنەن باسىپ جiبەردiم. – سiز جەڭدiڭiز! – كولبين ور­نىنان تۇرىپ كەلiپ، قولىمدى الدى». وسىلايشا ناۋرىزدى تويلاۋ ماسەلەسىنە كولبيننىڭ بەتى بەرى قارايدى. ءبىراق ونى وتكىزۋ مەر­زىمىنە كەلگەندە ول تاعى وزگەرەدى. ويتكەنى ناۋرىزعا بىرنەشە-اق كۇن قالعان ەدى. «بيىل مەرەكەنى ناۋ­رىزدىڭ 22-سىندە ەمەس، ءتىپتى 22 ساۋىردە وتكىزەلىك» دەپ تابانداپ تۇرىپ الادى مۇحتار شاحانوۆ. اقىرى ناۋرىز قازاقتىڭ ەن­شىسىنە بۇيىردى. 1988 جىلى 30 ناۋرىز كۇنi الماتىداعى ماكسيم گوركيي اتىنداعى دەمالىس پاركiندە ناۋرىز مەيرامى تويلاندى. مەرەكەگە مولشەرمەن 100 مىڭداي ادام جينالدى. وشكەنi جانىپ، ولگەنi تiرiلگەندەي بولعان حالىق جيىلماعاندا ءقايتسىن؟! ناۋرىز مەيرامىن كونە ءسالت-داستۇر ارناسىنا بۇرۋدا سول كەزدەگى الماتى قالالىق اتقارۋ كوميتەتى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى جىبەك ءامىرحانوۆا ەرەكشە ەڭبەك سىڭىرەدى. ناۋرىز كۇنگى رەسپۋبليكا سارايىنىڭ الدىندا ساپ تۇزەگەن «شەبەرلەر اۋىلى»، ادامداردىڭ بىر-بىرىمەن ءتوس قاعىستىرىپ امانداسۋى، «ناۋرىز تىلەك»، «ناۋرىز باتا» راسىمدەرى، الماتى كوشەلەرىندە ساپ تۇزەگەن قازاق ەرتەگىلەرىندەگى «الدار كوسە»، «تازشا بالا»، «باتىرلار شەرۋى» جانە وعان قاجەتتى تۇيە­لەر تابۋ، گوركيي پاركىنە ناۋ­رىزباي، ناۋرىزگۇل ەسىمدى ادامداردى جيناۋ، «التىباقان»، «بالتامتاپ»، «تەڭ كوتەرۋ»، «باعانا ورمەلەۋ»، «ارقانتارتىس»، «جاياۋ جارىس»، ت.ب. تولىپ جاتقان، ءبۇ­گىندە ۇمىتىلۋعا اينالعان ءرا­سىمدەردى ءتىرىلتۋ – تۇگەلدەي وسى جىبەك ءامىرحانوۆانىڭ جاساعان جۇمىستارى. ناۋرىزدىڭ قازاققا قايتىپ ورالۋىن قازىرگى مەملەكەت باسشى­سى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ، ۇلت­تىڭ ءبىرتۋار ۇلى، مارقۇم وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ، قازاقتىڭ قايسار قىزى جىبەك ءامىرحانوۆانىڭ ءبىر جاعادان باس، ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ، مۇحتار شاحانوۆتىڭ ۇسىنىسىن قولداۋىنىڭ جەمىسى دەسەك، ارتىق ايتقاندىق بولماس. دەگەنمەن تاۋەلسىزدىك تۋىنىڭ اس­تىندا بۇگىن ناۋرىزدى سول 1988 جىلى تويلاعان دەڭگەيگە جەتكىزە الماي وتىرعانىمىز ۇيات. بۇل نە­لىكتەن؟ جوق، جوعارىداعىداي ۇلت زيالىلارىنىڭ بۇگىنگى بيلىكتە از بولعانى ما، الدە ۇلتتىڭ رۋحى ءپاس تارتىپ بار ما؟ ايتپەسە، ەلباسى ءار جىلى ناۋرىزدى قازاق ەلىنىڭ جاڭا جىلى ەتىپ تويلايىق دەپ ايتىپ كەلەدى ەمەس پە؟! كولبيندى كوندىرگەن قازاق قايراتكەرلەرىنىڭ ەڭبەگىن ەش كەتىرمەگەنىمىز ءجون ەدى؟!