كەشەگى الماتىدا بولعان لاڭكەستىك ارەكەت (لاڭكەستىك ارەكەت – پرەزيدەنتتىڭ بەرگەن باعاسى) تۋرالى ەل ءىشى تۇرىپتى، الىس، جاقىن شەتەلدىكتەر دە قۇلاعدار بولدى. ۇقك باسشىسى ۆ. جۇماقانوۆ الماتى پوليسەيلەرى مەن بەيبىت تۇرعىندارعا وق جاۋدىرعان رۋسلان كۇلىكبايەۆتىڭ بۇعان دەيىن دە بىرنەشە باپ بويىنشا قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعانىن، سالافيتتىك اعىمعا ەرۋشىلەرگە تۇزەۋ مەكەمەسىندە ءجۇرىپ قوسىلعانىن جەتكىزدى. بۇل دا رەسمي مالىمەت. «رەسمي مالىمەت» دەپ ەرەكشە باسىمدىق بەرۋىمىزدىڭ دە سەبەبى بار. وسىنداي تەراكت وقيعالارى كەزىندە تەرىس اعىمدارعا بۇيرەگى بۇراتىندىقتارىن بايقاتىپ قويعان كەي جۋرناليست، بلوگەرلەرىمىز «وقيعانىڭ ءمان-جايىن كۇتەيىك. رەسمي مالىمەتتەرگە قۇلاق اسايىق. قىلمىس جاساعان ادامنىڭ ءدىني توپتارعا قاتىسى دالەلدەنبەدى» دەپ سول رەسمي ورگانداردىڭ الدىن وراپ، ەلدى شاتاستىرۋعا ارەكەتتەنەتىنى بار.
سونىمەن، الماتىدا اتىس جاساعان كىم؟ ول بۇل ارەكەتكە نەگە باردى؟ نەگە پوليسيا مەن ۇقك قىزمەتكەرلەرى نىساناعا الىندى؟ لاڭكەستىڭ (بىرنەشە ادامدى ولتىرگەنى، قارۋ اسىنىپ كوشەدە جۇرگەنى ۆيدەو، فوتو ماتەريالدارمەن راستالعان ادامدى «لاڭكەس» دەپ اتاۋ اسىعىستىق بولماس – د. م.) بۇل ارەكەتكە بارۋداعى تۇپكى ويى قانداي؟ ازىرگە الماتى وقيعاسىنا قاتىستى قوعامدىق پىكىردىڭ نۇكتەسىن قوياتىن رەسمي ورگانداردىڭ قورىتىندى مالىمدەمەسى جاريالانبادى. ول تۇسىنىكتى دە. تەرگەۋ اياقتالعان جوق. تەرگەۋ ءتامامدالسا، سوت پروسەسى بار. سول سەبەپتى دە وعان دەيىن قوعامدا ءتۇرلى بولجامدار مەن سان الۋان پىكىرلەردىڭ ايتىلۋى – زاڭدى قۇبىلىس.
الدىمەن، ءىىم ق. قاسىموۆتىڭ ەلباسىعا جاساعان باياناتىنا ءبىر توقتالايىق.
«تۇنگى ساعات 3.52-دە ول ايەلدى ءولتىردى. بىزدە كۋاگەرلەر بار، ول جەڭىل ءجۇرىستى قىزدارمەن جانجالداسقان، ولاردىڭ ءبىرى وزبەكستان ازاماتشاسى. ول قىز وتىرعان كولىككە كەلىپ، تاكسي جۇرگىزۋشىسىنەن جارىقتى قوسۋىن سۇراپ، تاپانشامەن وق اتقان، كەيىن كولىكتى ايداپ اكەتكەن. بۇل كولىكتى قازا بولعان قىزبەن بىرگە تاپتىق»، - دەيدى مينيستر.
ق. قاسىموۆ وقيعا تىزبەگىن بايانداي وتىرىپ، بۇگىن ساعات 10.54-تە بەلگىسىز بىرەۋدىڭ المالى اۋداندىق ىىب-گە كەلگەنىن حابارلادى. پوستتاعى پوليسەي قۇجاتىن سۇراعان كەزدە ول تاپانشاسىن الىپ شىعىپ، ەكى مارتە وق اتقان، ءسويتىپ ونى جاراقاتتايدى. كەيىن ول پوليسەيدىڭ اۆتومات قارۋىن الىپ، كەزەكشى ءبولىم جاققا بىرنەشە رەت وق اتقان، اۋداندىق ءىىب اۋلاسىندا تۇرعاندارعا دا بىرنەشە رەت وق اتقان. وسى كەزدە ءتورت پوليسەي جاراقات العان، ءبىر ازامات (ونى مينيستر «ءقازىر زەينەتكە شىققان ءبىزدىڭ بۇرىنعى قىزمەتكەر» دەپ اتادى – رەد.) قازا تاپتى.
«وسىدان كەيىن قىلمىسكەر كوشەگە جۇگىرىپ شىعىپ، كولىككە وتىرعان. ءبىز ەكىنشى دەپ ەسەپتەگەن ادامدى كۇدىكتى قورقىتىپ، بايزاقوۆ كوشەسىنە جەتكىزۋىن تالاپ ەتكەن. جول بويىندا ول پاترۋلدىك پوليسيا قىزمەتكەرلەرىنە وق اتقان. ۇقك دەپارتامەنتىنىڭ عيماراتىنىڭ الدىنا كەلگەن ول كولىكتەن شىعىپ، تاعى دا وق اتقان، ەكى قىزمەتكەردى جاراقاتتاعان. وسى ۋاقىتتا جۇرگىزۋشى قاشىپ كەتكەن. ءبىز ونى تاپتىق». الماتىداعى اتىستى مينيستر ق. قاسىموۆ ەلباسىعا وسىلاي سۋرەتتەپ بەردى.
پرەزيدەنتكە بايانات جاساعان ۇقك باسشىسى ۆ. جۇماقانوۆ لاڭكەستىك جاساعان ادام تۋرالى مالىمەتتەردى ايتا كەلە، ونىڭ تۇزەۋ مەكەمەسىندە ءجۇرىپ سالافيزم يدەياسىمەن ۋلانعانىن، تۇراقتى جۇمىس ورنى جوقتىعىن، الماتىدا ۇيالى تەلەفوندار ساتۋمەن (!) اينالىسقانىن جەتكىزدى.
سونىمەن، مينيستر سوزىنە سەنسەك، كۇدىكتى پوليسياعا شابۋىلداماس بۇرىن تۇندە «جەڭىل ءجۇرىستى» دەلىنگەن كەلىنشەكتى ولتىرەدى. ەرتەسىنە پوليسيا باسقارماسىنا كەلىپ، قىرعىن سالادى. تاكسي ۇستاپ، قالانىڭ جوعارعى بولىگىندەگى ۇقك دەپارتامەنتىنە بارادى. كۇلىكبايەۆ قولىنان قازا تاپقاندار سانى، تۇندە ولتىرىلگەن كەلىنشەكپەن قوسا، جەتى ادامعا جەتتى (جاراقات العان تاعى ءبىر پوليسەيدىڭ بۇگىن اۋرۋحانادا قايتىس بولعانى بەلگىلى بولدى – رەد.). ەندى جوعارىداعى سۇراقتارعا كەلسەك. ر. كۇلىكبايەۆ «جەڭىل ءجۇرىستى» قىزدى نە سەبەپتى ولتىرگەنىن رەسمي ورگاندار «ءوزارا كەلىسپەۋشىلىك» دەپ اتادى. جەزوكشە تۇرىپتى، مەشىتتەگى كەي ءمۇمىندى جاۋ سانايتىن راديكالعا جەڭىل ءجۇرىستى قىزدى ءولتىرۋ «ساۋاپتى ءىس» سانالاتىنىن دالەلدەپ جاتۋ ارتىق بولار. ءسويتىپ، جاھيلدەرگە جاريا سوعىسىن ءبىر كەلىنشەكتىڭ قازاسىمەن توقتاتقىسى كەلمەگەن لاڭكەس «ساۋابىنا» ساۋاپ قوسۋدى، اراب تۇبەگىندەگى پىرلەرى «شايتاننىڭ ءىسى» دەپ ءپاتۋا شىعارعان دەموكراتيا، زايىرلى قوعام، قۇقىقتىق مەملەكەت، پوليسيا مەن قاۋىپسىزدىك ورگاندارى جۇيەسىنە قارسى تۇرۋدى، ءسويتىپ، «جيھاد» جاساۋدى ۇيعارسا كەرەك. ادەتتە تەرىس اعىمداعىلاردى «ساۋاتسىزدىقتان اداسىپ ءجۇر» دەپ جاتامىز. ر. كۇلىكبايەۆتىڭ مىنا جوسپارىنا قاراپ، ونى سونداي «ساۋاتسىز» دەي المايسىز. «جەكە كەلىسپەۋشىلىك» (ول ناقتى قانداي كەلىسپەۋشىلىك، «جەڭىل ءجۇرىستى» كەلىنشەككە نە سەبەپتى كەز بوپ ءجۇر، ول جاعى بولەك اڭگىمە) سالدارىنان ءبىر ادامدى ولتىرەدى. ول قىلمىسىن مەملەكەتتىك جۇيەگە قارسى ارەكەتپەن تولىقتىرىپ، ءوزى ىسپەتتەس اداسقانداردىڭ وڭ باعاسىن الۋدى، پوليسەيلەرمەن (پوليسيانى «كاپىرلىك جۇيەنىڭ قورعاۋشىلارى» دەپ باعالايتىندار بار – رەد.) اتىس كەزىندە قازا تاۋىپ، «شاھيد» اتانۋدى ويلاسا، قالايشا «ساۋاتسىز» بولادى؟ ءبىر اۆتوماتپەن بىرنەشە «قوياندى» اتىپ تۇرعان جوق پا؟
پوليسەيلەردىڭ ارەكەتى، جاۋىنگەرلىك دايىندىعى مەن اتۋ شەبەرلىگىنە، ارنايى ورگانداردىڭ اگەنتۋرالىق قىزمەتىنە ساراپشىلار مەن قۇزىرەتتى ورگاندار باعالارىن بەرە جاتار. بۇل وقيعاعا قاتىستى ول ورگانداردا ىشكى تەكسەرۋلەر، قىزمەتتىك تەرگەۋلەر باستالىپ كەتكەن دە بولۋى مۇمكىن. ويتكەنى، سول وقيعا كەزىندە ۇستالعان ەكەۋدىڭ قايسىسى «تەررورشى»، قايسىسى «تاكسيشى» ەكەنىن انىقتاي الماي دال بوپ جاتقاندار بار. ال، مۇنداي لاڭكەستىككە قاتىستى قوعامنىڭ ارەكەتى قانداي بولماق؟ قاراپايىم تەلەفون ساتۋشىنىڭ ءبىر كۇندە قولىنا قارۋ الىپ، رەسپۋبليكانى دۇرلىكتىرگەنى ونىڭ «قاراپايىم تەلەفون ساتۋشى» ەمەستىگىن مەڭزەمەي مە؟ مەشىتتە تالتايىپ ناماز وقيتىنداردىڭ كوشەدە اۆتوماتپەن تالتاڭداپ ءجۇرۋى ۇيرەنشىكتى جاعدايعا اينالماسى ءۇشىن قايتپەك كەرەك؟ مىنە، ەڭ الدىمەن وسى سۇراقتار جاۋابىن تابۋى ءتيىس سياقتى.
دارحان مۇقانتەگى
