قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى ءتورالقاسىنىڭ «ۇشتىلدىك مۋتاسياسىنا باس تارتۋدى تالاپ ەتەمىز» تاقىرىبىنداعى جەكەلەگەن قوعام قايراتكەرلەرى مەن عالىمداردىڭ «اشىق حاتىنا» تويتارىس بەرۋ

قۇرمەتتى وتانداستار!

Qamshy.kz سايتىندا 02.07.2016 ج. الدەبىر حالىقارالىق ادام ينستيتۋتى (پرەزيدەنتى - جانۇزاق اكىم) اتىنان سوڭعى كەزدەرى ق ر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى تاراپىنان بەلسەندى تۇردە تالقىلانعان ەلدەگى ءۇش تىلدە وقىتۋدى ەنگىزۋ مەن وزگە جاڭاشىلدىقتاردان باس تارتۋدى تالاپ ەتەتىن اشىق حات جاريالاندى. وتىرىك پىكىرلەر مەن جالعان مالىمەتتەرگە تولى وسى اشىق حاتتا وعان قول قويعان سىڭايلى مەكەمەلەر قاتارىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى (بۇدان ارى – ق ر ۇعا) اتالىپتى. وسىعان وراي ق ر ۇعا ءتورالقاسى ءوزىنىڭ نارازىلىعىن تانىتا وتىرىپ، كەلەسىنى مالىمدەيدى:

1) ق ر ۇعا قۇرىلتايشىلىققا دا (ەشقانداي تولەم تولەگەن ەمەس)، اتالعان ءماتىندى جاريالاۋعا دا كەلىسىم بەرگەن ەمەس، ءتىپتى ەلىمىزدە ءۇش تىلدە وقىتۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ بەدەلىن تۇسىرەتىن مۇنداي حاتتارعا ۇزىلدى-كەسىلدى قارسى. ق ر ۇعا-نىڭ ۇشتىلدىلىكتى دامىتۋ ءىسىن بارىنشا قولدايتىنى بارشاعا ايان (ق ر ۇعا پرەزيدەنتى، اكادەميك م. جۇرىنوۆتىڭ «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىندەگى 17.05.2016 ج.ماقالاسى).

2) جارعى بويىنشا ق ر ۇعا اتىنان تەك ق ر ۇعا پرەزيدەنتى نەمەسە ق ر ۇعا ءتورالقاسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ۆيسە-پرەزيدەنتتەر عانا سويلەي الادى. اكادەميكتەر مەن كوررەسپوندەنت مۇشەلەردىڭ مۇنداي قۇقىعى جوق (وزگە تۇلعالار مۇلدە قۇقىسىز).

3) ق ر ۇعا اكادەميكتەرى ب.ر.راقىشيەۆ، ا.قايداروۆ، ءو.ايتباي ۇلى، ك.ەلەمەسوۆ، ر.ەلەشيەۆ، م.وتەلبايەۆتار اشىق حاتقا قول قويعاندار قاتارىندا وزدەرىنىڭ اتى-جوندەرى جۇرگەندىگىنەن بەيحابار. دەمەك، اكادەميكتەر وعان قول قويماعان. ال اتالعان حاتتا ولاردىڭ قولدارى بولعان جاعدايدا، بۇل جالا بولىپ تابىلادى جانە ق ر زاڭى بويىنشا جازاعا تارتىلادى

4) اشىق حاتقا قول قويعان عالىمدار قاتارىندا ق ر ۇعا اكادەميگى رەتىندە قول قويعان مەكەمتاس مىرزاحمەت ۇلىنىڭ ءاتى-جونى بار. ءبىز رەسمي تۇردە بۇل ازاماتتىڭ ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى ەمەس ەكەندىگىن مالىمدەيمىز. بۇل – يا جالعان اتاقتىق، يا جالا.

5) ق ر ۇعا بۇل حات اكادەميانىڭ ابىرويى مەن ىسكەرلىك بەدەلىنە ايتارلىقتاي نۇقسان كەلتىردى دەپ ەسەپتەيدى.

6) الماتى ق. ءبىلىم باسقارماسىنىڭ اقپاراتىنا سايكەس اشىق حاتتا كەلتىرىلگەن «فاكتىلەردىڭ» دەنى وتىرىك جانە ولار قوعامعا تەرىس اقپارات تاراتۋدا. ماسەلەن، حاتتىڭ العاشقى ابزاسىندا بالاباقشا تاربيەلەنۋشىلەرىن مىندەتتى تۇردە ءۇش تىلدە وقىتۋ تالابى تۋرالى ايتىلادى. بۇل – ناعىز وتىرىك. ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى مەكتەپ جاسىنداعى بالالاردى عانا ءۇش تىلدە وقىتۋدى كوزدەيدى.

حات اۆتورلارى جاراتىلىستانۋ سيكلىنداعى ءبىرقاتار پاندەر مەن ينفورماتيكانى اعىلشىن تىلىندە، ال دۇنيەجۇزىلىك تاريحتى ورىس تىلىندە وقىتۋدى تەك 2019/2020 وقۋ جىلىنان باستاپ قانا ەنگىزەتىنىن قاساقانا «ۇمىتىپ»، بۇرمالايدى.

سونىمەن قوسا، حاتتا «ورتاعاسىرلىق ينكۆيزيسيا» سىندى ءسوز تىركەستەرىمەن جالعان ءسوزدى كۇشەيتە وتىرىپ، جوعارى ءبىلىم باعدارلامالارىنان «قازاقستان تاريحى» ءپانى مۇلدە الىنىپ تاستالدى دەگەندى ايتادى. ال ەلىمىزدەگى 121 جوو-نىڭ رەكتورلارى مەن ستۋدەنتتەرى تەحنيكالىق بەيىندەگى جوعارى وقۋ ورىندارىندا مەكتەپ كۋرسىن قايتالايتىن «قازاقستان تاريحىن» الىپ تاستاۋ جونىندە باستاماشىلدىق تانىتقانى بەلگىلى. ستۋدەنتتەردىڭ وسى ءپان بويىنشا مەكتەپ كۋرسى اياسىندا بۇرىن وتكەن ماتەريالدى قايتالاۋعا 700-دەن استام ساعاتتى ارتىق جۇمسايتىندىعى ەسەپتەلگەن بولاتىن. «قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحى» كۋرسى ەلىمىزدىڭ بارلىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتىلاتىن بولادى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ عالىمدارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ بارلىق باستامالارى مەن نۇسقاۋلارىن ءارقاشان بەلسەندى تۇردە قولدايدى. قازاقستان حالىقارالىق ۇدەرىستەر مەن بايلانىستارعا كەڭىنەن ءارى تەرەڭىنەن ارالاسىپ كەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا قوعامدا اعىلشىن ءتىلى ادامنىڭ كاسىپتىك وسىپ-وركەندەۋ جولىنداعى، سونداي-اق ەلىمىزدىڭ الەمدىك عىلىم كەڭىستىگىنە كىرۋدەگى ماڭىزدى رەسۋرس ەكەندىگىن بارلىعى مويىندايدى. قازىرگى جاس عالىم دەگەنىمىز ەكى نە ودان دا كوپ ءتىلدى ەركىن مەڭگەرگەن، مادەنيەتارالىق ديالوگقا قاتىسۋعا قابىلەتتى تۇلعا رەتىندە سيپاتتالادى. ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە ۇشتىلدىلىكتى ەنگىزۋ ماسەلەسى – ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ تىڭعىلىقتى دايىندىقتى، جان-جاقتى ءتۇسىندىرۋ مەن بىرتىندەپ ەنگىزۋدى تالاپ ەتەتىن اۋقىمدى رەفورماسىنىڭ ءبىر بولىگى عانا. ق ر ۇعا پرەزيدەنتى، اكادەميك م. جۇرىنوۆتىڭ جوعارىدا اتالعان ماقالاسىندا عىلىمدى دامىتۋ ءۇشىن قوعامنىڭ ۇشتىلدىلىككە كوشۋىنىڭ ءمان-ماڭىزى ەگجەي-تەگجەيلى تۇسىندىرىلگەن بولاتىن.

مەملەكەت باسشىسى، ق ر ۇعا اكادەميگى ن.ءا. نازاربايەۆ ايتىپ وتكەندەي: «مەملەكەتتىك ءتىلدى – ءوزىمىز ورتاسىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان حالىق ءتىلىن ءبىلۋىمىز كەرەك. سوندىقتان ءبىز بالالاردى وسىعان مەكتەپ قابىرعاسىنان تاربيەلەيمىز، سولاردان وسى تىلدەردى مەڭگەرۋدى تالاپ ەتەتىن بولامىز. ءبىز اعىلشىن ءتىلىن ءبىلۋىمىز كەرەك، سەبەبى بۇل – عىلىم مەن يننوۆاسيا ءتىلى. (...) جانە بىر-بىرىمىزبەن سويلەسىپ، ءتۇسىنىسىپ ۇيرەنگەن ورىس ءتىلىن، ۇلكەن كورشىمىزدىڭ ءتىلىن ءبىلۋىمىز كەرەك. بۇل ءبىزدىڭ بالالارىمىزعا قاجەت. وسىنىڭ بارلىعى سولار ءۇشىن جاسالۋدا». بۇدان اسىرىپ ايتۋ مۇمكىن بولماس. ال قول قويعىشتاردىڭ فرانسيادا، جاپونيا مەن قىتايدا اعىلشىن ءتىلى ۇيرەتىلمەيدى دەيتىن پىكىرلەرى شىندىققا جاناسپايدى. مىسالى، سول قىتايدا بارلىق حالىقارالىق عىلىمي سيمپوزيۋمدار تەك اعىلشىن تىلىندە وتەدى.

ق ر ۇعا پرەزيدەنتى الماتى ق. قالالىق سوتىنا «حالىقارالىق ادام ينستيتۋتى» ج ش س اتىنان سويلەگەن ونىڭ باسشىسى- اكىم جانۇزاق مەڭدەش ۇلى مىرزانىڭ زاڭسىز ارەكەتتەرىنە قاتىستى ق ر ۇعا ابىرويى مەن ىسكەرلىك بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرگەنى ءۇشىن مورالدىق وتەۋ تالاپ ەتۋ جونىندە ارىز جازدى، سونىمەن قوسا، الاياقتىق جاساپ، جالگان ايتقانى ءۇشىن قىلمىستىق ءىس قوزعاۋ جونىندە ماسەلە شەشىلۋدە. تالاپ ەتىلگەن قاراجات سوماسى الماتى ق. بالالار ءۇيىنىڭ بىرىنە جىبەرىلەتىن بولادى.

ق ر ۇعا ءتورالقاسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ق ر ۇعا كوررەسپوندەنت -مۇشەسى ب. ءابسادىقوۆ،

تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ن. باجايەۆ