الماتىدا 18 شىلدە كۇنى بولعان وقيعادان بەيحابار جان قالماعان شىعار. قازاقستاندا دا، ەلدەن سىرت جەردە دە. سوعان قاراماستان، بۇل وقيعانىڭ كۇمان تۋدىراتىن، انىق ەمەس تۇستارى دا جوق ەمەس.

ءا دەگەندە رەسمي اقپاراتتىڭ كەشەۋىلدەگەنى، ەلدى ۇرەي بيلەپ، الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى شىندىققا جاناسپايتىن ءتۇرلى اقپارات تاراعانىن ءبارىمىز ايتىپ جاتىرمىز. كەيبىرەۋلەر سول جالعان اقپاراتقا سەنگەن ادامداردى ايىپتاپ الەك. ول ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە. ءبىراق، رەسمي اقپاراتتىڭ كەشەۋىلدەۋىنەن وسىنداي ۇرەيلى جاعداي تۋعانىن ايتۋىمىز كەرەك.

ال، ەندى الماتىداعى وقيعانىڭ كوپتىڭ كوڭىلىنە كۇدىك ۇيالاتقان تۇسىنىكسىز تۇستارىن ءتىزىپ كورەيىك.

تەرروريست نەشەۋ؟

وسى سۇراق ءالى دە كوپتى مازالايدى. ءا دەگەندە بىرىنەن سوڭ ءبىرى ەكى ادامنىڭ ۇستالعانى تۋرالى اقپارات تارادى. «ءبىرى – قىلمىسكەر، ەكىنشىسى – سونىڭ سىبايلاسى» دەپ جازىپ جاتتى اقپارات قۇرالدارى. كەيىن ونىڭ بىرەۋى ەشقانداي دا قىلمىسكەر ەمەستىگى ايتىلدى. بىرەۋلەر «پروستوي پروحوجيي» دەسە، ەندى ءبىرى «لاڭكەس قورقىتىپ ەرتىپ جۇرگەن تاكسيشى ەكەن» دەۋدە. ىشكى ىستەر ءمينيسترى ق. قاسىموۆ لاڭكەستىڭ بىرەۋ ەكەنىن ايتىپ، ۇستالعان ەكىنشى ادام تاكسيشى دەگەن اقپاراتتى راستادى. ۆكداعى پاراقشاسى جىر بولعان ەرجان قوشايەۆ – سول. ايتسا دا، ۇستالعان ساتتە ونىڭ قالتاسىنان جەكە ءباس كۋالىگىمەن بىرگە اراب تىلىندە قولدان تولتىرىلعان الدەبىر قاعاز تابىلعانى جاريالاندى. ول قاعاز نە قاعاز، ۇستالعان ادامنان الىنعانى راس پا؟ راس بولسا، قالتاسىنا بۇكتەپ سالعان با، قولىنا ۇستاپ جۇرگەن بە؟ (سۋرەتى تاراپ جاتقان ول قاعازدىڭ قاتتى قىرتىستالماۋى داپتەردەن سول ساتتە جىرتىلعانداي اسەر قالدىرادى). ول دا ايتىلمادى. ىشكى ىستەر ءمينيسترى ق. قاسىموۆتىڭ «ۇستالعان ەكى ادامنىڭ بىرەۋى قىلمىسقا قاتىسى جوق، تاكسيشى ەكەن» دەگەنىنە قاراعاندا الداعى ۋاقىتتا ول قاعاز تۋرالى اڭگىمە ايتىلمايتىن دا سياقتى.

تەررورشىنىڭ جالعىز ەكەنىنە كۇماندى كۇشەيتەتىن تاعى ءبىر سەبەپ بار. ول – اۆتومات. كالاشنيكوۆ اۆتوماتىنىڭ ماگازينىنە ءبىر سالعاندا 30 وق سالىنادى. قازا بولعاندار سانى – 5 ادام، بىرەۋى اۋرۋحانادا وقيعا بولعان كۇننىڭ ەرتەڭىنە قازا بولدى، ونى جانە كۇدىكتىنىڭ ءوزىن قوسپاعاندا سول كۇنى اۋرۋحاناعا تاعى 6 ادام تۇسكەن. بارلىعى 12 ادام. العاشقى قۇربان – المالى ءاىىب-داعى پوليسەي تاپانشادان اتىپ ءولتىرىلدى. كۇمان دا وسى جەردە تۋادى. كاسىبي مەرگەن بولماسا وتىز وقتىڭ 11ء-ى نىساناعا ءدال ءتيۋى قيىن جاعداي. ونىڭ ۇستىنە كۋاگەرلەر اتقىشتىڭ اسپانعا، دالاعا، كولىكتەرگە بەي-بەرەكەت وق اتقانىن ايتىپ وتىر. وقيعا ورنىندا تۇسىرىلگەن ۆيدەولاردا دا اۆتومات داۋسى كوپ ەستىلەدى. اۆتوماتتى رەجيمدە وقتىڭ كوپ شىعىندالاتىنى دالەلدەپ جاتۋدى قاجەت ەتپەيدى. كۇدىكتىنىڭ باسقا جارالانعان، قازا بولعان پوليسەيلەردىڭ قارۋلارىن، وق-دارىلەرىن الىپ كەتكەنى تۋرالى رەسمي مالىمەت تاعى جوق. ال، العاشقى پوليسەيدى اتقان تاپانشاسىن قىلمىسكەر سول المالى اۋداندىق ءىىب جانىندا تاستاپ كەتكەنىن ق. قاسىموۆ ءوزى ايتىپ وتىر.

ەسكەرتۋ: ۆيدەودا بەيادەپ سوزدەر ايتىلادى

عالامتوردى كەزگەن تاعى ءبىر ۆيدەودا قولىنا قارۋ ۇستاعان بىرەۋدىڭ كوشە بويلاپ كەتىپ بارا جاتقانى تۇسىرىلگەن. ول ۆيدەودا الىستان اۆتومات اتقانداعىداي داۋىستاردى ەستيسىز. اباي داڭعىلى بويىندا كەتىپ بارا جاتقان اۆتوماتتى جىگىت رەسمي مالىمەتتەردەگى «جالعىز تەرروريست» بولسا، انا مىلتىق داۋسى نە داۋىس؟ كىم كىممەن اتىسىپ ءجۇر؟

ودان كەيىن، «قىلمىسكەر» المالى اۋداندىق ىىب-دەن شىققاندا ونىڭ ارتىنان ەشكىم قۋماعان با؟ ول نەگە كوشەدە جايباراقات ءجۇر؟ ارنايى كولىكتەردىڭ سيرەنا داۋسى نەگە ەستىلمەيدى؟

«قازا بولدى» دەگەن جۇرگىزۋشى قايدا؟

قازا بولعاندار تۋرالى اقپارات تا بىركەلكى ەمەس. ءىىم، دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى دە بۇل ماسەلەدە قانداي دا ءبىر ناقتىلاۋ جاسامادى. ءقازىر بەلگىلىسى – 4 پوليسەيدىڭ، ءبىر شەكاراشى مەن ءبىر زەينەتكەردىڭ (ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ارداگەرى – رەد.) قازا بولعاندىعى. ال، سول كۇنى ءىىم باسپا ءسوز قىزمەتى تاراتقان حابارلامادا «قىلمىسكەر قالا تۇرعىنىنىڭ جەكە كولىگىن تارتىپ الۋ ءۇشىن شابۋىل جاساپ، جۇرگىزۋشى العان جاراقاتتان قازا تاپتى» دەگەن اقپارات كەيىن ناقتىلانبادى.

«جالعىز تەرروريستىڭ» جەدەل ارەكەتى

لاڭكەستىك ارەكەت تۋرالى العاش حابار تاراعاندا ەل ءىشىن ءتۇرلى ۇرەيلى اقپاراتتار كەزدى. لاڭكەستى ەشكىم جالعىز دەپ ويلامادى. ءتىپتى، «100 شاقتى قارۋلى ادام «جۇلدىز» ىقشام اۋدانى جاقتا ءجۇر ەكەن» دەگەن اقپارات تاراپ، كەيىن ول جوققا شىعارىلدى. سوندا دا تەررورشىنىڭ جالعىز بولعانىنا سەنبەيتىندەر كوپ. وعان سەبەپ – اتىس بولعان جەرلەردىڭ ارا قاشىقتىعى. اتىس بولعان المالى اۋداندىق ءىىب، ۇقك دەپارتامەنتى، مەملەكەتتىك كىرىس دەپارتامەنتىنىڭ (سالىق باسقارماسى) ارالىعى اناۋ ايتقانداي جاقىن ەمەس. ءىىم مالىمدەمەسى بويىنشا، كۇدىكتىنىڭ وسى ءۇش ورىندا اتىس جاساۋىنا بار-جوعى 25 مينۋت ۋاقىت كەتكەن ەكەن. كوپشىلىك ءبىر كولىكتەن ءتۇسىپ، كەلەسى كولىككە ءمىنىپ، اراسىندا جاياۋ جۇرگەن، جاي جۇرمەي پوليسەيلەرمەن اتىسقان، جولاي كەزىككەن كولىكتەرگە قارۋ كەزەنگەن كۇدىكتىنىڭ مۇنداي شاپشاڭدىعىنا قايران قالىپ وتىر.

رەسمي مالىمدەمەلەردەگى قىلمىس «مارشرۋتىنا» ەنبەي قالعان تاعى ءبىر ورىن بار. ول – ماقاتايەۆ-مۇقانوۆ كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىا. ينتەرنەتتە قالانىڭ وسى اۋدانىنا دا پوليسيا جاساعى بارىپ، جولدى جاپقانى تۇسىرىلگەن ۆيدەو تاراپ ءجۇر. وندا اتىس بولدى ما، جوق جاي عانا قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋ شاراسى ما (وسى جەردە ەمحانا ورنالاسقان – رەد.)، ول جاعى تاعى بەلگىسىز.

قولعا تۇسكەن «قىلمىسكەردىڭ» جارالانعانى راس پا؟

كوپتىڭ كوڭىلىنە كۇدىك ۇيالاتقان تاعى ءبىر ءجايت – كۇدىكتىنىڭ جاراقات الۋى.  الەۋمەتتىك جەلىدە تاراعان فوتو، ۆيدەولاردا جارالانعان پوليسەيلەردىڭ اينالاسى قان بوپ جاتقانى انىق كورىنەدى. ال، اشىق دەرەككوزدەردەگى ۆيدەو، فوتوماتەريالداردا ۇستالعان تەرروريستىڭ دەنەسىنەن دە، جەردەن دە قان كورە المادىق. تاعى ءبىر تۇسىنىكسىز تۇسى، سالىق باسقارماسى جانىندا «قىلمىسكەردى» ۇستاعان پوليسەي نۇرسۇلتان قارتبايەۆ ستارشينا ايان گالييەۆپەن اتىسىپ،  جارالانعان كۇدىكتىنىڭ جەردە جاتقان ەكى تاپانشانى الماق بولعانىن، سول كەزدە قولىنا كىسەن سالعانىن ايتادى. ول قايدان كەلگەن تاپانشالار؟ كۇدىكتىنىڭ ۇستالعان ءساتى تۇسىرىلگەن ۆيدەودان دا جەردە ەكى تاپانشا جاتقانىن كورەمىز.

شەكاراشىنى كىم ءولتىردى؟

لاڭكەستىك وقيعا كەزىندە شەكارا قىزمەتىنىڭ ساردارى اعا لەيتەنانت ازامات ءازىمجانوۆ قازا تاپتى. قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ جەدەل جيىنىندا ءىىم ق. قاسىموۆ كۇدىكتى ونىڭ كولىگىنە وتىرىپ، ۇقكد-دەن اباي داڭعىلىنا دەيىن جەتكەنىن، سول جەردە شەكاراشى قارسىلىق كورسەتكەنىن ايتتى.

كەيىن ول شەكاراشىنىڭ كۇدىكتىنىڭ قولىنان قازا بولعانى حابارلاندى. ولتىرىلگەن شەكاراشىنىڭ دا ۆيدەوسى ينتەرنەتتە ءجۇر. وندا مارقۇمنىڭ كولىك رولىندە قاۋىپسىزدىك بەلدىگىن تاعىپ وتىرعانى انىق كورىنەدى. ەگەر «قىلمىسكەر» ونىڭ كولىگىنە مىنگەن بولسا، بەلدىك تاعىپ وتىرعان جۇرگىزۋشى وعان قالاي قارسىلىق كورسەتكەنى تاعى تۇسىنىكسىز.

ەسكەرتۋ: ۆيدەونى جۇرەگى ناشار كىسىلەر مەن بالالاردىڭ كورمەگەنى ابزال

تەراكت بولعالى ەكى كۇن وتسە دە اتالعان وقيعانىڭ وسىنداي تۇسىنىكسىز تۇستارى بارشىلىق. ءقازىر ينتەرنەت قولدانۋشىلارىنىڭ دا، بىلايعى جۇرتىشىلىقتىڭ دا نازارى «لاڭكەس اتىس كەزىندە «اللاھۋ اكبار!» دەپ ايقايلادى ما، جوق پا؟» دەگەن داۋعا اۋىپ كەتكەندەي. وقيعا ورنىندا تۇسىرىلگەن ۆيدەولاردا شىنىمەن ونداي ءسوز ەستىلمەيدى. كۇدىكتى ولاي ايقايلاعان كۇننىڭ وزىندە دە كولىكتەردىڭ شۋىنان ونىڭ داۋسى جازىلماي قالۋى دا مۇمكىن. تەرگەۋ اياقتالعانشا ءتيىستى ورگاندار ەل كوڭىلىندەگى وسى كۇدىكتى سەيىلتەدى دەگەن سەنىمدەمىز.  

دارحان مۇقانتەگى