جۋىردا مەكتەپتە ءمۇعالىم بولىپ ىستەيتىن فيلولوگ قىز مەنەن «جالاقىم از. گازەتكە ماقالا جازىپ اقشا تاپسام دەيمىن. جالپى قالاماقىمەن تۇرمىستى تۇزەۋگە بولا ما؟» دەپ سۇرادى. «وسىدان وتىز جىل بۇرىنعى كەزەڭ بولسا قالاماقىعا توي جاسار ەدىڭ. ءقازىر ءبىر ماقالا ءۇشىن العان اقشاعا دوسىڭدى كافەگە دە اپارا المايسىڭ. ءبىراق اقشا تابۋ ءۇشىن ەمەس، تۇشىمدى وي، ايتار پىكىرلەرىڭ بولسا، گازەت-جۋرنالدارعا نەگە جازىپ تۇرماسقا؟» دەپ جاۋاپ بەردىم. ويلانىپ قالدى.  

ءيا، اتاقتى جازۋشى ءبىر سۇحباتىندا ايتىپ ەدى: «وسىدان 40 جىل بۇرىن كىتابىمنىڭ قالاماقىسىنا ۇيلەنۋ تويىمدى جاسادىم. ودان كەيىن اۆتوكولىك الدىم. تاعى دا قالاماقىعا» دەپ. ول كەزدە قالاماقىسى كاسساعا تۇسكەن كۇنى قالامگەرلەر ۇيىنە ۋىس-ۋىس اقشامەن كەلۋشى ەدى عوي.

ەلىمىزدە اپتا سايىن شىعاتىن گازەتتەر مەن ايىنا ءبىر جارىق كورەتىن جۋرنالداردىڭ اۆتورلارعا تولەنەتىن قالاماقىسى سوڭعى ون بەس جىلدا كوتەرىلمەگەن سياقتى. ماقالاسى باسپاسوزدە جارىق كورگەن جۋرناليست 500-4000 تەڭگە ارالىعىندا اقشا الادى. ونىڭ ءوزى بارلىق باسىلىمداردا ۋاقىتىندا تولەنەدى دەۋگە بولمايلى. رەسپۋبليكالىق باسىلىمداردىڭ كوبىسىندە قالاماقى نەگىزىنەن ءوز جۋرناليستەرىنە بەرىلەدى. سىرتتاي جازاتىن تۇراقتى اۆتورلاردىڭ قالاماقىسى بۇدان ارتىق ەمەس، كەم بولماسا. كەيدە قالاماقى ماسەلەسىن قوزعاۋعا قالامگەرلەردىڭ وزدەرى مۇددەلى ەمەستەي كورىنەدى. «ايتا-ايتا شارشادىق. قويشى سونى. ايتەۋىر ماقالامىز شىقسا بولدى، 1000 تەڭگە جىرتىعىمىزدى جامايدى دەيسىڭ بە؟» دەگەن سياقتى ءۋاج ايتادى.

دامىعان كاپيتاليستىك ەلدەردە free-lance جۋرناليستەر قالاماقىمەن كۇن كورەدى (ول جاقتا قالاماقى ايلىق جالاقىداي دەڭگەيدە، ءبىر وتباسىن اسىراۋعا جارايدى). ال بىزدە شە؟ ءبىر گازەتتىڭ نەمەسە جۋرنالدىڭ شتاتتان تىس ءتىلشىسى بولىپ ءجۇرىپ، وتباسى تۇرماق ءوزىنىڭ تاماعىن اسىراي المايدى. قازاق باسىلىمدارىنا سىرتتاي ماقالا جازىپ جۇرگەن كەيبىر جاس قالامگەرلەردى بىلەمىن، اتا-اناسى اسىراپ وتىرعان. ياعني جالعىز قالاماقىمەن جۋرناليست كۇن كورە المايدى. ءتىپتى اكە-شەشەسىنىڭ زەينەتاقىسىنا ورتاقتاسىپ وتىرعان جاس قالامگەرلەر بار. قايتەدى ەندى، جازۋشىلىق قابىلەتى تاسقىنداپ تۇرعانمەن، كەيبىرەۋلەر سياقتى بيزنەس جاساپ، قوسىمشا اقشا تابۋعا ەپتىلىگى جەتپەسە؟

ال كىتاپقا تولەنەتىن قالاماقى تۋرالى ايتۋدىڭ ءوزى ۇيات. وسىدان ەكى-ۇش جىل بۇرىن ءبىر كەزدەسۋىندە اكادەميك اقساقال ءسابيت مۇقانوۆ تۋرالى 20 جىل بويى جازعان زەرتتەۋ ەڭبەگىنە 70 مىڭ تەڭگە قالاماقى العانىن ايتىپ، نالىپ ەدى. جازعان كىتابى ءۇشىن 30 مىڭ تەڭگە العان عالىم، جازۋشىلار دا ءجۇر ورتامىزدا. ءتىپتى «كىتابىمدى شىعارىپ بەرگەنىنە راحمەت، قالاماقى ورنىنا 20 كىتاپ الدىم باسپادان» دەيتىندەر بار. قالاماقى ماسەلەسى قوزعالسا كەيبىر باسپاگەرلەر «قالاماقىنىڭ جايىن تالاي قوزعاعانبىز، ءبىراق زاڭدا «قالامگەرگە جازعان دۇنيەسى ءۇشىن اقى تولەنۋى كەرەك» دەگەن ەرەجە جوق. سوندىقتان بۇل شەشۋى قيىن ماسەلە بوپ تۇر» دەگەن سىلتاۋ ايتادى.

 ارينە، ءسوز ونەرى ەشقانداي اقشا مولشەرىمەن دە، التىنمەن دە ولشەنبەس اسىل دۇنيە. ءبىراق جۋرناليست، جازۋشىلاردىڭ باستى ءىسى جازۋ بولعاندىقتان وسى جازۋ ونى اسىراۋ كەرەك قوي. ۇزاق جىلدار زەرتتەپ، قورىتىپ، ميىن سارقىپ قاعازعا تۇسىرگەن دۇنيەسىنە ۇكىمەتتىڭ تولەگەن اقشاسى بەس-التى ادامنىڭ باسىن قوسىپ تاماق بەرۋگە جاراماسا عالىم، جازۋشىلار نالىماعاندا قايتپەك؟ ايتەۋىر سول باياعى كونبىستىك، توزىمدىلىك، جارقىن بولاشاققا دەگەن ءۇمىت قانا جەتەلەپ كەلەدى قالام ۇستاعان اعايىنداردى...

دانا قامشىبەك