اقتوبەدەگى «اڭسار» كونسۋلتاتيۆتىك-ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اسقار ءسابديننىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاندا سالافيزم يدەولوگياسى نەگىز بولىپ وتىرعان تەرروريزم ماسەلەسىندە تاقىرىپتى باسقا تاراپقا بۇرۋعا مۇددەلى توپتار بار كورىنەدى، - دەپ حابارلايدى Qamshy.kz.

سamonitor.kz پورتالىنا بەرگەن سۇحباتىندا اسقار سابدين سالافيزم يدەياسىن ۇستانۋشىلاردى «قالىپتى»، «راديكال» دەپ ءبولۋدىڭ ارتىندا اتالعان اعىمنان كەلەر قاتەردى جاسىرۋ ماقساتى تۇرعانىن ايتادى.

«سوڭعى تەراكتىلەر سالافيزم ماسەلەسىن وزەكتى ەتىپ وتىر. ءبىر جاعىنان سالافيزم دەگەندە بۇرىن ۋاححابيستەرگە قاتىستى تۇسىنىك سەكىلدى، بارلىق ساقالدى ەر كىسىلەر مەن ورانعان ايەلدەر ويعا ورالسا، ەكىنشى جاعىنان سالافيتتەردىڭ ءوزى اقپاراتتىق الاڭعا نازاردى باسقا جاققا بۇراتىن «حاۋاريجدەر»، «تاكپىرشىلەر» تەرميندەردى تاستاپ، ماسەلەنىڭ ماڭىزىن جويۋدا»، - دەيدى ول.

تەرىس اعىمنىڭ جاقتاۋشىلارىن سىناماس بۇرىن، ول سالافيزم تابيعاتىنا ءبىراز توقتالعان.

«وسى ايتىلىپ جاتقانداردىڭ ىشىندە ورتاق ءبىر تۇسىنىك تابۋ ءۇشىن مەن قازىرگى سالافيزمگە مىناداي انىقتاما بەرۋدى ۇسىنامىن. ءبىراق، بۇل جەردە ونى «ءسالاف» (الدىڭعى بۋىن) كانوندىق ۇعىمىمەن شاتىستىرماۋ كەرەك.

بۇل – قازىرگى قالپىندا مۇحاممەد ابدۋلۋاححاب، يبن تايميا، يبن ال-كايم ىلىمدەرىن سەلەكسيالاۋ ارقىلى باسقا دا يدەولوگتار قالىپتاستىرعان ءدىني-ساياسي، انتيجۇيەلىك اعىم»، - دەگەن ا. سابدين سالافيزم مەن ونى ۇستانۋشىلارعا ءتان ءبىرقاتار بەلگىلەردى اتاپ كورسەتەدى.

ولار:

-تاۋحيد ۇعىمىن شارتتى تۇردە ءتۇسىندىرۋ جانە ونى ءۇش تۇرگە ءبولۋ (رۋبۋبيا، ۋليۋحيا، اسما ۋا سىفات)، «قۇلشىلىق»، «كوپ قۇدايلىق» تىم كەڭ ماعىنادا ءتۇسىنۋ؛

-جوعارىدا اتالعان انىقتامالار مەن سپەكۋلياسيالار نەگىزىندە اينالاداعىلاردى، ونىڭ ىشىندە مۇسىلمانداردى ءدىنسىز، كوپ قۇدايعا تابىنۋشى، اداسقان جانە بيدعاتشى دەپ ايىپتاۋ؛

-جەك كورۋشىلىك پەن جاۋلىقتى ناسيحاتتاۋ؛

-كەز-كەلگەن فورماداعى زايىرلىلىقتى اسا قاتتى جەك كورۋ جانە راديكالدى تەوكراتيالىق بيلىك قۇرۋعا ۇمتىلۋ؛

-جەرگىلىكتى سالتتار مەن ءداستۇردى، مادەنيەتتى، مەملەكەتتىك، ۇلتتىق مەيرامداردى، اتا-بابالارىمىزدىڭ مۇرالارى مەن تاريحتى جوققا شىعارۋ؛

-جەرگىلىكتى ءدىني داستۇرلەردىڭ (حانافي ءمازھابىع ماتۋريد اقيداسى، قوجا احمەت ياسساۋي مۇراسى، ت.ب.) الەۋەتىن جوققا شىعارۋ؛

-كەيبىر ءدىني قاعيدالاردى شامادان تىس ساياسيلاندىرۋ (مىسالى، جيھاد، تاعۋت، ت.ب.)؛

-رەسمي ءدىن قىزمەتكەرلەرى مەن مەملەكەتتىك ورگانداردى تۇراقتى تۇردە سىناۋ؛

-وزدەرىنىڭ كوزقاراستارىنا قارسى كەلگەندەرگە كۇش قولدانۋدى اقتاۋ؛

-ارابشىلدىق؛

-ديلەتانتتار مەن نەوفيتتەرگە يسلام عۇلامالارى دەپ باعا بەرۋ، يسلام عىلىمدارىندا وحلوكراتيا قاعيدالارىن (توبىردىڭ بيلىگى) ناسيحاتتاۋ.

«بۇل سۋبەكتيۆتى انىقتاما قازىرگى ءسالافيزمنىڭ بارلىق قىرىن كورسەتپەۋى مۇمكىن، ءبىراق، ءسالافيزمنىڭ شىنايى تابيعاتىن تۇسىنۋدە ماڭىزى زور»، - دەگەن ا. سابدين بۇگىنگى تاڭدا «سالافيزم» مەن «ءۋاححابيزمنىڭ» ءىس جۇزىندە ءبىر ۇعىمعا اينالىپ وتىرعانىن ايتادى.

«بۇلار – ءبىر يدەولوگيا. تەك، ءساتتى رەبرەندينگ جاساعانى بولماسا. سالافيتتەر، ۋاححابيتتەر، نەدجيديتتەردىڭ ءبارى – ءبىر. بۇرىن ولار ءتۇرلى ەۆفەميزمدەردى قولدانىپ، «ءۋاححابيزمنىڭ» جاعىمسىز ماعىناسىن جۋىپ، شايىپ جىبەردى. ءقازىر سول ءادىستى سالافيزمگە قاتىستى دا قولدانۋدا»، - دەيدى ا. سابدين.

ونىڭ ايتۋىنشا، مۇنداي مۇددەلى توپتار مۇسىلماندار ءۇشىن اسا قۇرمەتتى «ءسالاف» ۇعىمىن ءوز ماقساتتارىنا ءساتتى پايدالاناتىن كورىنەدى. ءتىپتى، وندايلاردىڭ كەيبىرى ءسالافيزمدى اقتاپ العاندىعى سونشالىق، ونى سۋننيزممەن قاتار قوياتىندار دا بارشىلىق ەكەن.

«سالافيزم يدەولوگتارى مەن ولاردىڭ شاكىرتتەرى بۇرىن جىبەرىلگەن بارلىق قاتەلىكتەرىن ەسكەرىپ، ءوز يدەولوگيالارىن وتكىزۋ ءۇشىن قوعامنىڭ ساناسىن مانيپۋلياسيالاۋدىڭ وزىق تاسىلدەرىن پايدالانىپ جاتقانىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. سونىڭ ارقاسىندا، بۇرىن مۇمكىن ەمەستەي كورىنگەن جاعدايلار بۇگىن بەلسەندى تالقىلانۋدا، كەيبىرى قالىپتى نورماعا اينالدى»، - دەيدى ول.

«قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى جىلدارىندا ەشكىم مۇسىلماندار ءوز اتا-اناسىنان بەزەدى، ولارمەن ءبىر داستارحانعا وتىرۋدان قاشادى، ءبىر-بىرىن كاپىر دەپ ايىپتايدى، توزاقپەن قورقىتادى، سالت-داستۇردەردى جوققا شىعارادى دەپ ويلامادى. ال، بۇگىندە مۇنى ءتىپتى كەيبىر دەپۋتاتتار قالىپتى جاعداي سانايدى. وسىنىڭ بارلىعىنا نۇكتە قويماساق، «تەرروريزم» ۇعىمى دا قالىپتى جاعدايعا اينالىپ كەتۋى مۇمكىن»، - دەپ ەسكەرتەدى ساراپشى.

ساراپشى 2011 جىلدان بەرى ءتۇرلى ءدىني وقيعالاردىڭ ورتاسىندا جۇرگەنىن، 30-دان استام كونفەرەنسيالارعا قاتىسقانىن، سولاردىڭ بارلىعىندا ءسالافيزمدى بۇرمالاپ ءتۇسىندىرۋ تالپىنىستارىنا تاپ بولعانىن، ونداي پروسەستەرگە ءتىپتى بيزنەس-ەليتا وكىلدەرى، ساراپشىلار مەن شەنەۋنىكتەر، عىلىمي، شىعارماشىلىق ينتەلليگەنسيا وكىلدەرى دە جۇمىلدىرىلاتىنىن ايتادى.

«ءاربىر كەزەكتى كونفەرەنسيا سالافيزم تابيعاتىنىڭ قالىپتىلىعى مەن راديكالدىلىعى تۋرالى پىكىر-تالاستارعا ۇلاسىپ كەتەتىن. سالافيزم يدەولوگياسىن جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ولاردى اقتاۋعا تىرىساتىنىن اشىق سىناعاندار تۇگەلدەي اقپاراتتىق الاڭدا، تانىمال سايتتاردا ديسكرەديتاسياعا ۇشىراپ كەلدى. سالافيتتىك «ەكسپەرتوكراتيا» ولاردى شييتتەر، حاباشيتتەر، سەكتانتتار، سوپىلار، اگەنتتەر، ءتىپتى، قوعامدىق تۇراقتىلىقتىڭ دۇشپاندارى ەتىپ شىعاردى»، - دەيدى ا. سابدين.

ا. سابدين ول تۇراقتىلىققا شىن مانىندە سول راديكالدى سالافيتتەردىڭ كوپ نۇقسان كەلتىرگەنىن ايتادى.

«باق-تاعى سالافيتتىك ماتەريالداردى تالداۋ پروسەسىندە ءتۇرلى تۇسىنىكتەردىڭ قالاي وزگەرتىلەتىنىن، ەۆفەميزمدەردىڭ قولدانىلاتىنىن، اۋدارىلماعان تەرميندەر مەن كوپكە تانىمال ەمەس ءدىني كوسەمدەردىڭ ەسىمدەرى اقپارات الاڭىنا تاستالاتىنىنا كوز جەتتى. مىسالى، تانىمال ءبىر ساراپشى، وتاندىق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ ءبىرىنىڭ قىزمەتكەرى جەرگىلىكتى ءدىني مەكتەپتەردى – «اۋىلدىق يسلام»، ال، سالافيزم – عالامدىق يدەيا، بىزدەگىلەر جاي عانا مولدالار، ال، ولاردىكى شاريعات عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، ءمادينا يسلام ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى، شەيح رابي ءال-مادحالي، ت.ب.دەگەن وي ايتقان بولاتىن»، - دەيدى ول.

«مەن ءوزىم ءتورت جىل بويى 500-دەن استام راديكالمەن جەكە سۇحبات قۇردىم. بايقاعانىم، سالافيتتەردىڭ ساياسيلانعان بولىگى الەۋمەتتىك اۋتسايدەرلەرمەن ەمەس، ەليتامەن – بيزنەس، ونەر، سپورت، ساياسات، اقپارات قايراتكەرلەرىمەن، جەكەلەگەن شەنەۋنىكتەرمەن جۇمىس ىستەيدى. ولاردى، سولار ارقىلى ءدىني باسشىلىقتى ءوز ايتقاندارىنا سەندىرەدى. سوندىقتان دا، ءاربىر تەراكتىدەن سوڭ سالافيزم ماسەلەسى سيىر قۇيمىشاقتانىپ كەتۋدە»، - دەيدى ا. سابدين.

«ولار (تەررورشىلار – رەد.) ەشقانداي دا سالافيت ەمەس، ولار حاۋاريجدەر، تاكپىرشىلەر، يشيش سودىرلارى، ت.ب. دەيدى. مەن 2014-2015 جىلدارى وڭىردە تەراكتىلەر بولعان كەزدە سول تەراكتىلەرگە قاتىسقان 12 لاڭكەسپەن، 5 ماۋسىمداعى اقتوبە وقيعاسىندا تىرىدەي ۇستالعان سەگىز تەررورشىنىڭ التاۋىمەن جەكە سويلەسكەن ادام رەتىندە ولاردىڭ بارلىعى سالافيتتەر دەپ جاۋاپكەرشىلىكپەن ايتا الامىن. ول تۋرالى ق ر قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا پرەزيدەنت ن. نازاربايەۆ تا ايتتى. اڭگىمەلەسۋ كەزىندە مەن ول لاڭكەستەردەن سەنىمدەرى، نە وقىعانى، كىمدى تىڭداعاندارى، ت.ب. تۋرالى سۇرادىم. مىنە، سوندا ولاردىڭ ءبارى يبن ابدۋلۋاححابتىڭ «ءۇش نەگىزىن» وقىعاندارىن ايتتى. ولاردىڭ ۇشەۋى «قالىپتى» سانالىپ جۇرگەن سالافيت-مادحاليتتەن ساباق العان. ولار د. مۋباروۆتىڭ ۋاعىزدارىن تىڭداعان. يبن تايميا، يبن باز، يبن ۋسايمين، الباني، ءسالافيزمنىڭ باسقا دا يدەولوگتارىن تۇلعا تۇلعا سانايدى. ءتاۋحيدتى ءۇش تۇرگە بولەتىندەرىن، نامازدى مازحاب بويىنشا وقىماعاندارىن، ءارۋاقتارعا قۇران وقۋعا بولمايتىنىن ايتادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا ءسالافيتتىڭ ورتاشا پورترەتى كورىنەدى»، - دەيدى ول.

ساراپشى ءبىرقاتار كريپتوسالافيتتەردىڭ اقتوبەلىك لاڭكەستەردى دايش يدەولوگياسىمەن ۋلانعان دەپ ايىپتاپ جۇرگەنىن، ال، سول دايش يدەولوگياسىنىڭ ناعىز سالافيزم ەكەنىن ايتادى. ونى مەككە مەشىتىنىڭ بۇرىنعى باس يمامى شەيح ال-كالباني دا راستاعان كورىنەدى.