وتكەن جىل ەلدىڭ ەسىندە كوشى-قون جولىنىڭ جابىلۋىمەن قالدى. اتا-جۇرتقا ورالعان قانداستارىمىزعا ازاماتتىق بەرۋ تالابى بۇرىنعى التى ايدىڭ ورنىنا ءتورت جىل مەزگىلدەن كەيىن دەپ وزگەرتىلدى. ياعني، ەلگە ورالعان ەتنيكالىق قازاقتارعا ەلدە ءتورت جىل قونىس تەپكەننەن كەيىن عانا ازاماتتىق بەرۋ ماسەلەسى قاراستىرىلاتىن بولعان. 1992 جىلى قازاقستان ۇكىمەتى سىرتتاعى قازاقتارعا ايقارا قۇشاعىن اشىپ، قانداستارىمىزدىڭ ەلگە ۇيلەسىپ كەتۋى ءۇشىن №791 قاۋلىسىن قابىلداعان بولاتىن. قاۋلىعا ساي كوپتەگەن جاردەم مەن جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان. وسى قاۋلىنىڭ تالابى كەيىن مىڭ وزگەرىسكە ءتۇستى. ايتالىق 2003 جىلى «ورالمان» مارتەبەسى پايدا بولعان ەدى. ورالمان مارتەبەسى قانداستار ءۇشىن قيىندىعى كوپ قۇجات بولدى. ونى الماعان قانداستاردىڭ قۇقىعى كەلىمسەكتەمەرمەن بىردەي-اق بولىپ قالدى. توقايەۆ ۇكىمەتى كەزىندە №136 قاۋلى قابىلدانىپ، قانداستارىمىزدىڭ تۇراقتى تىركەۋگە تۇرۋىنا، ەم الۋىنا، بالالارىن وقىتۋىنا قوسىمشا جەڭىلدىكتەر قاراستىرعان. ءوز كەزەگىندە ءماسىموۆ ۇكىمەتى 2010 جىلى №307 قاۋلىسىن شىعارىپ، كوپتەگەن جەڭىلدىكتەردى الىپ تاستاعان. ونىڭ ىشىندە كۆوتالىق جاردەم مەن قازاقستان ازاماتى ەمەس قازاقتاردىڭ ماگيسترلىك، دوكتورلىق وقۋىنا ارنالعان جەڭىلدىكتەر بار. سونداي- اق ازاماتتىق الۋعا تالاپ ەتىلەتىن قۇجاتتاردىڭ ءتىزىمى ءار جىل سايىن وزگەرىپ وتىردى. وسىنداي مىڭ قۇبىلعان زاڭداردىڭ زاردابىنان 90 جىلدارداعىداي ەمەس، زامان كەڭىپ، ەلدىڭ الەۋەتى كوتەرىلگەن تۇستا ەلگە اعىلعان قانداستارىمىزدىڭ كوشى سايابىرسىپ قالدى. وتكەن جىلى بولسا ازاماتتىق بەرۋ ءتارتىبى مۇلدەم كۇردەلەنىپ، ەلدە ەڭ كەم دەگەندە ءتورت جىل قونىس تەبۋ شارتى ەنگىزىلدى. سونداي-اق، جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسۋ ءۇشىن ورالماندارعا بولىنگەن 2% گرانتتان باسقا جەڭىلدىك پەن جاردەم اتاۋلى تۇگەلدەي الىنىپ تاستالدى.
قازاقستاننىڭ ەرتەڭگى بولاشاعى ۇلتتىڭ دەنساۋلىعىمەن، ءوسىپ – ونگەن دەموگرافياسىمەن عانا جارقىن ەكەنى داۋسىز. قازاق دەموگرافياسىنىڭ ءوسۋى حالىقتىڭ تابيعي وسىمىنە عانا ەمەس شەتەلدە تۇرىپ جاتقان قانداستارىمىزدىڭ تەزدەتىپ ەلگە ورالۋىمەن دە ماڭىزدى. سونداي – اق ەتنيكالىق قازاقتاردىڭ تۇرىپ جاتقان وڭىرلەرىندە جەرگىلىكتى حالىقتارعا جۇتىلىپ، مادەنيەتى مەن تىلىنەن ايىرىلىپ بارا جاتقانى دا وزەكتى ماسەلە بولاتىن. وسى ورايدا، قازاق ءباسپاسوزى، ونىڭ ىشىندە «اباي»، «قامشى» سايتتارى كوشى-قون تۋرالى ۇزدىكسىز جازىپ، ەتنيكالىق قازاقتاردىڭ ەلگە ورالۋىن كەشەۋىلدەتەتىن زاڭ جوباسىنا نارازى ازاماتتاردىڭ پىكىرىن تىنباي جاريالاپ وتىرعان ەدى. ەندى، مىنە سەڭ قوزعالىپ، ازاماتتىق الۋ جەڭىلدەتىلگەن قۋانىشتى جاڭالىقتى دا وقىرمانىنان سۇيىنشىلەيتىن كۇن تۋدى.
قايتا سايلانعان ءماسىموۆ ۇكىمەتى اتقا مىنگەن جيىرما كۇن ىشىندە ۇلكەن ءىس اتقاردى كەشە. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆا پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاسيا قىزمەتى بريفينگىندە قانداستارىمىزعا ءبىر جىلدا ازاماتتىق بەرىلەتىنى جايلى مالىمدەمە جاسادى. بارشا اقپارات قۇرالدارى جارىسا جازعان مالىمدەمەگە ساي، ەلىمىزگە ورالعان قانداستارىمىزدىڭ ازاماتتىق الۋىنا ۇلكەن توسقاۋىلدار ەندى بولمايدى. سوعان قاراعاندا «سوتتالماعان تۋرالى انىقتاما»، «جۇڭگو ازاماتتىعىنان شىعىپ كەلۋ» دەگەن سياقتى قيتۇرقى قاعازدار تالاپ ەتىلمەيتىن كورىنەدى.
الەۋمەتتىك جەلىلەردە قۋانىشتىڭ جەلدەي ەسكەن سوزدەرى جاڭبىرشا جاۋىپ – اق جاتىر. قازاقتىڭ كوشى ەندى ەلگە قاراي جوڭكىلە تۇسەتىنى انىق. باسىن تىك ۇستاپ، قايقاڭداي جەلگەن قارا نارلاردىڭ ەكپىنى باسىلماس ءلايىم. الىستا باباسى تۋعان توپىراقتى اڭساعان بارشا قانداستارىمىزدى ەلگە ورالۋعا شاقىرامىز. ماڭگىلىك ەلدىڭ ماڭىزدى قادامدارىن بىرگە باسايىق، باۋىرلار!
نۇرعالي نۇرتاي
