ايدوس جۇقان ۇلى: ويۋلانعان كوك باۋ گەورگيي لەنتاسىن ىسىرىپ شىعارادى

/uploads/thumbnail/20170708152341699_small.jpg
     تاريحتىڭ تەرەڭىنە كەتىپ بارا جاتقان سۇراپىل سوعىستىڭ  ىزعارى ءالى كۇنگە دەيىن باسىلماعان سەكىلدى. سوعىستىڭ ءبىر ۇشقىنى قازىرگى  قازاق قوعامىن شارپىپ تۇر. سوعىس جىلدارى قالىڭ قازاق  قانمايداندا وققا ۇشسا، ۇرپاقتارى سول سوعىستى ەسكە تۇسىرەر گەورگيي لەنتاسىنىڭ داۋىنا شىرمالۋدا. جەڭىس كۇنىنىڭ بەلگىسى بولىپ سانالاتىن گەورگيي لەنتاسىن رەسەي  اسكەرى مەن ۇلتشىلدارى ۋكراينا قارسى شارالارىندا تاعىپ شىعۋى - بۇل لەنتاعا باسقىنشىل سيپات بەردى. ءتىپتى،  لەنتانى ورىس يمپەرياليزمىنىڭ كورىنىسى دەپ باعالادى. بۇل تۋرالى سايتىمىزدىڭ الدىڭعى شىعارىلىمىندا جازعان  بولاتىنبىز  (http://qamshy.kz/؟p=9944)
سوندىقتان، گەورگيي لەنتاسىن الماستىراتىن تۋىمىز تۇستەس، ويۋمەن كومكەرىلگەن لەنتا پايدا بولدى. الەۋمەتتىك جەلىلەردە ترەندكە اينالىپ، مەرەكەلىك تارتۋ رەتىندە كەيبىر قالالاردا تاراتىلدى. وسى باۋدىڭ اۆتورى جۋرناليست ايدوس جۇقانۇلىمەن سۇحباتتاسۋدىڭ ءساتى تۇسكەن ەدى...
- سالەمەتسىز بە؟ وزگەنىڭ قاڭسىعىن تاڭسىق ەتپەي، ۇلتتىق بەلگىنىڭ بولۋى قۋانتارلىق جايت ەكەن. سىزگە مۇنداي لەنتا جاساۋ تۋرالى يدەيا قالاي كەلدى؟ 
نامىس قوي نامىس. كينولاردى كورىپ وتىرساڭ جەڭگەن تەك ورىستار سياقتى. "زا نامي موسكۆا! گدە رۋسسكيە، تام پوبەدا" دەپ گەورگيي لەنتاسىن تاعىپ الىپ جۇرگەندەرى. قازاقتان رەسمي دەرەك بويىنشا سول II دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا 600 مىڭ ادام ءولدى عوي. ولاردى نەگە قۇرمەتتەمەيمىز؟ ال سول گەورگيي لەنتاسىن XVIII عاسىردا رەسەي پاتشاسى "ورتا ازياعا جورىعى ءۇشىن" دەگەن مەدالدىڭ تاسپاسى رەتىندە العاش رەت پايدا بولدى. سوندا ءبىزدىڭ اتا-بابامىزدى قىرعانداردى قىرىلعانداردىڭ ۇرپاعى اسپەتتەۋى كەرەك پە؟! بۇل ماڭگۇرتيزم. ستوكگولم سيندرومىنان سوراقى دۇنيە. "ماڭگۇرت سيندرومى" دەگەن تىركەس ەنگىزەتىن ۋاقىت كەلدى. قىسقاسى ءوز-وزىڭدى جاتتاي سىيلا، جات جانىنان تۇڭىلەر دەگەندى ۇمىتپاعانىمىز ءجون. سوندىقتان ويلاپ تاپتىم. دوستارىما كورسەتتىم. ءبىرىنشى بولىپ اقىل قوسقان باقىت مۇحتار دەگەن جىگىت. سودان كەيىن دوستارىم قاسىم امانجول مەن مۇحتار تايجان قولدادى. استانا اكىمدىگى ماتا ەتىپ شىعارىپتى.ولارعا ريزامىن.  كەيىن 31-مامىرعا ارناپ ءبارىمىز بىرىگىپ، قارا جانە كوك جولاقتى ازا باۋ نەمەسە قارالى تاسپانى دا ويلاپ شىعاردىق. ال ونى ماتا رەتىندە شىعارۋعا مۇحتار دەمەۋشى بولدى. بىلتىر تاراتتىق. بيىل الماتى بولماسا دا، استانا اكىمدىگى قولدايتىن شىعار. بىلتىر وقو اكىمدىگىنەن بەرىك ءۋالي قولداعان-دى.
 
-  بىلتىرعى لەنتا قارا كوك لەنتا ەستە ەرەكشە قالىپتى....
-  ءيا، ءبىراق العاشىندا وسى ويۋلىنى جاسادىم. ۋاقىت تىعىز بولىپ،   ەلگە تانىستىرىپ ۇلگەرمەدىك. ال قارا مەن كوك جولاقتى ودان كەيىن كەلە جاتقان 31-مامىر - قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الۋعا ارنادىق. قارا قايعىنى، قارا بۇلتتىڭ تورلاۋى، كوك - اشىق مىنەزىمىز، قارا بۇلتتى ىسىرعان كوك اسپانىمىز، بۇگىنگى تاۋەلسىزدىگىمىز دەگەن وي بولدى.
-   بيىلعى ويۋلانعان كوك لەنتا فب پروفيلدەردە قويىلدى، استانادا تاراتىلىپتى، ت.ب. ال سىزدەردىڭ تاراپتارىڭىزدان لەنتانى ناسيحاتتاۋعا تاعى قانداي شارالار جاسالىپ جاتىر؟
 -  ءبىز مۇقاڭ ەكەۋىمىز ساياساتقا بەلسەندى ارالاسپايمىز دەپ شەشكەنبىز. سوندىقتان بىلتىرعىداي اعارتۋشىلىق جۇمىسىمەن اينالىسىپ، حالىقتى وياتام دەپ اۋرە بولمايمىن. مۇحتار تايجان بىلتىر دەمەۋشى بولدى. ءوز قالتاسىنان اقشا شىعاردى. جىلدا سويتەتىن "قايىرىمدىلىق قورى" ەمەس. تۇپتىڭ-تۇبىندە يدەولوگيا مەملەكەتتىڭ شارۋاسى عوي. ماعان دەسە، گەورگيي لەنتاسىنا اسىلىپ قالسا دا ءبارىبىر.
 -  بۇل لەنتا گەورگيي باۋىن ىعىستىرىپ شىعارۋى مۇمكىن بە؟ قوعامنىڭ ورىسشىل بولىگى  قالاي قابىلداۋدا؟
-  ەگەر بيلىك ارالاسسا ارى كەتسە 2-3 جىلدىڭ ىشىندە داستۇرگە اينالىپ كەتەدى. ويتكەنى بيلىككە عانا باعىنعان قوعامدا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. ورىسشىلدار ەشقاشان قابىلدامايدى. 23 جىلدا ءتىلى شىقپاعان ساقاۋدان نە قايىر؟! سوسىن مىناداي نارسە بار. ءبىراز دوستارىم ۋيكيپەدياعا جازىپ،، زاڭداستىر دەگەن كەڭەستەر ايتۋدا. ويتۋگە بولمايدى. ويۋ تۋدان الىنعان. ياكي حالىقتىكى. ەكىنشىدەن، ءبىزدىڭ دە قارسىلاستارىمىز بار. "ويباي مىناۋ ۇلتشىلداردىكى، وپپوزيسيانىكى ەكەن" دەپ بايبالام سالماسىن دەپ ءۇنسىز عانا تاراتا بەرگەن ءجون بولار.
-  حالىقتىڭ ساناسىنا ءسىڭىرىپ، داستۇرگە اينالدىرۋ ءۇشىن نە ىستەۋگە بولادى؟
-  مەملەكەتتىك حاتشى جانە 14 وبلىستىڭ اكىمدىگى قولعا الۋى كەرەك. ارنايى قارجى ءبولىپ، ماتامەن جاساتىپ بيۋدجەتكە قارايتىن مەكەمەلەرگە تارتاتۋى كەرەك. مەملەكەتتىك تەلەارنالاردىڭ جۇرگىزۋشىلەرى كەۋدەسىنە تاعىپ ەفيرگە شىعۋى كەرەك. بولدى، ارى قاراي ءبارى ءىلىپ اكەتەدى.
قاتار كەلەتىن وتان قورعاۋشىلار كۇنى مەن جەڭىس كۇنىنىڭ قايسىسىنا كوبىرەك ءتان بەلگى بولعانىن قالار ەدىڭىز؟
- ەكەۋىندە دە تاعۋ كەرەك. جەڭىس كۇنى دەپ، "ال، داۆاي" دەپ جاتقانداردى جاقتىرا بەرمەيمىن. 1 ملن. 200 مىڭ قازاقتىڭ جارتىسى قىرىلعان سوعىس قوي. مەن ءۇشىن قارالى كۇن.
- گەورگيي لەنتاسىنىڭ "ءمان-ماعىناسىنىڭ" وزگەرۋى ءبىزدىڭ قوعامعا دا اسەر ەتكەن سىڭايلى... 
ءپۋتيننىڭ زالىم ەكەنىن جىلدار بويى ايتتىق. قىرىمدى باسىپ الىپ ەدى، جۇرتتىڭ كوزى اشىلا قاپتى. گەورگيي لەنتاسىنا بالاما جاسادىق بىلتىر. بيلىك ءمان بەرمەدى. قىرىمداعى سەپەراتيستەر سول جولاق باۋدى تاعىپ الىپ ەدى، اكىمدىك ويانا كەتتى. ەندى سولتۇستىك قازاقتانعا "جاسىل اسكەرىن" كىرگىزسە دەپ تىلەپ ءجۇرمىن. سوندا قازاقتىڭ بىرىگۋىنە، ويانۋىنا كاتاليزاتور بولاتىن ەدى.
- سۇحباتىڭىزعا راحمەت!
ازىرلەگەن جانيا ابدىبەك

قاتىستى ماقالالار