ق ر پرەزيدەنتى ن.نازاربايەۆقا
ق ر پرەمەر-مينيستىرى ك.ماسىموۆكە
پارلامەنت دەپۋتاتتارىنا
پاۆلودار وبلىسى اكىمى ك.بوزىمبايەۆكە
اشىق حات
وسى ەلدىڭ ازاماتتارى رەتىندە، وتان قورعاۋشىلار كۇنىن اتاپ وتپەكشى نيەتتە كوك جالاۋشالارىمىزدى الىپ، كەرەكۋدەگى وبلىس اكىمشىلىگى الدىنداعى بارلىق مەملەكەتتىك مەرەكەلەر تويلاناتىن الاڭمەن وتپەك بولعانبىز. اكىمشىلىك ۇيىمداستىرسا ىشىندە بولىپ، بولماسا ءوزىمىز وتەمىز دەپ كەلىستىك. كىشكەنە فورماتتاعى كوك بايراقتارىمىزدى ساتىپ الماق نيەتتە 5-6 دۇكەندەردى، بۋتيكتەردى ارالاعانىمدا، تاڭقالعانىم، بارلىعىندا دەرلىك كورشى ەلدىڭ، 2ء-شى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسى دا جوق يمپەريالىق سيمۆولى- گەورگيي لەنتالارى.
18 عاسىردا ەكاتەرينا ءىى پاتشايىمىمەن تاعايىندالعان «وردەن سۆياتوگو گەورگيا»، «گەورگييەۆسكيي كرەست» - بۇل لەنتاعا بەكىتىلگەن اتالمىش ماراپاتتار. نەگىزىنەن ورىستاردىڭ باسقا جەرلەردى، حالىقتاردى جاۋلاپ الۋشىلىق، باسقىنشىلىق جورىقتارىندا بەرىلىپ كەلگەن ماراپات. مىسالى، وردەن «زا پوحودى ۆ سەنترالنۋيۋ ازيۋ»، «زا ۆزياتيە گ.چيمكەنتا»، سولاي كەتە بەرەدى. اۋليە گەورگيي وردەندەرىمەن، كرەسىمەن 1916 ج. يساتاي-ماحامبەت باستاعان ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسىندە، قازاق اۋىلدارىن ادامدارىمەن تۇگىن قالدىرماي ورتەپ جىبەرگەندەر، اۋليە-اتا (تاراز) تۇرعىندارىن تۇگەلدەي قىرعان گەنەرال چەرنيايەۆ، جەتىسۋدى العاندار، ورىس وزبىرلىعىنان قوقانعا قاشقان قازاق بوسقىندارىن قىرىپ سالعاندار ماراپاتتالعان. وتكەن عاسىردىڭ باسىنداعى گەورگيي لەنتاسىنداعى ماراپاتتارمەن اق گۆاردياشىلار پايدالانعان، 2ء-شى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە نەمىس جاعىنا شىققان گەنەرال ۆلاسوۆتىڭ، كونر «كوميتەت وسۆوبوجدەنيا نارودوۆ روسسيي»، روا - «رۋسسكايا وسۆوبوديتەلنايا ارميا» - قولدانعان ماراپاتتارى بولعان. 1943 ج. 2ء-شى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا، كەڭەس وداعى گۆاردەيسكايا لەنتا رەتىندە كەڭەس وردەندەرىمەن مەدالدارىن سول لەنتاعا اسقان. كەيىننەن 1992 جىلدان باستاپ قازىرگى رەسەيدە قايتادان يمپەريانىڭ سيمۆولى رەتىندە گەورگيي كرەسى ماراپاتتارعا ەنگىزىلگەن. 2005ج. رەسەي جورنالشىلارىمەن باستالعان، گەورگيي لەنتاسىن، 41-45ج. سوعىستاعى – جەڭىس بەلگىسى رەتىندە پايدالانۋ اكسياسى پايدا بولعان دا، رەسەي ونى ءوز مۇددەسىنە پايدالانىپ (كەزىندە ءبىزدىڭ وتارىمىز بولعاندارىڭىزدى ۇمىتپاڭدار دەگەندەي نيەتپەن، باسقاشا تۇسىندىرۋگە بولادى: گۆاردەيسكيي ەمەس، گەورگيي لەنتالارىن تاراتۋشىلىقتارىن؟) بارلىق دەرلىك پوستكەڭەستىك ايماقتارعا تاراتا باستاعان، ءبىر قىزىعى جەرگىلىكتى بيلىكتەردىڭ قولداۋىمەن.
ال ءبىزدىڭ كوك تۋمىزدى ءبىر عانا «ەۆريكا» دۇكەنىنەن تاۋىپ الدىم. ءبىراق، مەنىڭ «نەگە گەورگيي لەنتالارىن تاعىپ الدىڭىزدار، ەگەر قازاقستان ازاماتى بولساڭىزدار، بۇگىن وتان قورعاۋشىلاردىڭ كۇنى» دەدىم دە لەنتالاردىڭ شىعۋ، قولدانۋ تاريحىن ايتا باستاپ ەدىم، «نيچەگو نە بۋدەم پروداۆات، ۋحودي وتسيۋدا» دەپ قۋىپ جىبەردى.
جازعاندارىما بايلانىستى ءبىرىنشى سۇراق:
قاي مەملەكەتتە تۋلارىنىڭ، باسقا دا مەملەكەتتىك سيمۆوليكالاردىڭ ورنىنا كورشى مەملەكەتتىڭ يمپەريالىق، كەزىندە جەرلەرىن وتارشىلىققا العانداعى ماراپات سيمۆوليكالارىن قويىپ قويادى جانە تەگىن تاراتىلۋىنا جول بەرىلەدى؟ بۇل ازات قازاق ەلى، قازاق جەرى ءۇشىن قاسىق قاندارى قالعانشا كۇرەسىپ وتكەن باتىر بابالارىمىزدىڭ ارۋاقتارىن اشىقتان-اشىق قورلاۋ عوي؟
نەگىزى 1، 9 مامىر كۇنى قالانىڭ باس الاڭىندا جۇزدەگەن ادامداردىڭ قاتىسۋىمەن كەرەمەت شوۋ - شارالار وتەدى دە، 7-دە، مامىرداعى مەرەكەلەردىڭ ەڭ ماڭىزدى مەرەكەسى - قالاداعى مادەنيەت وشاقتارىنا تىعىلىپ تاستالىنعان. قازاق ەلىنە اۋەلى تاۋەلسىزدىك قىمبات، ال سول تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ كەپىلى - وتان قورعاۋشىلارىمىز ەكەنىن ءتۇسىندىرۋ ارتىق بولار. قۇرمەتتى پرەزيدەنت مىرزا، جۋىقتا ءسىز دە، باستى قۇندىلىعىمىز تاۋەلسىزدىك دەگەنسىز.
6-سى كۇنى، الاڭنان وتە بەرگەندە، ونداعى 9 مامىرعا دايىندىق، ورىس تىلىندەگى رەپەتيسيا اياقتالىپ جاتتى دا (مەملەكەت تىلىندە ەشۋاقىتتا بولعان دا ەمەس)، وتكىزىپ جاتقان ادام: «ۆسە، سپاسيبو، راسحوديمسيا، زاۆترا جدۋ ۆ 16-00» دەدى. قىزىعى، 7-دە، ساع.10-نىڭ توڭىرەگىندە، الاڭداعى مەركەلىك شارالاردى الىستان قاراپ، بارەكەلدى، وتان قورعاۋشىلار كۇنىن تويلاپ جاتقان ەكەن، قوسىلۋ كەرەك دەگەن نيەتپەن الاڭ ماڭىنا كەلسەم، وتان قورعاۋشىلار مەرەكەسى ەمەس، 9 مامىرعا رەپەتيسيا ەكەن!
ۇققانىم، ماسقاراسى، مەملەكەتتىك مەرەكە، وتان قورعاۋشىلار كۇنى كوك بايراقشالارىمىزبەن (ميتينگ تۋرالى ءسوز دە بولعان جوق)، الاڭمەن 1 كۆارتال وتەمىز دەگەنىمىزدى ءبىلىپ، 7-دەگى ساعات 16-عا بەلگىلەنگەن رەپەتيسيانى، الاڭمەن ءبىزدى وتكىزبەۋ ماقساتىندا تاڭەرتەڭگى ساعات ونعا شەگەرگەنگە ۇقسايدى. بۇلاي دەۋىمنىڭ سەبەبى، 2 اداممەن: قالييەۆ م. پەن قوڭىروۆ ت. اتتى اعالارمەن ءنايلا جانە اكىم اپپاراتىنان بەيتانىس بىرەۋ: نەگە الاڭعا شىقتىڭدار سارىنىندا اڭگىمە قۇرعان.
وسى جاعدايعا بايلانىستى ەكىنشى سۇراق: قاي مەملەكەت ءوز تۋىن الىپ، ءوز مەرەكەسىن ۇلىقتايتىن ادامدارعا توسقاۋىل قويادى؟
مەرەكەلىك كۇن پوليسياعا ارىز جازۋمەن اياقتالدى. ىشكى ساياساتتان شىعىپ ۇيگە بەتتەگەن جولدا گەورگيي لەنتاسىن تاققان ادامدى كەزدەستىردىم. وعان دا ساتۋشىلارعا ايتقاندارىمداي سوزدەرىمدى، جانە وسىنىسىمەن قازاقتاردى، مەملەكەتتى اشىق باسىنىپ تۇرعانىن ايتتىم. ول «رۋسسكايا يمپەريا لۋچشە چەم كازاحستان» دەدى. مەن ينتەرنەتتەن الىنعان KZ_ONLINE سايتىنا سىلتەمە جاسالعان، «ق ر نە رەكومەندوۆاننو نوسيت ەتي لەنتى...» دەگەندى كورسەتكەن ەدىم، «مالو لي چەگو ۆاش نازاربايەۆ بۋدەت گوۆوريت»، دەگەننەن پوليسيانى شاقىرۋعا ءماجبۇر بولدىم. ءبىراق، الداعى اشىق حاتتا جازعانىمداي، پوليسيا وسىنىم ءۇشىن كەرىسىنشە مەنى سوتقا سۇيرەي جونەلسە تاڭقالمايمىن.
ويتكەنى، ۇستىندە جازىلعانداردان ءار كوزى اشىق ادام، ەل باسىنداعىلاردىڭ وسى مەملەكەتتىڭ ەمەس، كورشى مەملەكەتتىڭ سويىلىن سوعىپ وتىرعانىن كورەدى. وعان قوسىمشا تومەنگى سۇراق - دالەلدەر:
- قاي مەملەكەتتە ءتولقۇجاتتارىن، جەكە كۋالىكتەرىن، ادەيى، قازاقشا مۇلدەم تۇسىنبەيتىن ورالماندارعا دا، ورىسشا بلانكى تولتىرتىپ، سونىڭ نەگىزدەمەسىندە ورىسشا تولتىردىڭ دەپ، ورىسشا بەرەدى؟ ءار مەملەكەتتە، ول ەلدىڭ ازاماتتارىنىڭ ءبىرىنشى قۇجاتى تەك ول مەملەكەت تىلىندە ەمەس پە؟ تەك سىرتقا شىعاتىن پاسپورتتار بىرنەشە تىلدە تولتىرىلۋى مۇمكىن.
- قاي مەملەكەت، ءوز جەرلەرىن لاستاندىرۋعا قارسى شىعاتىن ازاماتتاردى جازالايدى؟ بۇل دا رەسەي مۇددەسىنە جاسالىپ وتىرعان شارۋا ەكەنىن ءار ادام كورىپ وتىر.
- بىلتىرلار قازاق كوشى توقتالىپ قالعانى دا رەسەي مەملەكەتىنىڭ باسقىنشىلىق مۇددەسىنە قاراي، شەكارالاس تەرريتوريامىزدى اشىق قالۋى ءۇشىن ىستەلىپ جاتقان جاعداي دەپ ويلاۋعا تولىق قۇقىمىز بار. سەبەپ ۋكرايناداعى جاعداي. اللاعا شۇكىر، ارالارىڭىزدا وسى مەملەكەتتى ويلايتىندار بارلىعىنان كوش قايتا جاڭعىرىلادى ەكەن. ءبىراقتا بيلىكتەگى رەسەيشىلدەر، ولاي ايتۋعا وسىندا ءتىزىلىپ وتىلگەن، قالىپ قويعان دا ماسقاراشىلىقتارعا بايلانىستى تولىق قۇقىمىز بار، كوشتىڭ ناقتى ورىندالۋ مەحانيزمىنە كەدەرگى جاساپ سوزىپ وتىر. ويتكەنى ءبىرشاما ۋاقىت ءوتتى، كەيبىر ماڭىزى جوق (از) قاۋلىلاردىڭ ىستەلۋ مەحانيزمىنىڭ لەزدە ىسكە اساتىنىن ەسكەرسەك، تاكتيكالىق، ستراتەگيالىق جاعىنان دا، ەل قاۋىپسىزدىگىنە تىكەلەي ماڭىزى بار شارا، جاڭا عانا وبلىستارعا اقپارات رەتىندە عانا جەتكىزىلىپ وتىر. قاشان، قالاي ىسكە اساتىنى بەلگىسىز. نەگە؟ بۇل تاعى تاۋەلسىز مەلەكەتتىلىگىمىزدىڭ مۇددەسىنە ەمەس. نەگە؟
- بايقوڭىر قالاسى، باسقا دا رەسەي پوليگودارى الىپ جاتقان ميلليونداعان گەكتار قازاق جەرلەرى حالىقپەن كەلىسىلمەي، رەسەيگە بەرىلگەن. ونىڭ ارتىق، تىم قۇرعاندا ولارمەن پايدالانبايتىن جەرلەردى قايتارۋعا نيەت بىلدىرەتىن قازاق تاۋەلسىزدىگىنىڭ كەپىلى، رۋحتى دا باتىل ۇلدارىمىز بەن قىزدارىمىز نە ءۇشىن جازالانادى؟
- نەلىكتەن مەملەكەتتىڭ ۇلكەن بولىك ايماقتارىندا، قوعامدىق، باسقا دا قارىم قاتىناس، اۋدارماسىز ءىس قاعازدارى 90 پايىزداي ورىس تىلىندە؟ نەلىكتەن بيۋدجەتتىڭ، بىزدەن - سالىق تولەۋشىلەردىڭ اقشاسىنان قۇرالعان قارجى، مەملەكەتتىك ءتىلدى تۇعىرىنا قوندىراتىن جەلەۋمەن بوستان-بوسقا قۇردىمعا كەتەدى؟ بۇل قىلمىسقا، ونىڭ قۇرامىندا قازاقتى ورىسقا اسسيميلياسيالاۋ پيعىلى - تىكەلەي، كىم جاۋاپ بەرەدى؟ نە 2020، نە 2025 جىلدار ءتىل تۇعىرىنا قونباق ەمەس. ويتكەنى 70-80 پايىزعا دەيىن بالاباقشالار مەن مەكتەپتەر ءورىستىلدى، نە ءارالاستىلدى (ءارالاستىلدى-ورىستىلدى ەكەنىن، بارشا مادەني-تاربيە ءىسى ورىس تىلىندە جۇرگىزىلگەندىكتەن، بارشاعا ايان).
وسى ەلدىڭ تىلىندە سويلەگەن ادامعا: «ناسيوناليستكا، پروۆوكاتور، فاشيستكا» دەگەن ايدارلار تاعىلۋىنا، قىزمەت كورسەتىلمەي قۋىلۋىنا جاعداي جاساپ وتىرعان جەرگىلىكتى بيلىكتى ق ر مەملەكەتتىلىگىن تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋعا ارەكەت جاساپ وتىر دەپ كىم ايتادى؟
- بيلىك نەلىكتەن وتكەن عاسىردىڭ 20-30 جىلدارى بۇكىل قازاق قايماعىن، الاش ارداقتىلارىن اتىپ تاستاعان نكۆد فورماسىن كيگەن، قانىشەر نكۆد-نى ناسيحاتتاۋشىلاردى جازالاماي، ولارعا جۇرتتىڭ كوزىنشە «اڭىز ادام» سىقىلدى سۇيىكتى جورنالىمىزدى ورتەۋگە رۇقسات بەرەدى؟ ولاردىڭ جورنالدا نە جازىلعانىن وقىماعاندىعى بارشا جۇرتقا ايگىلى بولدى ەمەسپە؟ بۇدان ايقىن كورىنىپ وتىرعان قورىتىندى: بۇل كورشى مەملەكەتتىڭ يمپەريالىق پيعىلىن ءبىزدىڭ ەلدە ىسكە اسىرۋشىلاردىڭ بيلىك تاراپىنان قولداۋشىلىققا يە ەكەنىنىڭ كورىنىسى.
ورىستىڭ جيرينوۆسكيي، ليمونوۆ، ت.ب. تولىپ جاتقان، تاۋەلسىزدىگىمىزدى تالقانداپ، قازاقستاندى قايتادان كولونيا قىلۋعا قۇلشىنىپ وتىرعاندارمەن، كورشى، وزدەرىنە باۋىرلاس ۋكراينانىڭ جەرلەرىن باسىپ العاندارمەن وداق بولۋ - ولاردى ناقتىلى سول ارمانىنا جەتكىزۋ دەپ ەسەپتەيمىز. ءقازىردىڭ وزىندە، ەستيتىندەرىمىز: «يا جيۆۋ ۆ ومسكوي گۋبەرنيي، پوچيتايتە، ينتەرنەت، نيكاكوي ەتو نە كازاحستان»، الدىنداعى اشىق حاتقا جازعانىمداي، «سكورو زدەس بۋدەت روسسيا، ا ۆى سو سۆويم كازاحسكيم يازىكوم يديتە ۆ سۆوي ستەپي، پاسيتە سۆويح باران!»، «سكورو ۆاش يازىك نيكومۋ نە نۋجەن بۋدەت، مى وبەدينياەمسيا س روسسيەي!». ال ەندى مىقتى بولساڭىزدار، ەلىمىزدەگى دايىن وتىرعان بەسىنشى كولوننانىڭ ساناسىن وزگەرتىڭىزدەر؟ وسىنداي سانانىڭ قالىپتاسۋىنا تىكەلەي جۇمىس جاساعان وسىندا ايتىلعان، قالىس قالعان دا (بارلىعىن ءبىر حاتتا ءتىزۋ مۇمكىن ەمەس) فاكتورلار.
سوڭىندا ناقتىلى، ۇستىندە جازىلعاندارعا بايلانىستى، قورىتىندى سۇراق: رەسەي مۇددەسىنە جۇمىس جاساپ جاتقان مەملەكەت باسىنداعىلاردىڭ ارەكەتى قاشان بۇعاۋلانادى، قۇرمەتتى ەلباسى؟
جانە مەملەكەتتىڭ ءبىرىنشى ادامى بولعاندىقتان، جازىلعاندارعا بايلانىستى مەملەكەتىلىگىمىزگە تىكەلەي ءقاۋىپ توندىرەتىن فاكتىلەر ءۇشىن ءبىرىنشى جاۋاپكەرشىلىك ءوز موينىڭىزدا ەكەنىن تۇسىنەسىز دەپ ەسەپتەيمىز، قۇرمەتتى پرەزيدەنت مىرزا.
قۇرمەتپەن، بەيسەنباي تەگى ر. «جەلتوقسان اقيقاتى» پاۆلودار وبلىستىق فيليالىنىڭ ءتورايىمى
كەرەكۋ ق.، قايىربايەۆ ك. 104-136، ت.8(7182)-51-10-50، 8701-182-52-65،
قالييەۆ م. وسدپ پارتياسىنىڭ مۇشەسى، كەرەكۋ ق.، ت.8701-962-60-82،
نۇربايەۆ ق.ج. تاريح ع.د.، پروفەسسور، كەرەكۋ ق.، ت. 8705-866-46-59،
بايازيتوۆ ق. قۇرمەتتى تەمىرجولى، كەرەكۋ ق.، ت. 8702-140-33-85،
نابييەۆ ق. قوعام قايراتكەتكەرى، پاۆلودار وبل.، اقسۋ ق.، ت. 8705-384-09-31،
بۇرحات ش. زاڭگەر، پاۆلودار وبل.، اقسۋ ق.، ت.87014448462
Cەيدالييەۆا گ. جۇمىسشى، ت.8778-289-00-71،
توقتاسىن ا. بالا كۇتۋىندەگى، ت.8778-468-0268،
مىرزاعالي گ. ستۋدەنت، ت.8775-773-00-60،
ديۋسەنبينا گ.، زەينەتكەر، كىتاپحاناشى، ت. 8777-625-81-58.
