اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى بويىنشا ءوڭتۇستiك قازاقستان وبلىسىنىڭ الەۋەتiمەن رەسپۋبليكادا بiردە-بiر ءوڭiر تالاسا المايدى. قۇدايدىڭ ءوزi بiزدiڭ تۋعان جەرiمiزدiڭ كليماتىن ديقانشىلىققا قولايلى ەتiپ قويعان. ەڭ حالقى كوپ ءوڭiر، جۇمىس قولى ارزان، ءارi تۇرعىنداردىڭ جارتىسىنان كوبi اۋىلدى جەرلەردە تۇرىپ، باۋ-باقشا ءوسiرۋگە ماماندانعان.
ەندiگi جەردە «اۋىلدى قالاي كوتەرەمiز، قالاي اۋىل تۇرعىندارىن جiگەرلەندiرiپ، بوس جاتقان جەرلەردi زامان تالابىنا ساي يگەرەمiز؟» دەگەن ساۋال تۋادى.
الەمدiك تاريح بiرنەشە تولقىندار مەن تولقۋلاردان ءوتiپ، جەر بەتiندەگi ەڭ قۋاتتى ەلدەرگە اينالعان مەملەكەتتەردە ەڭ الدىمەن يدەولوگيا مىقتى بولعانىن ايتادى. كەشەگi كەڭەس زامانىندا دا يدەولوگيا وتە مىقتى بولدى. راس، ول يدەولوگيا قازاق ۇلتىنىڭ تامىرىنا بالتا دا شاپتى. تiلiمiزدi، دiلiمiزدi، تاريحىمىزدى ۇمىتىپ كەتە جازدادىق. سونىڭ ءوزiندە جiگەر كۇشiمiز تاسىپ، بەسجىلدىق جوسپارلار بiرنەشە ەسە ارتىعىمەن ورىندالىپ جاتتى.
قازاققا ەڭ كەرەك يدەولوگيا بۇگiن تۋدى. ول قانداي يدەولوگيا؟ ول – سۇلتانماحمۇتتىڭ «الاش تۋى استىندا كۇن سونگەنشە سونبەيمiن»، ءاليحاننىڭ «تiرi بولسام قازاققا قىزمەت قىلماي قويمايمىن»، ابايدىڭ «ادامزاتتىڭ ءبارiن ءسۇي باۋىرىم دەپ جانە حاق جولى وسى دەپ ءادiلەتتi»، شاكارiمنiڭ «ادامدىق بورىشىڭ حالقىڭا قىزمەت قىل، اق جولدان اينىما، ار ساقتا ونى بiل» دەگەن ەلشiلدiك، ادامگەرشiلiك يدەولوگياسى! مiنە، ءاربiر قازاق ازاماتىنىڭ جۇرەگiندە وسى ۇراندار وت بوپ جانىپ تۇرعاندا عانا بiزدiڭ بويىمىزعا تاۋسىلماس قايرات قايتا بiتەدi. قازاقتىڭ اتام زاماننان كەلە جاتقان مادەنيەتi مەن ءداستۇرiن ساناسىنا سiڭiرiپ، دارقان دالادا دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار جۇيەسiن تەرەڭ قالىپتاستىرعان ۇلگiسiن الەمگە ماقتان تۇتىپ كورسەتۋگە ابدەن بولادى. «ماڭگiلiك ەل» ۇرانىن تۇمار ەتكەن ازامات ءوزiنiڭ اتا-باباسىنان ميراس بولىپ قالعان قاسيەتتi قارا توپىراعىنا، تۋعان اۋىلىنا كەلiپ جەرلەستەرiنە ۇلگi كورسەتۋi كەرەك. وسى ۇرانمەن مەن دە «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن اقش-تىڭ كاليفورنيا شتاتىندا ءۇش جىل وقىپ، اۋىلعا كەلدiم. كەلە سالىپ اۋىلداعى ءاليحان بوكەيحان اتىنداعى ورتا مەكتەپتە سىنىپتاستارىممەن كەزدەستiم. ءبارiمiز جينالىپ ءوزiمiز وقىعان مەكتەپكە ءاليحان بوكەيحاننىڭ ەسكەرتكiشiن ورناتتىق، تۇعىرىنا «تiرi بولسام قازاققا قىزمەت قىلماي قويمايمىن» دەپ ۇلكەن ەتiپ جازىپ قويدىق. ونى وقىعان اۋىلدىڭ ءاربiر جاسى رۋحتانا باستادى.
اۋىلىمدى دامىتامىن دەگەن ادامعا قازiر مۇمكiندiك كوپ. تەك بەرەكەسi كەتكەن شارۋالار مەن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ باسىن قوسىپ، ۇجىم قۇرۋ قاجەت. ونى ورىسشا كووپەراتيۆ دەيدi. كەيبiر كiسiلەر مەنەن «باياعى كولحوزدى قايتا قۇرماقشىسىڭ با؟» دەپ سۇرايدى. ءيا، بۇل قۇرىلىمنىڭ بۇرىنعى كولحوزعا ۇقسايتىن جەرلەرi بار، بiراق، وزگەشەلiگi دە جەتەدi. وزگەشەلiگi قازiرگi زامان تالابىنا ساي نارىقتىق ەكونوميكاعا نەگiزدەلگەن ۇجىمدار قۇرامىز. كiمنiڭ اۋىلى ديقانشىلىقتىڭ قاي ءتۇرiنە بەيiمدەلگەن بولسا، سول ەگiس ءتۇرiنiڭ ساپاسىن الەمدiك دەڭگەيگە كوتەرۋگە جاعداي جاسالادى. نارىقتىق ەكونوميكانىڭ پرينسيپi – سۇرانىس پەن ۇسىنىس! سوندىقتان ەلiمiزدە قانداي ءونiم تۇرلەرiنە سۇرانىس جوعارى، الدىمەن سول ءونiمدi ءوندiرەدi. ءونiم سۇرانىستان اسسا، الەمدiك نارىقتاعى سۇرانىسقا يە تاۋار تۇرلەرiن ءوندiرۋ كوزدەلەدi.
دارحان جيەنباي، «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتى
