ق ر باس پروكۋرورى اسانوۆتىڭ،

شقو پروكۋرورى تايمبەتوۆتىڭ اتىنا:

«قازاقتىڭ جالعىز وتانى – قازاقستان» دەگەن بولاتىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.

«قازاقستاننىڭ جەرى كەڭ، ەلى كەڭ. كەلىڭدەر دە اينالايىن قازاعىم، كۇنىڭدى كورىپ بايىڭدار!» بۇل دا ەلباسىنىڭ شەتەلدەگى قازاقتاردى اتاجۇرتقا شاقىرعان، دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ ءىى-شى قۇرىلتايىنداعى ءسوزى.

كەشە قازاقستان تەلەارناسىنان «مايقاپشاعاي» كەدەن بەكەتىندە اياق كيىمگە اقشا جاسىرعان ايەل ۇستالدى» دەگەن حاباردى ەستىپ ەلەڭ ەتتىك. ىلعي دا باي-باعلانداردىڭ ساندىق تولى اقشاسىن شەتەل اسىرىپ كەتكەنىن، قۇزىرلى ورىنداردىڭ سان سوعىپ قالىپ جاتاتىنىن ەستىپ ۇيرەنگەن قۇلاعىمىز «ەلگە اقشا اكەلە جاتىپ» ۇستالدى دەگەن حابارعا كۇماندى كوزبەن قارادىق. ويتەتىن سەبەبى، وسى جالالى حاباردان ءبىر كۇنى بۇرىن عانا Baq.kz اقپاراتتىق اگەنتتىگىندە اتالعان جاعدايعا بايلانىستى ماقالا جارىق كورىپ، 25 مىڭنان استام ادام وقىعان بولاتىن.

«قازاقستان» ارناسىنداعى حاباردان ءبىر كۇن بۇرىن شىققان ماقالادا شىعىس قازاقستان وبلىسىنا قاراستى زايسان اۋدانىنىڭ «مايقاپشاعاي» كەدەندىك بەكەتىنەن قازاق ەلىنە قىتايدان كوشىپ كەلە جاتقان جەسىر انانىڭ 49 900 اقش دوللارىن شەكاراشىلار تاركىلەپ العانى ايتىلادى. گۇلجان ءماۋىتحان ەسىمدى كەيۋانانىڭ باسىنداعى جاعداي اۋىر.

ءىستىڭ ءمان-جايى تومەندەگىدەي:

ءماۋىتحان گۇلجان اقپان ايىنىڭ 8ء-ى كۇنى قىتايدان قازاقستانعا بالالارىمەن جانە ىنىسىمەن بىرگە كوشىپ كەلۋ ءۇشىن شقو زايسان اۋدانىنا قاراستى «مايقاپشاعاي» كەدەندىك بەكەتىنەن وتەدى.

كۇيەۋىنەن جاستاي جەسىر قالىپ، ەكى بالاسىن ءومىردىڭ نەبىر تاۋقىمەتىن تارتا ءجۇرىپ ەر جەتكىزگەن گۇلجان قىتايداعى وزىنە تيەسىلى ءۇيى مەن بار دۇنيە-مۇلكىن ساتىپ، ول اقشاعا استانا قالاسىنان ءۇي الۋدى كوزدەگەن ەكەن.

شەكارادان وتكەن ەكى كىشكەنتاي بالامەن قوسا ەسەپتەگەندە جەتى ادامنىڭ قالتاسىندا جالپى جيىنى 59،900 اقش دوللارى بولعان. ياعني، ءماۋىتحان گۇلجاننىڭ وزىندە - 19،700، بىرگە تۋعان ءىنىسى ءماۋىتحان مۇقياتتىڭ قالتاسىندا - 10،500، ۇلى مۇقتاش ۇلى ادىلبەكتىڭ جانىندا - 9،900، جيەنى سايلان مەيرامبەكتىڭ قالتاسىندا - 9،900، جيەن كەلىنى گۇلجانات سولتىكەننىڭ قالتاسىندا 9،900 اقش دولارى بولعان.

گۇلجان ءماۋىتحاننىڭ ايتۋىنشا، ولاردى مايقاپشاعاي كەدەن بەكەتىندەگى شەكارا قىزمەتكەرلەرى باقىلاۋ تەرمينالىنان «قۇجاتتارىڭىز تولىق، ءبارى زاڭدى» دەپ وتكىزگەن.

«شەكارا تورىنان قازاقستانعا قاراي شىعارىپ سالاتىن اۆتوبۋسقا وتىرعان كەزىمىزدە ارتىمىزدان قۋىپ كەلىپ، قايتا تەكسەردى. مەنىڭشە، بۇلاي ىستەۋى زاڭعا قايشى. سوسىن، ءبارىمىزدى باقىلاۋ تەرمينالىنا قايتا ءتىزىپ الىپ كىرىپ، شەشىندىرىپ، قوينى-قونىشىمىزدى اقتاردى. ءتىپتى، جىلاعانىنا قاراماي، 3 جاستاعى جانە 8 جاستاعى ەكى بالانى دا شەشىندىرىپ، تۇلا بويىن ءتىنتىپ شىقتى. جوعارىدا اتالعان بەسەۋمىزدىڭ قالتامىزدان شىققان 59،900 اقش دوللارىن تۇگەلدەي سىپىرىپ الدى. بىزدە جولدا تاماق الىپ ىشەتىن، جولعا تولەيتىن، قوناق ۇيگە جاتاتىن كوك تيىن اقشامىز قالماي، ەكى ورتادا داعدارىپ قالدىق. اقىرى ءبىر تانىس كىسىلەردىڭ كومەگىمەن زايسان قالاسىنا كەلگەن كەزدە مەنىڭ جۇرەك اۋرۋىم ۇستاپ، ەسىمنەن تانىپ، جەدەل جاردەممەن ەمحانادان ءبىر-اق شىقتىم. ول جەردە دە تاعى ءبىر قىرسىق دايىن تۇر ەكەن. كوشى-قون زاڭى بويىنشا، قازاقستان ازاماتتىعىن العانشا وسى ەلدىڭ ازاماتى رەتىندە قارالاتىن «ىقتيارحات» كۋالىگىم بولسا دا ەمحاناداعىلار: «ءسىز شەتەل ازاماتى ەكەنسىز. ەمدەلۋىڭىز دە اقىلى بولادى» دەپ باسىمىزدى قاتىردى. شىرقىراپ جۇگىرگەن ۇلىم الماتىداعى تانىستارىنان اقشا الدىرىپ، ەمحاناعا جاتىپ، زورعا امان قالدىم»، – دەيدى ول.

«اتاجۇرتىم بار» دەپ الىستان ات تەرلەتىپ كەلگەن جەسىر انانىڭ باسىنداعى بۇل اۋىر جاعداي تۋرالى ەندى قۇزىرلى ورىندارعا ارىزدانۋ ءۇمىتى تۇر.

«قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ 1997 جىلعى 18 شىلدە كۇنگى №10 نورماتيۆتىك قاۋلىسىنىڭ 6-2 بولىمىندە «ادام قولما-قول جانە (نەمەسە) ۇلتتىق ۆاليۋتا جانە (نەمەسە) جول شەكتەرى كونترابانداسىن جاساعان جاعدايدا، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا سايكەس مىندەتتى جازباشا دەكلاراسيالاۋعا جاتپايتىن، ياعني، بالاماسى 10 مىڭ اقش دوللارىنان اسپايتىن مولشەردەگى ونىڭ بولىگى كونتراباندا مۇلكى رەتىندە تانىلمايدى جانە ادامعا تاعىلعان ايىپ كولەمىنە ەنبەيدى. وسى سوما يەسىنە قايتارىلۋى ءتيىس»، - دەپ انىق كورسەتىلگەن.

ال شەكارادان وتكەن كەزدە دەكلاراسيا تولتىرماعان جاعدايدا بەلگىلەنگەن كولەمنەن كوپ ەمەس مولشەردە اسىپ كەتكەن اقشاعا زاڭ بويىنشا ايىپپۇل سالىنىپ، يەسىنە قايتارىلۋى ءتيىس دەيدى زاڭگەرلەر.

ولاردىڭ قولىنداعى بۇل اقشانىڭ قايدان الىنعانى جايلى قىتايدىڭ كوكتوعاي اۋداندىق قۇرىلىس باسقارماسىنىڭ انىقتاما قاعازى دا بار.

«ال وقيعا بولعان كەزدە شەكاراشىلار ورىسشا سويلەپ، بىزگە ءتىپتى، نە جاعداي بولعانىن دا اشىق تۇسىندىرمەدى. كەدەن قىزمەتكەرلەرى ءارقايسىمىزدى بولەك-بولەك ۇيگە كىرگىزىپ الىپ، قوقان-لوقى جاساپ، سۇراققا الدى. قىسقاسى، ءىنىم مۇقيات پەن ۇلىم ادىلبەككە، جيەنىم سايلان مەن جيەن كەلىنىم گۇلجاناتقا: «بۇل اقشالاردىڭ ءبارى جەكە وزدەرىڭدىكى ەمەس، ءبىر ادامعا تيەسىلى. سونى اشىق مويىنداڭدار، ايتپەسە، ءدال ءقازىر قاماۋعا الامىز. سوسىن پاسپورتتارىڭا قارا تاڭبا باسىپ، شەكارادان قىتايعا قايتا قۋامىز!»، - دەپ قورقىتقان. جۇڭگو ەلىندە تۋىپ-وسكەن، ورىسشا بىلمەيتىن، كيريلليسا جازۋىن تۇسىنبەيتىن، قازاق ەلىنىڭ زاڭدارىمەن تانىس ەمەس ولار، قورىققانىنان شەكاراشىلار نە دەپ ايت دەسە، سولاي ايتىپ، تۇسىنىكتەمە جانە تەرگەۋ قاعازدارىنا قول قويىپ بەرگەن. سۇراق سۇراۋ كەزىندە قاستارىندا نە اۋدارماشى، نە زاڭدىق قورعاۋشى بولماعان. اقىرى ولار بارلىق اقشانى ماعان تيەسىلى ەتىپ كورسەتىپ، قاعازدار تولتىرىپ، مەنىڭ مويىنىما قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتى ارتىپ، ءبىر ءومىر جيعان قارجىمدى تارتىپ الدى. انىعىندا ول اقشانىڭ ءبارى جەكە وزىمە ەمەس، بالالارىما، ىنىمە تيەسىلى بولاتىن»، – دەيدى گۇلجان ءماۋىتحان.

بىرنەشە كۇن وتكەن سوڭ تەرگەۋشىلەر كەلىپ، ءمان-جايدى تۇسىندىرگەن ءارى زايسان اۋدانىنداعى ەكونوميكالىق تەرگەۋ بولىمىنە شاقىرىپ الىپ، گۇلجان ءماۋىتحانعا: «زاڭ بويىنشا سىزگە تيەسىلى اقشا وسى» دەپ قولىنا 10 مىڭ اقش دوللارىن قايتارىپ بەرگەن. قالعان 49،900 اقش دوللارى شقو بويىنشا مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپەرتامەنتىنە جىبەرىلگەنى جايلى ايتقان.

شىندىعىندا، ءماۋىتحان گۇلجان جالالى حابارداعىداي كونتروباندامەن اينالىسقان قىلمىستى ەمەس. ول – ەلباسىنىڭ ۇلى ساياساتى ارقاسىندا اتاجۇرتقا كوشىپ كەلە جاتقان انا.

بىرىنشىدەن، جوعارىدا اتالعانداي بارلىق اقشا جابىرلەنۋشى انانىڭ ءوز قالتاسىنان عانا تابىلماعان. تەكسەرىستەن دە بوگەلمەي وتكەن. ءماۋىتحان گۇلجانمەن بىرگە كەلە جاتقان تۋىستارىن قايتا تەكسەرىپ، وڭاي ولجاعا كەنەلگىسى كەلگەن شەكاراشىلار ەلگە كەلە جاتقان ەتنيكالىق قازاقتاردىڭ زاڭدىق جانە تىلدىك ساۋاتىنىڭ جەتەرسىزدىگىن پايدالانعان. ءتىپتى ولاردىڭ زاڭدى قاراجاتى تۋرالى قۇجاتتارىن دا ەلەمەي وتىر. 60 مىڭعا جۋىق قاراجاتتىڭ 50 مىڭى بىردەن تاركىلەنۋى دە زاڭعا سىيمايدى.

ەكىنشىدەن، شەتەلدەن كەلگەن ەتنيكالىق قازاقتاردىڭ قاراجاتى ەلگە كەلگەن «ينۆەستيسيا» ەكەنى بەلگىلى. ولار قازاقستاننان شەتەلگە اقشا اسىرىپ بارا جاتىپ ۇستالعان جوق. ەلگە كەلىپ الاقان جايماي، شەتەلدەگى كاپيتالىن اتامەكەنگە اكەلدى.  

ۇشىنشىدەن، 13 اقپاندا شىعىس-قازاقستان وبلىسى بويىنشا مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتى جاريالاعان ماتەريالداعى ۆيدەودان دا كورەتىنىمىزدەي شەكارادان ءوتىپ كەلە جاتقان قانداستاردىڭ ۇرەي ىشىندە ەكەنى بايقالادى. ارينە، 60 مىڭ دوللار از قاراجات ەمەس. بىلتىرعى جىلى الماتى وبىلىسىنداعى ۇزىناعاشتا بولعان مال ساۋداسىمەن اينالىسقانداردىڭ ءولىمى تۋرالى اقپارات جۇڭگو قازاقتارىن ايتارلىقتاي ۇرەيلەندىرىپ تاستاعان. «قارجىسى مول كىسىلەردى توناپ كەتەدى، كىسى ولتىرۋدەن تايىنبايدى» دەگەن تۇسىنىك قالىپتاسىپ قالعان. سوندىقتان دا كوشىپ كەلە جاتقان كىسىلەردىڭ اقشاسىن اياق كيىمگە نەمەسە باسقا دا كىسى بايقاي قويمايتىن جەرلەرگە ساقتاۋى قيسىندى.

تورتىنشىدەن، الماتى وبىلىسىنداعى جاعداي سياقتى، كەدەن بەكەتىندەگى جاعداي دا شەتەلدەگى قازاقتاردىڭ اتامەكەنگە كەلۋىنە ايتارلىقتاي كەرى اسەرىن تيگىزەتىنى ءسوزسىز. ءقازىردىڭ وزىندە شەتەلدە «قازاقستانعا شەتەلدەن بارعان قازاقتاردى ەلدىڭ ىشىندە عانا ەمەس شەكارادان توناپ الادى» دەگەن ۇرەيگە تولى ءسوز تاراپ كەتكەن. بۇل اتالعان جاعدايلاردىڭ ءبارى ەلباسى ايتقان «ۇلى كوشكە – نۇرلى كوشكە» كەرى اسەرىن تيگىزەرى ءسوزسىز.

سوندىقتان ءتيىستى قۇزىرلى مەكەمەلەردەن قانداستاردىڭ اۋىر جاعدايىن، مۇشكىل حالىن تىڭدار قۇلاق تابىلىپ، قۇقىقتىق كومەك بەرەدى دەگەن سەنىمدەمىز.

نۇرعالي نۇرتاي