yvision.kz سايتىندا لاتىن الىپبيىنە بايلانىستى جان-جاقتى سالىستىرمالى تالداۋ جاسالعان ماتەريال جاريالانعان بولاتىن. لاتىن الىپبيىنە ءساتتى كوشۋىمىز قازاق ءتىلىنىڭ ەرتەڭگى كۇنى ءۇشىن ماڭىزدى ماسەلە ەكەندىگىن ەسكەرە وتىرىپ، سەزىنە وتىرىپ ورىس تىلىندەگى ماتەريالدىڭ قازاقشاعا اۋدارىلعان نۇسقاسىن قامشى وقىرمان نازارىنا ۇسىنىپ وتىر.
قازاق ءتىلىن لاتىن ءالىپبي جۇيەسىنە كوشۋ 1929 جىلى ىسكە اسىرىلعان ەدى، الايدا ساياسي جانە دە باسقا سەبەپتەرگە بايلانىستى 1940 جىلى كەڭەس باسشىلىعى وداقتاعى بارلىق لاتىن جازۋىن قولداناتىن حالىقتاردى ءماجبۇر تۇردە كيريلل جۇيەسىنە كوشىرەدى. بۇل ءالىپبيدى قازاق حالقى 77 جىل قولدانىپ كەلە جاتىر (ەكى جۇيەنى دە ەلىمىز ءوز ەركىمەن قابىلدامادى). بۇنى مەملەكەتىمىز مينيمۋم دەگەندە الداعى 8 جىل قولدانادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى نىق جانە ايقىن تۇردە لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋدى قابىلدادى، ونىڭ ارتىق جانە كەم تۇستارىنا توقتاۋ اسا قاجەتتىلىكتى سۇرامايدى. تولىق كوشۋ 2025 جىلدان باستاپ ىسكە اسىرۋ جوسپارلانۋدا.
ايتا كەتەتىن جايت: قازاق ءتىلىنىڭ لاتىن گرافيكاسىن قابىلداۋى ساياسي قاجەتتىلىكتەن تۋىنداماي، تەك لينگۆيستيكالىق، ىڭعايلى ەتۋ سۇراقتارىن عانا قاناعاتتاندىرۋعا ارنالعان قادام ەكەنىن ۇمىتپاعان ءجون. بۇل ماسەلە تىلدەگى كەيبىر سۇراۋسىز قالىپ، شەشىلمەي جاتقان ماسەلەلەردىڭ جاۋابىن تابۋعا كومەكتەسۋدى عانا كوزدەيدى.
ەڭ الدىمەن، لاتىنمەن جازۋدىڭ قانداي ارتىقشىلىقتارى بار ەكەنىنە توقتاپ كەتەيىك:
- ءتىلدىڭ مودەرنيزاسيالاۋ مەن اداپتاسيالاۋ «ماشيناسىن» قايتادان ىسكە قوسا الامىز. بۇل دەگەنىمىز كىرمە سوزدەردى تىكەلەي ءسوز شىققان تىلدەن عانا الىپ، ورىس تىلىنەن «ايالداۋدى» ۇمىتىپ، ءوز تىلىمىزگە ساي وڭدەي الامىز دەگەندى بىلدىرەدى. كەڭەس ۋاقىتىندا كوپتەگەن ەۋروپالىق تىلدەردىڭ سوزدەرى ورىس تىلىنەن ەنىپ، قازاق ءتىلىنىڭ ەملەلەرىنە ساي بەيىمدەلمەي، ورىسشا ايتىلاتىن، ءارى ول سوزدەر سول كۇيىندە بەكىپ قالدى (لاگەر، ارتەل، شاحتەر، -يا جۇرناعىمەن بىتەتىن سوزدەر، ت.ب.). ال ءتىلىمىزدىڭ ەرەجەلەرىنە ساي بەيىمدەلگەن سوزدەر ءتىزىمى: تارەلكە، ۇستەل، ساماۋرىن، بورەنە، ت.ب.
ءتىلدىڭ بەيىمدەۋ يممۋنيتەتىن قايتادان جاڭعىرتاتىن بولساق، ەلدە قالىپتاسقان «ورىس تىلدىك» ستەرەوتيپتىڭ «ارقاسىندا» حالىق كيريلل ارىپتەرىمەن جازىلعان سوزدەردى قابىلداماۋى ابدەن مۇمكىن، قابىلدامايدى دا. 70 جىلدىق ءتىلدىڭ جانشىلۋى ءبىزدى بۇل يممۋنيتەتتەن ابدەن الشاقتاتقان. قازاق تىلىندە ءقازىر 42 ءارىپ بار، ونداعى ارىپتەردىڭ ءبىرشاما بولىگى ورىس ءتىلدى سوزدەردى جازۋ ءۇشىن عانا قولدانىلادى. - Digital الەمىنە ەنۋ اناعۇرلىم جەڭىلدەي تۇسەدى. تەحنولوگيالار وزگەرىپ، ولاردىڭ جاڭارىپ وتىرۋى ەشكىمگە جاڭالىق ەمەس، ال ولار تۋرالى ەڭبەكتەر مەن ونىمدەر بولىگى، ناقتىراق ايتاتىن بولساق، 99 %-ى اعىلشىن، ياعني لاتىن الىپبيىندە شىعادى. سونىمەن قاتار لاتىن جۇيەسىن الەم بويىنشا 4 ملرد. استام (!) ادام قولدانادى، ول دەگەن الەمدىك ينتەگراسياعا كىرۋ مۇمكىندىگىن بەرە الادى.
- ءتىلدى ۇيرەنۋ اناعۇرلىم جەڭىلدەيدى. قازاق ءتىلى ەلدىڭ كوپتەگەن بولىكتەرىندە شەت ءتىلى سياقتى وقىتىلادى، ويتكەنى ءالى دە بولسا ورىس ءتىلىنىڭ اسەرى ازايماي وتىر. سوندىقتان دا لاتىنعا كوشۋ بۇل ماسەلەنى جەڭىلدەتەتىنى ايداي انىق. نەگىزگى فاكتورلار: ءارىپ سانىنىڭ ازايۋى، لاتىنعا كوشۋدىڭ اسەرىنەن بولاتىن ءسوز وزگەرىستەرى ءتىلدى تەگىس ەتۋى. [انار حانىم – كتك]
قانداي دا ەلدى الماساق تا، ەڭ باستى ءرول وينايتىن فاكتور – حالىقتىڭ سانا دەڭگەيىندە دايىن بولۋى. ءبىزدىڭ ارتىقشىلىعىمىز – كورشى مەملەكەتتەردىڭ تاجىريبەسىن مىسال رەتىندە قاراستىرا الۋىمىز.
ولاي بولسا، باسقا تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەردىڭ لاتىن الىپبيىنە كوشۋ تاجىريبەسىن قاراپ، سالىستىرىپ قارايتىن بولساق، كوپتەگەن قىزىق مالىمەتتەرگە كەزىگەمىز.
- تۇركيا
1928 جىلعا دەيىن الىستاعى قانداس تۇركى حالقى اراب جازۋىن قولداندى. ايتا كەتسەك، اراب ءتىلى – سەميت توبىنىڭ ءتىلى (وندا يۆريت، امحار، تيگرىن تىلدەرى بار). سول تىلگە نەگىزدەلگەن جازبا تۇركى تىلدەرىنىڭ جۇيەسىنە تولىقتاي سايكەس ەمەس-تى. [http://www.languages-study.com/turkce-alphabet.html] تۇركيا مەملەكەتىنىڭ باسشىسى كەمال اتاتۇرىك جازۋدى وزگەرتىپ، تەك تىلگە عانا ەمەس، حالىقتىڭ ويلاۋى مەن وركەنيەتىنە دە اسەر ەتەتىنىن بىلگەندەي، حالىق ونىڭ ۇسىنىستارىن قۇشاق جايا قارسى الدى، تەرەڭ وزگەرىستەردەن تۇراتىن ءتىل رەفورمالارى دا ەنگىزىلگەن-دى. وزگەرىس تەك ارىپتەردى عانا قامتىماي، بەلسەندى لەكسيكاعا دا وڭتايلى اسەر ەتتى: 1930 جىلى ءتۇرلى باسىلىمداردىڭ قۇرامىندا تازا تۇرىك سوزدەرى 30 پروسەنتتى قۇراعان بولسا، حح عاسىردىڭ سوڭىندا ول 70-80 پروسەنتكە دەيىن جەتكەن.
الايدا كەيبىر جاعىمسىز جاعدايلار دا ورىن العان ەدى، كوپتەگەن سوزدەر ءوزىنىڭ تۇركىلىك بايلانىسىنىڭ بولماۋىنان قاتە اۋدارىلىپ، دۇرىس بەيىمدەلمەي ەنگىزىلگەن بولاتىن.
- تۇركمەنيا

نيازوۆ اتىنداعى ءالىپبي. 2000 جىلدان بەرى قولدانىستا، جىبەرىلگەن باستى قاتەلىك – مەملەكەتتىڭ دايىندىق جۇمىستارىنىڭ ازدىعى، سەبەبى باستاپقى ۋاقىتتاردا جەتكىلىكتى تۇردە جاڭا الىپبيگە نەگىزدەلگەن وقۋلىقتار سانىنىڭ ازدىعىنان مەكتەپ وقۋشىلارى كيريلل ءالىپبيىن قولدانىپ وقۋعا ءتيىس بولاتىن.
- وزبەكستان

وزبەك ءالىپبيىنىڭ سوڭعى نۇسقاسى. كورشى مەملەكەتتە ءالى كۇنگە دەيىن بۇل نۇسقانى تولىقتاي ەنگىزە الماي وتىر. كيريليسادا سول ەلدەگى ادەبيەتتىڭ 70% شىعادى، گازەت-جۋرنالدار باسىلادى، ال تەليەۆيدەنيە ەكى نۇسقانى دا قولدانادى. قولدانىس تاپپاي تۇرعاندىقتىڭ ءبىر سەبەبى – جازۋعا ءابسوليۋتتى ىڭعايى جوق توپاس جۇيەنىڭ قولدانىلۋى. الايدا لاتىن جازۋى قارقىنىن جىل سايىن ارتتىرىپ جاتىرعانىن دا كوپ ەستيمىز.
4. ءازىربايجان

لاتىنعا كوشۋ 1992 جىلدان باستاپ 2001 جىلعا دەيىن جالعاسقان، ءالىپبي 32 ارىپتەن تۇرادى. بۇل قادام كوپتەگەن ينتەللەگەنسيا مۇشەلەرىنەن قولداۋ تاپتى، كەرەكتى ادەبيەتتەردىڭ ءتىزىمى جاسالىپ، لاتىنعا كوشۋ ساپالى تۇردە ىسكە اسىرىلعان بولاتىن.
كوشۋ جۇمىستارىن بىتىرگەن مەملەكەتتەردى قاراستىرۋ اياقتالدى. ەندەشە باستى ماقسات – ۇسىنىس رەتىندە قاراستىرىلىپ وتىرعان لاتىن الىپبيىنە كوز جۇگىرتەيىك.
الدىمەن، ماعجان جۇمابايدىڭ سوزىنە كوز جۇگىرتەيىك:
«وسى كۇنگى تۇركى تىلدەرىنىڭ ىشىندە قازاق تىلىنەن باي، ورالىمدى، تەرەڭ ءتىل جوق. تۇركى تىلىمەن سويلەيمىز دەگەن تۇركى بالالارى كۇندەردە ءبىر كۇن اينالىپ قازاق تىلىنە كەلمەكشى، قازاق ءتىلىن قولدانباقشى. كۇندەردە ءبىر كۇن تۇركى بالالارىنىڭ ءتىلى بىرىكسە، ول بىرىككەن ءتىلدىڭ نەگىزى قازاق ءتىلى بولسا، ءسوز جوق، تۇركى ءتىلىنىڭ كەلەشەك تارىعىندا قازاق ۇلتى ءقادىرلى ورىن الماقشى.»
وسىنداي تىلگە جاڭا رۋح پەن دەم بەرە الاتىن قۇرال – جاڭا جازۋ جۇيەسى.
تالداۋدا حالىق پەن بلوگەرلەر اراسىندا، سودان سوڭ ءالى دە رەسمي جاريالانباي تۇرعان ءتىل ينستيتۋتىنىڭ نۇسقالارى قاراستىرىلماق.
قازىرگى تاڭدا ءتىل ينستيتۋتى 3 ءتۇرلى نۇسقامەن جۇمىس جاساپ جاتىر.
- اپوستروف ارالاسقان. وزبەك الىپبيىندەگى «ءو» ءارپىن «O’»، «ع» ءارپىن «G’» دەپ بەلگىلەۋ ارقىلى جازۋ. كورشىمىزدەن ويدىڭ تولىققاندى ىسكە اسپاعاندىعىن بىلە الامىز.
- دياگراف قولدانۋ. «ش» ءارپىن «Sh»، ع ءارپىن «Gh»، ءو «Oe» دەپ بەلگىلەۋ. ءبىر عانا ارتىقشىلىعى – كومپيۋتەرمەن تەرگەندە ەشقانداي ەرەكشە ارىپتەردى تالاپ ەتپەيدى، ال كەمشىلىگى كوپ: ءماتىن كولەمى ۇلايۋدى، تەرۋ جىلدامدىعى ازايىپ، قابىلداۋ دا قيىنداي تۇسەدى.
- دياكريتيكا. ارىپتەرگە ءارتۇرلى سىزىق پەن بەلگىلەر قوسۋ ارقىلى ۇقساس دىبىستاردى بەلگىلەۋ ءادىسى (Öö، Ää، ت.ب).
سوڭعى نۇسقاعا نازار كوپ اۋدارىلادى، باسقالارعا قاراعاندا ىڭعايى جوعارى. دەگەنمەن دە دياكريتيكالىق ارىپتەردىڭ كوپ بولۋى جازۋ، وقۋ كەزىندە كورىنىستى بۇزادى.

سول جاقتاعى ءماتىننىڭ تازالىعى بايقالادى، ال وڭ جاقتاعى نۇسقادا دياكريتيكاعا باي. ءبىرىنشى نۇسقا وقۋعا ىڭعايلىعى مەن ەستەتيكالىق جاقتارى ۇتىمدىراق كورىنەدى.
ەندەشە، قاراستىرىلاتىن نۇسقالارعا كوشەتىن بولساق:
KazLatyn (BaiLatyn) – لاتىن ءالىپبيىنىڭ ستاندارتتى 26 ارپىنە نەگىزدەلگەن نۇسقا.
QazAqparat – تۇرىك الىپبيىنە نەگىزدەلگەن.
ا. بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ينستيتۋت نۇسقاسى
Kazak Grammar Nazi – ەنتۋزياستار قۇراستىرعان قازاق لاتىن ءالىپبيى، جوعارىداعى سالىستىرماداعى ءبىرىنشى نۇسقا (ماقالا اۆتورى وسى نۇسقاعا بەت بۇرادى جانە قولدايدى).
KazLatyn (BaiLatyn) vs Kazak Grammar
▸ KazLatyn (BaiLatyn)
▸ Kazak tylyne syngyp cetcen jat sozder cop’: kala، molda، shylde، akyl، aiyp، adyl، alym، adet، ylaj، omyr، ar، kurban، acym، aspan، dushpan، zanggar، kun، berece، patsha، dastarkan، sabyn، bedew، Asan، Usen، Samece، Shaibak، Sidak، Mambet، Madely، azyl، maskara، dawlet، apat، esep، nesybe، sert، aset، akyrap، jedy، duisenby، sarsenby secyldy taqy talai sozdyng bary kazak tylyne jat tylderden cyrgen sozder. Bul sozder byzdyng tylymyzge sonshama syngyp cetcen، kazak halky bulardyng jat ecendygyn sezbeidy. Baikap karasak، joqarqı sozderdyng bary de kazak tylynyng kay zangyna da conedy، kazaktyng tubyr sozderymen byrdei bolyp ozgeryp، kubylady.
Kazak Grammar
▸ Kazak tiline siŋip ketken jat sözder köp: kala، molda، cilde، akıl، ayıp، ädil، älim، ädet، ılaj، ömir، ar، kurban، äkim، aspan، ducpan، zaŋgar، kun، bereke، patca، dastarkan، sabın، bedew، Asan، Üsen، Sämeke، Caybak، Sıydak، Mämbet، Mädeli، äzil، maskara، däwlet، apat، esep، nesibe، sert، äset، akırap، jedi، düysenbi، särsenbi sekildi tagı talay sözdiŋ bäri kazak tiline jat tilderden kirgen sözder. Bul sözder bizdiŋ tilimizge soncama siŋip ketken، kazak kalkı b ulrdıŋ jat ekendigin sezbeydi. Baykap karasak، jogargı sözderdiŋ bäri de kazak tiliniŋ kay zaŋına da könedi، kazaktıŋ tübir sözderimen birdey bolıp özgerip، kubıladı.
QazAqparat vs Kazak Grammar
QazAqparat
▸ Qazaq tiline siñip ketken jat sözder köp: qala، molda، şilde، aqıl، ayıp، ädil، älim، ädet، ılaj، ömir، ar، qurban، äkim، aspan، duşpan، zañğar، qun، bereke، patşa، dastarqan، sabın، bedew، Asan، Üsen، Sämeke، Şaybaq، Sïdaq، Mämbet، Mädeli، äzil، masqara، däwlet، apat، esep، nesibe، sert، äset، aqırap، jedi، düysenbi، särsenbi sekildi tağı talay sözdiñ bäri qazaq tiline jat tilderden kirgen sözder. Bul sözder bizdiñ tilimizge sonşama siñip ketken، qazaq halqı bulardıñ jat ekendigin sezbeydi. Bayqap qarasaq، joğarğı sözderdiñ bäri de qazaq tiliniñ qay zañına da könedi، qazaqtıñ tübir sözderimen birdey bolıp özgerip، qubıladı.
Kazak Grammar
▸ Kazak tiline siŋip ketken jat sözder köp: kala، molda، cilde، akıl، ayıp، ädil، älim، ädet، ılaj، ömir، ar، kurban، äkim، aspan، ducpan، zaŋgar، kun، bereke، patca، dastarkan، sabın، bedew، Asan، Üsen، Sämeke، Caybak، Sıydak، Mämbet، Mädeli، äzil، maskara، däwlet، apat، esep، nesibe، sert، äset، akırap، jedi، düysenbi، särsenbi sekildi tagı talay sözdiŋ bäri kazak tiline jat tilderden kirgen sözder. Bul sözder bizdiŋ tilimizge soncama siŋip ketken، kazak kalkı b ulrdıŋ jat ekendigin sezbeydi. Baykap karasak، jogargı sözderdiŋ bäri de kazak tiliniŋ kay zaŋına da könedi، kazaktıŋ tübir sözderimen birdey bolıp özgerip، kubıladı.
QazAqparat نۇسقاسىمەن جازىلعان “ş”، “ğ”، “q” ارىپتەرى كوپ
ءماتىن جانە Kazak Grammar Nazi نۇسقاسى:
▸ Şağın şağında qaşağandıq Şıñğısqa Qapşağaydıñ şığısında bir şañğışınıñ Ninety One'nıñ şığarmaşılığa şağımdanğan şıñğırıwı estilgen.
▸ Şığanaqtıñ jağalawında şoğırlandırılğan üş uşqış: Şuğıla، Şağala jäne Şapağat aqımaqtanıp ketiwden şoşığandığınan şuğıl türde ağılşınşamen jäne şağatayşamen şuğıldanğan.
- Ğaşığınıñ aşıwşañdığına maşıqtanğan şığay Qanış eşqaşan şarşamaydı.
- Cagın cagında kacagandık Cıngıska Kapcagaydıŋ cıgısında bir cangıcınıŋ Ninety One'nıŋ cıgarmacılıgına cagımdangan cıngırıwı estilgen.
- Cıganaktıŋ jagalawı cogırlandırılgan üc uckıc: Cugıla، Cagala jäne Capagat akımaktanıp ketiwden cocıgandıgınan cugıl türde agılcıncamen jäne cagataycamen cugıldangan.
- Gacıgınıŋ acıwcaŋdıgına macıktangan cıgay Kanıc eckacan carcamaydı.
كورىنىپ تۇرعانداي، Kazak Grammar نۇسقاسى باسقا نۇسقالارعا قاراعاندا ۇتىمدى نۇسقا رەتىندە كورىنەدى. وندا قولدانىلعان شەشىمدەردى اشىپ، قاراستىرىپ كورەلىك.

Kazak Grammar ۇسىنىپ وتىرعان لاتىن ءالىپبيىنىڭ نۇسقاسى
[ŋ] دىبىسى كيريلليسادا «ڭ» دەپ بەلگىلەنەدى. لاتينيسادا وعان بىرنەشە قولدانىس بار:
Ñ – يۋنيكودتا قولدانىلاتىن قوسىمشا لاتىن سيمۆولى، يسپان تىلىندە [ɲ] دىبىسىن بىلدىرەدى، دياكريتيكا.
Ń – پولياك تىلىندە [ɲ] دىبىسىن بىلدىرەدى، دياكريتيكا.
Ņ – لاتىش تىلىندە [ɲ] دىبىسىنا قولدانىلادى، دياكريتيكا.
Ň – چەح، سلوۆاك تىلدەرىندە [ɲ] بىلدىرەدى، تۇركمەن تىلىندە
Ŋ – كەڭەيتىلگەن لاتىن ءالىپبيىنىڭ ءارىپى، [ŋ] دىبىسىن سيپاتتايدى. ءبۇتىن بەلگى (سيمۆول).
Ꞑ – ءبۇتىن بەلگى، 1929 جىلعى «جاڭالىپتە» قولدانىلعان، الايدا كوپتەگەن قارىپتەردە سيرەك كەزدەسەدى، قولدانىسى از.
قاراستىرىلعانداردىڭ ىشىندە ەڭ ىڭعايلىسى – Ñ جانە Ŋ، ءبىرىنشىسى ءجيى كەزدەسكەنمەن، دياكريتيكا، ال ەكىنشى ءارىپ ناعىز «ڭ» ءارپىن ناقتى سيپاتتايدى، ونىمەن قوسا تولىققاندى ءارىپ. «Ŋ» الامىز.
[ʃ] دىبىسى كيريلليسادا ش ارپىمەن بەلگىلەنەدى، ال [ʃʃ] «شش» دەپ قابىلدانعان، سوندىقتان لاتينيسادا وعان ارنايىلاپ ءارىپ شىعارۋدىڭ قاجەتى جوق.
قاناعاتتاندىراتىن ارىپتەر: Ś، Ŝ، Ş، Š. ءار ءتۇرلى تىلدەردە [ʃ] دىبىسىن كورسەتەدى، ءبىراق تا بارلىعى دياكريتيكا، ال جاڭالىپتە C كورسەتىلگەن ەدى، وسىنى قابىلدايمىز.
[ʒ] مەن [j] ارىپتەرىنە «ج» مەن «ي» سايكەس.
[ʒ] كەلەسى لاتىن ارىپتەرى كورسەتەدى: Ź، Ż، Ž. قايتادان دياكريتيكا، ءبىراق تا قولدانىلماي قالعان J جانە Y بار، سولاردى الساق ابدەن بولادى.

ڭ، ش، ج، ي ارىپتەرى ءۇشىن KG نۇسقالارى
[q]، [k]، [g]، [ʁ] سايكەسىنشە ق، ك، گ، ع ارىپتەرىن بىلدىرەدى. ولار – اللوفوندار، ياعني فونەما رەتىندە بىردەي، ءبىراق تا كورشىلەس دىبىستارعا بايلانىستى وزدەرىن ءارقالاي دىبىستايدى. مىسالى، [q] تەك قانا ارتقى قاتارلى داۋىستى دىبىستارمەن عانا تۇرادى، ال [k] – الدىڭعى قاتارلىمەن. ولاي بولاتىن بولسا، ارتىق ارىپتەردى الىپ تاستايمىز. ق مەن ك «ك» دەپ، ال ع مەن گ بىردەي «G» دەپ الامىز.
ارىپتەردىڭ كەلەسى توبى كىرمە سوزدەرمەن بايلانىستى، ولار: ف، ۆ، ح، ھ.
ح مەن ھ ءۇشىن ەكى ءتۇرلى ءارىپ جاساۋ تۇبەگەيلى دۇرىس ەمەس، Hh-مەن عانا بەلگىلەۋ ابزال.
كيريلدىق ي، ۋ ارىپتەرى بىرنەشە سۇراق تۋىنداتادى، سەبەبى ولار بىرنەشە دىبىستى بىلدىرە الادى. ي — [ɤj]، [ɪj]، [i]؛ ۋ — [w]، [ɪw]، [ɤw]، [ɯw]. لاتىنمەن جازعاندا بۇلاردى دىبىس رەڭىنە قاراي اشىپ جازۋعا مۇمكىندىك تۋادى. سيىر - sıyır، ينە — iyne، يەلىك — iyelik، ينتەرنەت — internet.
رۋ — ruw، اۋا — اwa، قۇيىسۋ — kuyısıw، كۇيىسۋ — küyisiw.

ي، ۋ ارىپتەرى ءۇشىن جاڭا ەملەلەر
«س» ءارپى كىرمە ءسوزدىڭ شىعۋ تەگىنە قاراي S، Z ارقىلى بەلگىلەنەدى. نەمىس تىلىنەن بولسا – Z، ال باسقا جاعدايلاردا – S.
يۋ، يا ارىپتەرى – ناعىز ديفتونگ، ولاردى بىرنەشە ارىپپەن عانا بەلگىلەۋ ۇسىنىلادى: ايۋ – ayıw، ياعني – yagnıy.
چ بولسا C-عا اينالادى: چەك – cek.
ولاي بولاتىن بولسا، سايىن مۇراتبەكوۆتىڭ «جۋسان ءيىسى» تۋىندىسىنىڭ ءبىر ءۇزىندىسى قالاي بولاتىنىن انىقتاپ كورەلىك:

ماتىنگە قاراپ بۇل ءالىپبيدىڭ كورگەنگە جاعىمدى، جازعانعا ىڭعايلى، نەبارى 29 ارىپتەن قۇرالاتىنىن ايقىن كورە الامىز. باسقا تۇركى تىلدەرىنىڭ نۇسقالارىنان ايىرماشىلىعى بار.
ءدال ءقازىر ءتىل ينستيتۋتى ۇسىنىپ وتىرعان ءالىپبي:

دياكريتيسى كوبىرەك، ق، ع ارىپتەرىنە ارنايىلاپ ءارىپ جاسالعان، ال Kazak Grammar نۇسقاسى ەكستەتيكا مەن ۇنەمدىلىگى ارقاسىندا ۇتىمدى بولىپ كورىنەدى.
اۆتور: Kesantielu Dasefern
قازاقشاعا اۋدارعان: سانجار مانەپوۆ