ەندى جول پوليسياسىنىڭ بىردە-بىر قىزمەتكەرى جۇرگىزۋشىلەردىڭ ءوزىن فوتوسۋرەتكە جانە بەينەكامەراعا تۇسىرۋىنە قارسى شىعىپ، تىيىم سالا المايدى دەپ حابارلايدى قامشى  اقپاراتتىق اگەنتتىگى abctv.kz-كە سىلتەمە جاساپ. 

بۇگىن ۇكىمەتتىڭ جالپى وتىرىستارىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى قولدانىستاعى «جول قوزعالىسى تۋرالى» زاڭىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى» جاڭا زاڭنىڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمدا قابىلداپ، سەناتقا ۇزاتتى.

پالاتانىڭ زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ مۇشەسى قانات ءمۋسيننىڭ ايتۋىنشا، بۇل زاڭنامالىق تۇزەتۋلەردى ماجىلىستەگى «حالىقتىق كوممۋنيستەر» فراكسياسىنىڭ دەپۋتاتتارى ازىرلەپ شىعىپتى.

بۇل زاڭنىڭ ەلدى ەلەڭ ەتكىزگەن ءبىر جاڭالىعى بار: ول قازاقستاندا ەل اراسىندا «بلاتنوي» دەپ اتالاتىن «بەدەلدى» اۆتوكولىك نومىرلەرىنىڭ ءتىزىمىن كەڭەيتەدى.  «سىبايلاس جەمقورلىققا الىپ كەلەتىن شارتتاردى جويۋ ماقساتىندا «بەدەلدى» دەپ اتالاتىن اۆتوكولىك  نومىرلەرىنىڭ تىزبەسى كەڭەيتىلەدى. بۇلار بويىنشا دا ەندى جوعارىلاتىلعان مەملەكەتتىك باج سالىعى الىناتىن بولادى»، – دەپ قىسقا قايىردى قانات سەرگەي ۇلى.

2014 جىلدان بەرى ەلىمىزدە 100، 111، 200، 222، 300، 333، 400، 444، 500، 555، 600، 666، 700، 800، 888، 900، 999، 001، 002، 003، 004، 005، 006، 007، 008، 009، 777 سەكىلدى «سيقىرلى» ساندارى بار مەمنومىرلەر «بەدەلدى» دەپ سانالىپ، ولارعا 300-400 مىڭ تەڭگە كولەمىندە جوعارى باج سالىعى سالىنادى. سونىمەن بىرگە بۇگىندە قازاقستاندىقتار اراسىندا «www» سەكىلدى تەك ساندارى عانا ەمەس، سونداي-اق ارىپتەرى دە «تارتىمدى» نومىرلەر كەڭ سۇرانىسقا يە بولا باستادى. ولاردى مىسالى، قازىردەن-اق استانا كوشەلەرىنەن كورۋگە بولادى. بۇلار زاڭنامالىق رەتتەۋدەن تىس قالعاندىقتان، مەملەكەتكە ەش الىم تۇسپەيدى. بۇل ولقىلىقتى جويۋ ءۇشىن وسىنداي تۇزەتۋ ەنگىزىلۋدە. تيىسىنشە، وسى زاڭ قابىلدانعاننان كەيىن ۇكىمەت ونداي نومىرلەر ءۇشىن دە جەكە تولەم جاساۋدى تالاپ ەتە الاتىن بولادى.

ايتقانداي، كورشى رەسەي دە قازاقستان ۇلگىسىندە «كرۋتوي» اۆتونومىرلەردى ساتۋ تاجىريبەسىن ەنگىزۋدىڭ قامىن جاساۋدا. ازىرشە، ءدال ءقازىر ماسكەۋدەگى ەڭ قىمبات ءارى بەدەلدى ءاۆتونومىر – «ننن 777 77» بولىپ وتىر. ونى يەسى 10 ميلليون رۋبلگە ساتۋدا.

ال الەمدەگى ەڭ قىمبات اۆتوكولىك ءنومىرىن 2008 جىلى اۋكسيوندا 14 ميلليون 211 مىڭ دوللارعا ابۋ-دابي تۇرعىنى سايد ابدۋل گافۋر كحۋري ساتىپ الدى. ناتيجەسىندە جالعىز عانا «1» سانى بار ءاۆتونومىر ونى «Pagani Zonda» ماركالى «تەمىر تۇلپارىنا» تاعىلعان.

جالپى، بۇل زاڭ ارقاسىندا باسقا دا جاڭالىقتار ومىرگە جولداما الادى. مىسالعا، قازىرگى كەزدە پوليسيا قىزمەتكەرلەرى توقتاتقان جاعدايدا، جولاۋشىلارعا كولىك قۇرالىن تاستاپ شىعۋعا تىيىم سالىنادى. بۇل دامىعان ەلدەر تاجىريبەسىنە سايكەس، ەنگىزىلگەن نورما ەدى. ايتالىق، اقش-تا ەگەر توقتاتىلعان كولىكتەن رۇقساتسىز الدەكىم شىعا باستاسا، پوليسەي وعان قارسى ەش ەسكەرتۋسىز وق جاۋدىرۋعا قۇقىلى. وسىلايشا، باتىستا ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعى قورعالادى.

الايدا قازاقستان تاجىريبەسىندە بۇل نورما حالىقتىڭ ۇلكەن نارازىلىعىن تۋدىردى. ويتكەنى ماسەلەن، تاكسيدى جول ساقشىسى توقتاتسا، ونىڭ ىشىندەگى كليەنت ۋاقىتىن جوعالتپاي، باسقا كولىكتى ۇستاپ الۋ ءۇشىن شىعا الماي قالاتىن بولدى. سوندىقتان پارلامەنتشىلەر جاڭا زاڭمەن بۇل تالاپتىڭ كۇشىن جويۋدا.

جۇرتشىلىق تاراپىنان كوڭىلتولماستىق تۋدىرعان تاعى ءبىر شەكتەۋ – جۇرگىزۋشىلەرگە ەلدى مەكەندەردىڭ كوشەلەرى مەن جولدارى بويىندا اۆتوكولىگىن قويۋعا تىيىم سالۋ بولدى. قالاۋلىلار بۇل نورمانى دا قولدانىستاعى زاڭنامادان تۇپ-تامىرىمەن جۇلىپ الىپ تاستاۋدا. سەبەبى، مۇنداي شەكتەۋ ەنگىزەردەي قازاقستاننىڭ ەلدى مەكەندەرىندە ءتيىستى ينفراقۇرىلىم، اۆتوتۇراقتار جۇيەسى دامىماعان. 

ماجىلىستەگى تالقىلاۋ بارىسىندا زاڭ جوباسىنا جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان قوسىمشا تۇزەتۋلەر قابىل الىندى. اتاپ ايتقاندا، ماس كۇيدە كولىك ايداعاندار مەن ماستىعى بويىنشا كۋالاندىرۋدان ءوتۋ تۋرالى زاڭدى تالاپتى ورىنداۋدان باس تارتقاندار ءۇشىن ەندى جۇرگىزۋ قۇقىعىنان ايىرۋ جازاسىنىڭ بىردەي مەرزىمى (ءۇش جىل) بەلگىلەنەدى. ياعني، دارىگەردىڭ تەكسەرۋىنەن وتۋدەن باس تارتقاندار اۆتوماتتى تۇردە ماس كۇيدە كولىك جۇرگىزگەندەرگە تەڭەستىرىلەدى.

«جۇرگىزۋشى كۋالىگىنەن ايىرۋ جازاسى بەلگىلەنىپ، ەندى مۇگەدەك-جۇرگىزۋشىلەرگە دە كولىك جۇرگىزۋ كەزىندە سپيرتتىك ىشىمدىكتەر ىشۋگە تىيىم سالىنادى»، – دەدى قانات مۋسين.

بۇل زاڭ ارقىلى بۇدان بىلاي جول بويىنداعى نەمەسە جول ۇستىندەگى بەلگىلەردە كورسەتىلگەن تالاپتاردى ساقتاماعانى ءۇشىن بەلگىلەنەتىن اكىمشىلىك ايىپپۇلدار كولەمى تومەندەتىلمەك. بۇل ارزانداۋلار 14 اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىق قۇرامىن قامتىماق. ايتپەسە، بۇعان دەيىن قوعام وكىلدەرى مەن ساراپشىلار قازاقستاندا سالىناتىن ايىپپۇلدار كولەمى تىم قاتاڭ ەكەنىن جانە حالىقتىڭ تاباتىن تابىسىنىڭ دەڭگەيىنە سايكەس كەلمەيتىندەي اسا جوعارى ەكەنىن ايتىپ، دابىل قاققان ەدى.

ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ اكىمشىلىك پوليسيا كوميتەتىنىڭ باسشىسى يگور لەپەحانىڭ تۇسىندىرۋىنشە، جولداعى اپاتتىق جاعدايعا ىقپال ەتپەيتىن ەرەجە بۇزۋشىلىقتار بويىنشا اكىمشىلىك ايىپپۇلدار مولشەرى كەمىتىلەدى.

  «ەرەجەنى ورەسكەل بۇزۋشىلىقتار بار جانە ولار جولداعى اپاتتىق جاعدايدىڭ دەڭگەيىنە اسەر ەتەدى، ءبىز ولار بويىنشا ايىپپۇلداردىڭ تومەندەۋىنە ۇزىلدى-كەسىلدى قارسىمىز. سونىمەن بىرگە «ستوپ-لينيانى» كەسىپ ءوتۋ سەكىلدى قاساقانا ەمەس بۇزۋشىلىقتار دا بار. جەردە قار جاتقاندا، جولعا مۇز قاتقاندا ول سىزىقتى بايقاماي، مەتردەي العا شىعىپ كەتۋى دە ىقتيمال. بۇل جەردە ءبىز ايىپپۇلدى 5-تەن 3 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە دەيىن (شامامەن 6 مىڭ تەڭگەدەي) ازايتامىز»، – دەدى يگور لەپەحا.

سونداي-اق مۇگەدەكتەرگە ارنالعان تۇراق ورنىنا كولىكتى قويۋ ءۇشىن دە جازا جەڭىلدەتىلەدى. «قازىرگى ۋاقىتتا ول ءۇشىن 50 اەك (شامامەن 100 مىڭ تەڭگە) ايىپپۇل قاراستىرىلعان. بىزدىڭشە، بۇل باسقا باپتارمەن سالىستىرعاندا، تىم قاتال. بۇل باعىتتا دا ەلەۋلى تومەندەۋ كۇتىلۋدە. ءبىز سونداي-اق جىلدامدىق رەجيمىن ساعاتىنا 10 شاقىرىمعا اسىرىپ جىبەرگەنى ءۇشىن دە قاتاڭدىق تانىتۋ قاجەت ەمەس دەپ سانايمىز. كەز كەلگەن، ءتىپتى تاجىريبەلى ءارى ادال جۇرگىزۋشى دە ويلانىپ كەتىپ، نە الدەنەگە ەلەڭدەپ، 60 شاقىرىمدىق رەجىم ورنىنا 70 شاقىرىممەن ءجۇرىپ ءوتۋى مۇمكىن. مۇنى دا جۇمسارتتىق» دەدى ءىىم بەيىندى كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى. سونداي-اق دەپۋتاتتار كۇندىز شام-فارىن جاعىپ جۇرمەگەن جۇرگىزۋشىلەردى دە ءبىرىنشى جولى جازالاماۋدى، تەك ەسكەرتۋ جاساۋدى سۇرادى.  

زاڭ جوباسى بويىنشا كولىكتىڭ قوراپ-كۋزوۆىنا اەروگرافيالىق ۇشولشەمدى سۋرەتتەردى سالۋ دا بۇدان بىلاي ونى پايدالانۋعا تىيىم سالۋ ءۇشىن نەگىز بولىپ تابىلمايدى.

دەپۋتاتتىق تۇزەتۋلەرگە سايكەس، ەندى قۇجاتتاردى تەكسەرۋ قۇقىعى بار قۇزىرلى تۇلعا كولىكتى توقتاتسا، جۇرگىزۋشىگە ونى فوتو جانە ۆيدەوقۇرالعا تۇسىرۋگە رۇقسات ەتىلەدى.  الدا بۇل زاڭ جوباسىن سەنات دەپۋتاتتارى تالقىعا سالاتىن بولادى.