ءتىل ماسەلەسىن شەشۋدىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىن ءتۇرلى ادىستەرى ۇسىنىلدى، باعدارلامالار قابىلداندى، قىزۋ تالقىلاندى. سولاردىڭ ءبىرى بالاباقشالاردى قازاق تىلىنە اۋدارۋ. ەل بولام دەگەن حالىق ەڭ الدىمەن بەسىگىن تۇزەيدى. قازاق ءتىلىن كىشكەنتايىنان بالالاردىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋ ارقىلى ءتىل ماسەلەسىن شەشۋگە بولادى.
جازۋشى سماعۇل ەلۋباي ق ر پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆپەن كەزدەسكەندە «ۇشتىلدىلىك» ماسەلەسىن كوتەرىپ، بالاباقشالاردى قازاق تىلىنە اۋدارۋدى ۇسىنعان ەدى.
«ءۇمىت پەن كۇدىكتى تۋدىرىپ وتىرعان ءبىر ماسەلە بار. مىناۋ ۇشتىلدىلىك دەگەن نارسەگە جۇرتتىڭ ءبارى بىردەي وڭ كوزبەن قاراپ وتىرعان جوق. ونى جاقسى بىلەسىز، مەن نەگە ەكەنىن ايتقىم كەلەدى. نەگە جۇرتتى شوشىتىپ وتىر؟ بۇل «ۇشتىلدىلىك» دەگەن ءسوز قۇلاققا «قازاقستاندا ءۇش مەملەكەتتىك ءتىل بار» دەگەندى ايتىپ تۇرعانداي ەستىلەدى، قۇلاققا تۇرپىدەي تيەدى بىزگە». مەنىڭشە ولاي بولماۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. مەملەكەتتىك ءتىل ىلعي دا ءبىرىنشى ورىندا تۇرۋى كەرەك. مەكتەپتە ءۇش تىلدىلىكتى باستاپ كەتتى. جالپى، بالاسىنىڭ ءۇش ءتىل بىلگەنىن ەشبىر اتا-انا كەمشىلىك دەپ قارامايدى. بۇل جاعىنان ەشكىم قارسى ەمەس. ماسەلە مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ جاعدايى نە بولاتىنىندا. قازاق ءتىلىنىڭ جاعدايى نە بولادى، وسى جۇرتتى الاڭداتىپ وتىر. ءوزىڭىزدىڭ ءبىر يدەيانىڭ توڭىرەگىندە توپتاسقان «قازاقستاندىق ۇلت» بولۋى كەرەك دەگەنىڭىز كوڭىلگە قونادى. شىنىندا دا قازاقستاندا تۇراتىن بارلىق حالىقتار ءبىر يدەيانىڭ توڭىرەگىندە توپتاسقاندا عانا ءبىزدىڭ ايدارىمىزدان جەل ەسەدى. ول نارسەنى شىنىندا دا بالاباقشادان باستاۋ كەرەك دەپ ويلايمىز. بۇكىل بالاباقشادا بارلىق بالالار ۇلتىنا قاراماي مەملەكەتتىك تىلدە تاربيە الاتىن بولسا ول قىرۋار پايدا بارلىق اتا-انا، ءار ۇلتتىڭ اتا-اناسى ءۇشىن. ويتكەنى ءبىرىنشى كلاستان باستاپ بۇكىل مەكتەپتەردىڭ ءبارى ورىس، قازاق دەپ بولىنبەي ءبىر عانا پروگراممامەن، مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ باسىمدىلىعىمەن بۇكىل وقۋ، تاربيە سول تىلدە بەرىلسە، ءبىراق نەگىزگى پاندەر مەملەكەتتىك تىلدە بەرىلسە سوندا ۇشتىلدىلىك ءبىزدىڭ بايلىعىمىزعا اينالادى. ءبىزدى قورقىتپايدى، شوشىتپايدى. 11 سىنىپتى بىتىرگەن بالا مەيلى قازاق بولسىن، ورىس ءبىلسىن ءۇش تىلدە سايراپ شىعادى. ورىس مەكتەبى، قازاق مەكتەبى دەگەن مۇلدە بولماۋى كەرەك. توڭىرەگىمىزدە، مىسالى فرانسيادا، گەرمانيادا، قىتايدا ۇلتتىق مەكتەپتەردىڭ بولىنگەنى جوق قوي. بىرلىگىمىز بولۋى ءۇشىن، بارلىق ۇلتتار ءبىر-بىرىن ءتۇسىنۋى ءۇشىن كىشكەنتايدان باستاۋىمىز كەرەك. 10-15 جىلدىڭ ىشىندە مەكتەپ باعدارلاماسى مەملەكەتتىڭ ءتىلدىڭ باسىمدىلىعىمەن جۇرسە جۇزەگە اسىرۋعا بولادى، بىتىرگەن بالالار باۋىر بولىپ شىعادى. قازاقتىڭ ءتىلىن بىلگەننەن كەيىن تاريحىن دا، مەنتاليتەتىن دە بىلەدى. قازاقستاندىق پاتريوتيزم ويانادى. سوندا ءتىل پروبلەماسى كۇن تارتىبىنەن الىنىپ تاستالىنادى»، - دەپ ۇلكەن ۇسىنىس تاستاعان ەدى جازۋشى.
كوپ ۇزاماي سماعۇل ەلۋبايدىڭ ۇسىنىسىن قولداعاندار ارتتى. ونىڭ ىشىندە گەنەرالدار كەڭەسى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى
ءتوراعاسىنىڭ كەڭەسشىسى، قازاق كوركەمونەر اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى ۆياچەسلاۆ ۆاۆيلين دە بار.
ۆياچەسلاۆ ۆاۆيلەن قازاق ءتىلىن ەركىن مەڭگەرگەن. ول ايقىنعا بەرگەن سۇحباتىندا وزگە ۇلت وكىلدەرىنە قاراعاندا، ورىس ءتىلدى قازاقتاردىڭ قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە دەگەن قۇلشىنىسىنىڭ تومەندىگىنە تاڭ قالاتىنىن ايتقان. 12 جاسىنان باستاپ قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە دەن قويعان ۆياچەسلاۆ قازاقستانداعى بارلىق بالاباقشا قازاق تىلىنە ءوتۋى كەرەك ەكەنىن ايتادى.
«ءتىلدى كىشكەنتاي كەزدەن باستاپ ناسيحاتتاۋ كەرەك. مەنىڭشە، ەلىمىزدەگى بارلىق بالاباقشا قازاق تىلىنە ءوتۋى كەرەك. ياعني، باستاپقى ءبىلىم قازاقشا بەرىلسە، تىلمەن تانىسۋ ارقىلى بالالار ءسالت-داستۇردى مەڭگەرەدى، ءتىل ارقىلى قازاق ۇلتىنا دەگەن جاستايىنان ماحابباتى ويانادى. مەكتەپتى، جوعارى ءبىلىمدى قاي تىلدە الاتىنىن اركىم ءوزى تاڭداسىن. سوندا عانا بولاشاقتا ءبىر عانا مەملەكەتتىك تىلدە سويلەيتىن ەلگە اينالامىز» دەدى قازاق كوركەمونەر اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى.
قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى وكىلەتتى ەلشىسى قىزمەتىن اتقارىپ وتىرعان يمانعالي تاسماعامبەتوۆ ۇكىمەت باسشىلىعىندا بولعاندا بالاباقشالاردىڭ بارلىعىن قازاق تىلىنە اۋدارۋدى ۇسىنعان.
«ەگەمەندىگىمىزگە، تاۋەلسىزدىگىمىزگە 25 جىل تولدى. ءقازىر بارلىق جەردە بالاباقشالار سالىنىپ جاتىر. نەگە سونى قازاق تىلىندە اشپايمىز» دەدى تاسماعامبەتوۆ.
قامشىگەر: اسەم المۇحانبەت
