ول قانداي وسىمدىك؟

قارا زەرە لاتىن تىلىندە «Nigella sativa» دەپ اتالادى. ارابشا «ءحابباتۋس-ساۋدا»، ال ورىسشا اتاۋى – «چەرنىي تمين». تابيعاتتا 20-عا جۋىق ءتۇرى كەزدەسەتىن بۇل وسىمدىكتىڭ بويى 40 سم-گە دەيىن جەتەدى.

تاريحى

مۇحاممەد پايعامبارىمىز (س.ع.س) ەرەكشە ماقتاعان بۇل وسىمدىكتىڭ ەمدىك كۇشىن كوپتەگەن مۇسىلمان عالىمدارىمەن قاتار كەزىندە يبن سينا مەن ءال– بيرۋني دە مويىنداپ، ءوز ەڭبەكتەرىندە اتاپ وتكەن.

حاديستەردە نە ايتىلعان؟

حاديستەردىڭ بىرىندە قارا زەرەنىڭ تۇنىپ تۇرعان ەم ەكەندىگى بىلاي بىلدىرىلگەن: «قارا زەرەنى ەمگە پايدالانىڭدار، راسىندا وندا ولىمنەن باسقانىڭ بارىنە شيپا بار» (بۇحاري، تىبب،7؛ مۋسليم، ءسالام، 88).

قانداي اۋرۋلارعا ەم؟

عالىم يبن قايىم جاۋزيا ءوزىنىڭ «پايعامبار مەديسيناسى» اتتى كىتابىندا قارا زەرەمەن 50 شاقتى اۋرۋدى ەمدەۋگە بولاتىندىعىن كورسەتكەن. كەيىنگى زەرتتەۋلەر بويىنشا دا ونىڭ مىناداي اۋرۋلارعا ەم ەكەندىگى بىلىنگەن:

قانداعى حولەستەريندى ازايتادى؛

اعزانى ۋلى زاتتاردان تازارتادى؛

يممۋنيتەت جۇيەسىن كۇشەيتەدى؛

ينسۋلتقا قارسى تۇرادى؛

ارتريت پەن باۋىر اۋرۋىنان ايىقتىرادى؛

قۇرامىنداعى تيموحينون ارقىلى قانداعى گليۋكوزانى ازايتادى؛

قۇرامىنداعى ەفير مايلارى ارقىلى باكتەريالاردى ءولتىرىپ، ولاردىڭ كوبەيۋىن توقتاتادى؛

برونحيت پەن استماعا (تىنىس جولدارىنىڭ قابىنۋى) ەم؛

شەكتەردەگى قاجەتتى باكتەريالاردى قالپىنا كەلتىرۋ ارقىلى ءىش-قۇرىلىستىڭ جۇيەسىن رەتتەيدى؛

تەرى اۋرۋلارىنا پايدالى (قوتىر، قىشىما،بورتپە ت.ب.)؛

ءوت پەن بۇيرەكتە جينالعان ۇساق تاستاردى ۋاتادى؛

نەسەپ جولدارىن تازالايدى؛

ءىشتى جۇرگىزەدى؛

ىشەك قۇرتتارىن جويۋعا كومەكتەسەدى؛

بالا ەمىزەتىن ايەلدەردىڭ ءسۇتىن مولايتادى؛

سۇيەلدى كەتىرەدى؛

جوتەل مەن سارىاۋرۋعا تاپتىرمايدى؛

بەلسىزدىككە ەم؛

سەمىزدىكتەن ارىلۋعا كومەكتەسەدى؛

تابەتتى ارتتىرادى؛

اسقازاننىڭ ويىق جاراسىن جازادى،

ەتەككىر سيكلىن قالىپقا كەلتىرەدى ت.ب.

قارا زەرە مايى

قارا زەرەنىڭ نەگىزىنەن دانەكتەرى مەن مايى ەمگە پايدالانىلادى. ماسەلەن، قارا زەرە مايى اللەرگيانى، قىشىما مەن پسوريازدى باسەڭدەتۋگە، دەمىكپەگە قارسى اعزاىنڭ يممۋنيتەتىن ارتتىرۋعا، اسقورتۋ قيىنداعاندا، جوعارعى قان قىسىمى بايقالعاندا ەمگە پايدالانىلادى. ءتۇرلى ۆيتاميندەر، مينەرالدى تۇزدار، ميكروەلەمەنتتەرمەن قاتار قارا زەرە مايىنىڭ قۇرامىندا كومىرسۋلار، بەلوكتار مەن مايلار دا بار.

قارا زەرە شايى

بۇگىنگى كۇنى قارا زەرەنىڭ داندەرىنەن قايناتىلعان ارنايى شاي دا جاسالادى. مۇنداي شاي كوبىنە ءىش كەبۋ، ءىش ءوتۋ جانە ءوت شانشۋى سياقتى اۋرۋلارعا ەم.

عىلىمي زەرتتەۋلەر

1960 جىلى پروفەسسور داحاقنا قارا زەرەنىڭ مايىمەن ءارتريتتى ەمدەۋگە بولاتىندىعىن دالەلدەگەن.

1992 جىلى داككا ۋنيۆەرسيتەتىندە جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋدە قارا زەرەنىڭ باكتەرياعا قارسى تۇرا الاتىن قاسيەتى انىقتالدى.

1991 جىلى ءۇندى ونكولوگيا ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى وزدەرىنىڭ عىلىمي زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەلەرىندە قارا زەرەنىڭ قاتەرلى ىسىككە قارسى دا ەمدىك قاسيەتى بارىن انىقتادى، ت.ب.

شولۋشى: اسەل بولات قىزى

اۆتورى: قۇدايبەردى باعاشار