الماتى قالاسىنداعى دوستىق ۇيىندە مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ لاتىن گرافيكاسىندا ءالىپبيىنىڭ ءبىرىڭعاي ستاندارتىن ەنگىزۋ بويىنشا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءبىرىڭعاي رەسپۋبليكالىق كۇنى اياسىندا قحا قوعامدىق كەڭەسىنىڭ وتىرىسى بولىپ ءوتتى، دەپ حابارلايدى Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى.
اتالمىش ءىس-شاراعا الماتى قالاسىنىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى يسماتۋللايەۆ ا.ج.، الماتى قالاسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى مامسۋروۆ قازبەك، الماتى قالاسى قحا عىلىمي ساراپشىلىق توبىنىڭ ءتوراعاسى شايكەلەموۆ م.س.، الماتى كارىس ۇلتتىق ورتالىعى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى، رۋحاني جاڭعىرۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا ۇلتتىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى كان گ.ۆ.، قازاقستان ورىس مادەني ورتالىعىنىڭ ءتوراعاسى لۋكاشيەۆ ۆ.ا. جانە دە ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ مۇشەلەرى مەن جەتەكشىلەرى، جاستار قاناتى قاتىستى.
ءىس-شاراعا كەلىپ، ءار ۇلت وكىلىنىڭ پىكىرىن تىڭداعان نۇر وتان پارتياسىنىڭ الماتى قالالىق فيليالى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى قايىم-مۇنار تابەيەۆ لاتىن الىپبيىنە كوشۋگە قاتىستى وزىندىك پىكىرىن ايتىپ ءوتتى.
«پارلامەنتتە قازاق ءالىپبيىنىڭ لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋى جاريالاعاننان بەرى قوعام اراسىندا ۇلكەن تالقىلاۋ بولىپ جاتىر. گرافيكانىڭ اۋىسۋى دەگەن تۇتاس حالىقتىڭ تاعدىرىنا اسەر ەتەتىن ۇلكەن قوعامدىق-ساياسي وقيعا بولىپ تابىلادى. سەبەبى، بۇل تەك قانا تىلمەن بايلانىستى ەمەس، بۇكىل حالىقتىڭ رۋحاني جاڭعىرۋىنا، وزگەرۋىنە الىپ كەلەتىن ۇلكەن قۇبىلىس بولعاندىقتان اتالمىش ماسەلە قوعامدا كەڭىنەن تالقىعا ءتۇسىپ جاتىر. ءبىز لاتىن گرافيكاسىن بۇعان دەيىن دە پايدالانعان ەلمىز. ءبىراق، ۋاقىتتىڭ سىنىنا بايلانىستى ول تاريح قويناۋىنا ءسىڭىپ جوق بولدى. ءبىزدىڭ اعا ۇرپاق بولماسا، كەيىنگى ۇرپاق بۇل تۋرالى تۇسىنە بەرمەيدى. ال بۇگىنگى تاڭدا زامان تالابىنا ساي لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋ - مىندەتتى تۇرلە ورىن الاتىن قۇبىلىس. الايدا، ەلباسى ايتقانداي، بۇل ماسەلەدە اسىعىستىق تانىتۋعا بولمايدى. بارلىق كەم-كەتىكتى زەردەلەپ، ءوز ۋاقىتىمەن، كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوشۋ قاجەت»، - دەيدى قايىم-مۇنار تابەيەۆ.
سونىمەن قاتار، پارلامەنت ماجىلىسىندە ۇسىنىلعان 25 ارىپتەن تۇراتىن نۇسقاعا توقتالىپ، ونداعى قاتەلىكتەر مەن كەمشىلىك تۇستارىن اتاپ كەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، پارلامەنتتە ۇسىنىلعان نۇسقادا ءبىراز ويلاناتىن تۇستار بار.
«قازاق فونەتيكاسىندا قوس داۋىستى دىبىس ەشقاشان دا قاتار كەلمەيدى. وسى گرافيكاداعى «ءا» دىبىسىن تاڭبالاۋ تۋرالى «اە» قوس دىبىستى حالىق قابىلداي المايدى نەمەسە تاعى دا ۇسىنىلعان قوسىمشا سەگىز تاڭبا جايىندا دا ءبىراز ويلانىپ، دۇرىستاپ ويلاستىرۋ قاجەت سەبەبى، ءبىز سويلەگەن كەزدە قازاق حالقىنىڭ دىبىستالۋ ەرەكشەلىگىندە داۋىستى دىبىستار قاتار كەلىپ جاتسا ۇلكەن قيىندىق تۋعىزادى. سول سەبەپتى دە ۇسىنىلعان گرافيكانى ءار سالانىڭ وكىلدەرى وزدەرىنىڭ تۇسىنىك دەڭگەيىنە بايلانىستى قابىلداي الماي جاتىر. دەمەك، ءبىز ءالى دە بۇل تۇستا بارلىق ءتىل ماماندارى، وقىتۋشىلار، باسقا دا سالا ماماندارىمەن ويلاستىرۋ قاجەت. ويتكەنى 25 تاڭباعا ەنبەي قالعان ءبىزدىڭ داۋىستى دىبىستارىمىزدى قالاي تاڭبالايمىز؟ بۇل سۇراق كوپشىلىكتى تولعاندىرىپ جۇرگەن سۇراق بولىپ تابىلادى»، - دەپ قوسا ايتىپ ءوتتى.
«بۇل ءىس شارانىڭ ماڭىزى – وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ پىكىرىن تىڭداپ كورۋ. سەبەبى مىنا ۇسىنىلىپ وتىرعان ەرەجەدە قازاق گرافيكاسىن كوشىرۋ جايىندا عانا اڭگىمە بار، ال ونى ىشىندە وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ كوپشىلىگى، ورىس تىلىندە وقيتىن قازاق ءبىرقاتار قازاق بالالار بار، ولاردىڭ جايى نە بولماق؟ دەگەن سۇراق توڭىرەگىندە تالقىلاۋ بولىپ جاتىر. ەرتەڭگى كۇنى ورىسشا وقىعان بالالار قازاقشا وقىعان بالالارمەن قالاي ءتىل تابىسادى؟ بۇل وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ كونستيتۋسيالىق قۇقىعىنا نۇقسان كەلتىرمەيدى مە؟ دەگەن سەكىلدى ماسەلەلەر پايدا بولادى. مۇنداي سۇراقتاردىڭ قويىلۋى زاڭدى، ويتكەنى كەز كەلگەن قازاقستان ازاماتىنىڭ ۇلتىنا، جىنىسىنا نەمەسە ساياسي كوزقاراسىنا قاراي بولمەي بارلىعىنىڭ دا بىردەي لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋگە قۇقىعى بار. بۇل تاقىرىپ – بۇگىنگى جيىننىڭ باستى ماسەلەسى بولىپ وتىر. ويتكەنى ءبىر مەملەكەتتە تۇرىپ، تەك قازاق ۇلتى كوشىپ كەتسە، وزگە ۇلتتارمەن ارادا كەلەڭسىزدىكتەر تۋىنداۋى مۇمكىن بە، ونىڭ سالدارى ەرتەڭگى كۇنى ۇلكەن سىزاتقا اينالىپ كەتپەيدى مە؟ دەگەن ماسەلەنى ءبىز بۇگىن شەشىپ الۋىمىز قاجەت. بۇل قادامعا جان-جاقتى ويلاستىرىپ، ۇلكەن دايىندىقپەن بارساق، لاتىن الىپبيىنە كوشۋ ءوز ۋاقىتىندا ورىن الادى»، - دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن قايىم-مۇنار تابەيەۆ.
قازاقستان ورىس مادەني ورتالىعىنىڭ ءتوراعاسى لۋكاشيەۆ ۆسيەۆولود «لاتىن الىپبيىنە كوشۋدە ەشكىم قارسىمىن نەمەسە قارسى ەمەسپىن دەپ ايتپايدى، لاتىن الىپبيىنە ءبىز قالاساق تا قالاماساق تا كوشەمىز»، - دەپ ايتا كەلىپ، قازىرگى لاتىن ءالىپبيى نۇسقالارى كوبىندە جاستاردىڭ ىڭعايىنا قاراي جاسالىپ جاتقاندىعىن اتاپ ءوتتى.
«لاتىن الىپبيىنە كوشۋدى قالامايتىن ادام جوق شىعار دەپ ويلايمىن. بىرىنشىدەن – بۇل تاريحي كەزەڭ. نەگە؟ سەبەبى ءبىز 25 جىل بويى ادامدارعا مەملەكەتتىك ءتىلدى تولىعىمەن ۇيرەنىپ الۋعا، قازاق ءتىلىنىڭ گرامماتيكاسىن تولىعىمەن مەڭگەرۋگە مۇمكىندىك بەردىك. ال بۇگىندە ءبىز جىلدار بويى كوتەرىلىپ جۇرگەن ماسەلە ورالامىز.
قازىرگى كەزدە كەز كەلگەن ادامدا سمارتفون بار جانە وندا كەلەتىن حابارلامانىڭ جارتىسىنان كوبىسى لاتىن الىپبيىمەن جازىلىپ كەلەدى. ال، مەن ۇلكەن بۋىن وكىلى رەتىندە ايتار بولسام، لاتىن قارپىندە وتە جاقسى وقيمىن. ال 25 جىل بۇرىن بۇل ماعان قيىن بولاتىن. دەمەك، ءبىز بارلىعىن ءوز ۋاقىتىمەن جاساپ، زامان تالابىنا ساي ءجۇرىپ كەلەمىز.
تاعى ءبىر ايتارىم، كەز كەلگەن ادام وقىلۋى وڭاي بولسا، كۇنىنە 300-400 ءسوزدى وڭاي جاتتاپ الادى. مىسالى، يەروگليفتارمەن جازىلعان جۇڭگو سوزدەرىن ۇيرەنۋ قيىن، الايدا ادامنىڭ وزىنە تۇسىنىكتى تىلدە جازىلعان سوزدەردى ۇيرەنۋ قيىن ەمەس. مۇنى كەز كەلگەن ۇرپاق ۇيرەنە الادى دەپ ويلايمىن. دەمەك ءبىز 25 جىل بويى كەز كەلگەن اقپاراتتى وڭاي قابىلداپ الاتىن ۇرپاق تاربيەلەدىك.
بۇل قۇبىلىستى تاريحي كەزەڭ دەپ اتاۋدىڭ سەبەبى – قوعام قازىرگى تاڭدا كەز كەلگەن وزگەرىسكە دايىن، سول سەبەپتى دە قوعام قارسىمىن نەمەسە قولدايمىن دەگەن ەكى تاراپقا بولەنىپ وتىرعان جوق. بارلىعىنىڭ پىكىرى ءبىر – لاتىن الىپبيىنە قايتكەن كۇندە دە كوشۋ قاجەت جانە دە بۇل ماسەلەدە ۇلتقا بولىنۋگە بولمايدى»، - دەيدى لۋكاشيەۆ ۆسيەۆولود.
