بۇل ماقالادا بۇگىنگى تاڭدا كەڭ قولدانىستاعى جارىساپالى اۋدارمانىڭ مەتوديكاسى جانە تەحنولوگياسى ءسوز بولادى. اۋدارمانىڭ تۇرلەرى جانە ونىڭ ەرەكشەلىگى دە ايتىلادى. اۋىزشا اۋدارمادا بايانداماشىنىڭ ماقالاسىنىڭ قىسقارتىلعان، ناقتىلى سويلەيتىن ءسوزىنىڭ (发言稿) جازباشا نۇسقاسىنىڭ جارىسپالى سينحروندى اۋدارما بارىسىنداعى ماڭىزدىلىعى تۋراسىندا ءسوز بولادى.

ەلباسىنىڭ "رۋحاني جاڭعىرۋ "بولاشاققا باعدار" اتتى ماقالاسىندا اۋدارما تۋرالى ارناۋلى توقتادى، قازاق قوعامىندا اۋدارمانىڭ اۋاداي قاجەت ەكەنىن باسا ايتتى، ەڭ كەرەكتى 100 كىتاپ اۋدارۋ تاپسىرماسى بەرىلدى. 

جۇمىر جەر بەتىنە 6 ميللاردتان استام ادام بالاسى ءومىر سۇرەدى، ولار مەملەكەت، ۇلت، ۇلىس، وتباسى بولىپ قاۋىمداسىپ ءومىر سۇرەتىنى ەشكىمگە جاسىرىن ەمەس، ءبىر ۇلت پەن ەكىنشى ۇلت ەجەلدەن قالىپتاسقان وزدەرىنىڭ ءومىرى، تاريحى، مادەنيەتى، ادەبيەتى، عىلىمى، ادەت-عۇرپى، ت.ب جاعىنان ءبىر- بىرىنەن ۇيرەنىپ، ءبىرىنىڭ ارتىقشىلىعىن ءبىرى قابىلداپ، ورتاق دامىپ كەلە جاتقانى جالپىعا ايان. ءدال وسى تۇرعىدان قاراعاندا ادامزات مادەنيەتىنىڭ تاريحى مەن دامۋىن اۋدارما قىزمەتىنسىز كوز الدىعا ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. بۇرىن-سوڭدى وتكەن عالىمدار مەن زەرتتەۋشىلەر اۋدارما جۇمىسىن ادامزات مادەنيەتىنىڭ التىن كوپىرى دەپ باعالاعان. ايتسە، اۋدارما دەگەنىمىز ءبىر تىلدە بەينەلەنگەن مازمۇندى ەكىنشى ءبىر تىلگە ءدال ءارى تولىق سول ۇلتتىڭ ءسوز جاسام زاڭدىلىعى بويىنشا قايتالاي بەينەلەيتىن تىلدىك ونەر. اۋدارما بارىسىندا سوز-سويلەمدەردى لەكسيكالىق جانە گرامماتيكالىق جاعىنان دۇرىس ءتۇسىنىپ اۋدارۋ جانە اۋدارما شەبەرلىگىنە قاتىستى بىلىمدەردى قالاي يگەرۋ جونىندەگى ماسەلەلەرگە ۇلكەن كوڭىل ءبولۋىمىز كەرەك. ال اۋدارماشى اۋدارما تەورياسى نەگىزىندە، پراكتيكا بارىسىندا كەزدەسەتىن ءارتۇرلى ناقتىلى ماسەلەلەردى جان-جاقتىلى دۇرىس شەشۋ كەرەك. اۋدارما ەكى ءتىلدىڭ لەكسيكالىق، گرامماتيكالىق، ستيليستيكالىق ەرەكشەلىكتەرىنە قاتار ساقتالادى. ءارقانداي شىعارما مازمۇن، فورما، ستيل سىندى ءۇش ءتۇرلى فاكتوردان قۇرالادى. ءتۇپنۇسقانىڭ مازمۇنىن، ءستيلىن اۋدارىلعان تىلدە ءدال بەينەلۋ كەرەك، ول ءۇشىن ءتۇپ نۇسقاداعى مازمۇنعا ادال بولۋ، اۋدارىلعان اۋدارما تۇسىنىكتى، ۇعىنىقتى بولۋ، ءتۇپ نۇسقانىڭ ءستيلىن ساقتاۋ شارت، مىنە بۇلار اۋدارما ولشەمى. ال اۋدارماشى اۋدارىپ وتىرعان ۇلت پەن اۋدارىلىپ وتىرعان ۇلتتىڭ ءتىلىن، ادەبيەتىن، تاريحىن، مادەنيەتىن، ءدىنىن، ەتنوگرافياسىن، ءسالت-داستۇرىن، ارمان-تىلەگىن، ۇلت مۇراتىن تولىق مەڭگەرۋ، سونىمەن بىرگە ەكى ۇلتتىڭ ويلاۋ ءتاسىلىن، تىلدىك زاڭدىلىقتارىن، ءسوز جاسام ەرەجەلەرىن، گرامماتيكالىق قاعيدالارىن، ءسوز ارقىلى بەينەلۋ تاسىلدەرىن ءبىلۋى شارت. جيناقتاپ ايتقاندا قىتاي-قازاق تىلدەرى بويىنشا اۋدارما جاسايتىن اۋدارماشى بولعان ادام، قىتايدان وتكەن جۇڭگو، قازاقتان وتكەن قازاق بولۋى شارت، دەمەك ول ەكى ۇلت بولىپ جاساعان مىندەتتى، قىتايدىڭ ارسىندا قىتايعا ءسىڭۋى، قازاقتىڭ اراسىندا قازاققا ءسىڭۋى كەرەك، سوندا عانا ول ءوزى اۋداراتىن دۇنيە جونىندە ەركىن قۇلاش سەرمەي الادى. قىتاي-قازاق تىلىندەگى سويلەمدەردىڭ رەت-تارتىبى اۋىسقان سوزدەردى اجىراتا ءبىلۋ، سينونيمدەردى تاڭداي الۋ، كۇردەلى قۇرمالاس سويلەمدەردە سويلەمنىڭ نەگىزگى ءۇش مۇشەسى باستاۋىش، بايانداۋىش، تولىقتاۋىشتى تانىپ ءبىلۋ، سول ارقىلى اۋدارمانىڭ جەلىسىن تابۋى شارت، وسىلاي اداسپاي ءتۇپ نۇسقاعا ادال بولىپ اۆتوردىڭ ايتقانىن اۋدارىلعان ۇلتتىڭ تىلىندەگى ءسوز جاسام جانە ويلاۋ زاڭدىلىعىمەن انىق تۇسىنىكتى بەينەلەپ بەرۋ مىنە بۇل اۋدارماشىعا قويىلاتىن تالاپتار. /1./

اۋدارما تۇرلىشە تۇرعىدان تومەندەگىدەي تۇرلەرگە بولىنەدى:

1. اۋدارما تىلدىك وزگەشەلىكتەرگە بايلانىستى انا تىلدەن باسقا اۋدارۋ، وزگە تىلدەن ءوز تىلىنە اۋدارۋ دەپ ەكى تۇرگە بولىنەدى. اۋدارما بارىسىندا انا تىلدەن باسقا تىلگە اۋدارۋ ءبىرشاما قيىن بولادى. ويتكەنى اۋدارماشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگىندە وزگە تىلدەگى بەينەلەۋ قابىلەتى ءوز تىلىندەگىدەي بولمايدى. سوندىقتان دا ەكى تىلگە بىردەي جەتتىك اۋدارا ءبىلۋ ناعىز اۋدارماشىنىڭ عانا قولىنان كەلەدى./2/
2. اۋدارما ماتەريالدىق وزگەشەلىكتەرىنە قاراي ساياسي–اقپارت اۋدارماسى، كوركەم ادەبيەت اۋدارماسى، عىلىمي(فيلولوگيالىق، تاريح، ەكونوميكالىق، ديپلوماتيالىق، مەدسينالىق، زاڭ، ت.ت) ماتىندەر اۋدارماسى، تەحنيكالىق ماتىندەر اۋدارماسى جانە ءىس-قاعازدار اۋداراماسى بولىپ بولىنەدى. جانرلاردىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي ولارعا قويىلاتىن تالاپ تا، اۋدارۋدا تۇرلىشە بولادى. بۇنىڭ ىشىندە كوركەم ادەبيەت اۋدارماسى اۋدارماشىنىڭ ۇلكەن ءبىلىمىن دە شەبەرلىگىن دە قاجەت ەتەدى. كوركەم اۋدارمانى ءساتتى شىعارۋدىڭ نەگىزگى ءبىر جولى، ءوزى اۋدارىپ وتىرعان شىعارمانى جازعان جازۋشىنىڭ وتباسىلىق جاعدايىن، وسكەن ورتاسىن، العان تاربيەسىن، ءدىني ۇستانىمىن، ومىرگە كوزقاراسىن، شىعارماشىلىقا ونى الىپ كەلگەن قوعامدىق جاعدايلارىن، ءدال وسى قولىڭىزداعى شىعارمانى جازۋعا تۇرتكى بولعان قوعامدىق، تاريحي جاعدايدى جاقسىلاپ ءبىلۋى، ءسىزدىڭ تاماشا اۋدارما جاساۋىڭىزعا كوپ كومەگىن تيگىزەدى. ال عىلىمي ماتىندەر مەن تەحنيكالىق ماتىندەر اۋدارماسى ناقتى كاسىپتىك ءبىلىمدى اۋدارماشىدان تالاپ ەتەدى، جۇڭگو تىلىندە ءاربىر سالانىڭ تەرميندەرى وتە كۇشتى ۇلتتىق سيپاتتا بەينەلەنەدى. سوندىقتان دا ءاربىر اۋدارماشى ەڭ الدىمەن ءوزى اۋداراتىن دۇنيەگە قانىق بولۋى، كاسىپتىك ءبىلىم دەڭگەيى جوعارى بولۋى، ءتۇپنۇسۇانىڭ مازمۇنىنا، ەرەكشەلىگىنە باسا نازار اۋدارۋى شارت. /3/
3. اۋدارىلاتىن ماتەريالداردىڭ قاجەتتىلىگىنە بايلانىستى اۋدارما جۇمىسى «تولىق اۋدارۋ، ءبولىپ اۋدارۋ، مازمۇندى اناليز جاساپ اۋدارۋ، قۇراپ اۋدارۋ، قۇراستىرىپ اۋدارۋ» دەپ بولىنەدى. باستان – اياق تۇگەل اۋدارۋدى تولىق اۋدارۋ دەيمىز. ءتۇپنۇسقانىڭ ءىشىنارا قاجەتتى جەرىن عانا اۋدارۋ ءبولىپ اۋدارۋ دەپ اتالادى. ءتۇپنۇسقانىڭ نەگىزگى مازمۇندارىن شولىپ اۋدارۋ مازمۇندى اناليز جاساپ اۋدارۋ دەلىنەدى. تولىق ءماتىننىڭ ءار بولەكتەرىن عانا اۋدارىپ، ونى بىر-بىرىنە تىركەپ اۋدارۋ قۇراپ اۋدارۋ دەلىنەدى. ءتۇپنۇسقانىڭ كەيبىر جەرلەرىن اۋدارىپ، ارى قاراي سول ويدى دامىتا جازۋ قۇراستىرىپ اۋدارۋ بولىپ تابىلادى. ءبولىپ اۋدارۋ، مازمۇندى اناليز جاساپ اۋدارۋ، قۇراپ اۋدارۋ، قۇراستىرىپ اۋدارۋ دەگەندەر ادەتتە ەرەكشە ءبىر قاجەتكە قاراي بولادى. عىلىمي جۇمىس جازعاندا، بەلگىلى ءبىر تەحنيكانى قولدانعاندا ونىڭ تۇسىندەرمەسىن اۋدارعاندا، دارى-دارمەكتى پايدالانعاندا ءجيى قولدانىلاتىن اۋدارما تۇرلەرى وسىلار بولماق./2/
4. اۋدارما جۇمىسى تاسىلىنە قاراي جازباشا مەن اۋىزشا اۋدارما بولىپ بولىنەدى. جازباشا اۋدارما مەن اۋىزشا اۋدارمانىڭ ەكەۋىنىڭ دە وزىنە ءتان قيىنشىلىقتارى مەن جەڭىلدىكتەرى بار. جازباشا اۋدارۋ اۋدارۋشىدان مول ءبىلىمدى، قالام قۋاتىنىڭ كۇشتى بولۋىن، مازمۇندى ءدال بەينەلەپ بەرۋدى، كوبىرەك ويلانىپ – تولعانۋدى قاجەت ەتەدى. ءتۇپنۇسقاعا ادال بولا وتىرىپ، مازمۇندى تولىق قامتۋعا، ءتۇپنۇسقانىڭ ستيلىنە بويۇسىنۋعا مىندەتتى بولادى. ءسوز – سويلەمگە، گراماتيكاعا، ناقتىلىققا، لوگيكاعا، ەملەگە باسا كوڭىل بولىنەدى. اۋىزشا اۋدارماعا قاراعاندا سوزدىكتەردەن پايدالانۋ، قايتا – قايتا قاراپ تەكسەرىپ شىعۋ، وزگەرتۋ مۇمكىندىگى بار. ال اۋىزشا اۋدارمادا اۋدارۋشىدان تەز ءتۇسىنىپ، قولما – قول اۋدارۋ تالاپ ەتىلەدى. ءبىراق، سويلەۋشىنىڭ ءستيلىن ساقتاۋعا، ناقتىلىققا، جيناقتىلىققا ەرەكشە جوعارى شارت قويىلادى. بەينەلەۋ جاعىندا كوپ ەركىندىككە يە بولادى. ءبىر ءسوزدى، ءبىر مازمۇندى بىرنەشە ءتۇرلى سينونيمدەرمەن اۋىستىرىپ اۋدارا الادى. ونىڭ ەسەسىنە ولاردا تۇسىنبەي قالعان سوزدەردى بىرەۋدەن سۇراۋعا، سوزدىكتەردى پايدالانۋعا مۇمكىندىگى بولمايدى. /2/

      قازاقشانى قىتايشاعا اۋدارعاندا جۇڭگو ءتىلى ءتۇبىر تۇلعالى، ماعىنالى يروگليفتەرمەن بەينەلەنەتىندىكتەن كوبىندە ماعىنالىق اۋدارما جاساۋعا تۋرا كەلەدى، ال قىتايشانى قازاقشاعا اۋدارعاندا قازاق حالىقىنىڭ ويشىل، ايتار ويىن استارلاپ جەتكىزەتىن ەرەكشەلىگىن ەسكەرىپ، وبرازدى اۋدارما جاسايمىز.  كەيىنگى كەزدەرى ەلەكتروندىق اۋدارما دا قولدانىستا، الايدا ول اۋدارمانىڭ دالدىگىنەن قاتەسى كوپ ەكەنىن ۋاقىت كورسەتۋدە، بۇگىنگى گۋگل (google)، ونلاين (online) اۋدارمالارى اۋدارما ۇدەسىنەن شىقپايدى، مىسالعا، ايگۇل دەگەن ادام اتىن (اي月+گۇل花)، ارمان دەگەن كىسى اتىن (理想) دەپ، ونىڭ اتى كىم دەگەندى (他的马是谁) اۋدارما جاسايدى.   

      بۇكىل الەم جۇرتى شاعىن ەلدى مەكەنگە اينالعان بۇل تاڭدا، حالىقارالىق قاتىناستار كۇن ساناپ كۇشەيۋدە، عىلىم – تەحنيكانىڭ دا قارىشتاپ العا باسۋىنا بايلانىستى جاڭا اتاۋ-تەرميندەر كوبەيدى، اۋدارمانى قينداتۋدا، ايتسەدە وعان قاراماستان اۋدارمادا زامان اعىمىنا قاراي دامىپ بارادى. ەگەمەندىك العان جىلداردان بەرى ەل باسنىڭ جانە باسقادا تۇلعالاردىڭ شەتەلدە جاساعان ساپارلارى، شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ بىزگە كەلۋى ءبار-بارى اۋدارماسىز بولمايدى، سونىمەن ەلىمىزدە ءجيى-جيى بولىپ وتىراتىن، ۇلكەندى كىشىلى حالىقارالىق فورۋمدار مەن جينالىستاردىڭ بارلىعى اۋدارما قىزمەتىنە جۇگىنەدى. وسى قاجەت ءۇشىن كوبىنەدە جارىسپالى سينحروندى اۋدارما قولدانىلادى. ءبىزدىڭ وسى ماقالامىزدىڭ نەگىزگى جۇگىدە وسى تۇردەگى اۋدارما تۋرالى. ەگەمەندىكتەن بۇرىن ءبىزدىڭ كوپ حالىقارالىق بايلانىستارىمىز ورىس جانە تمد كولەمىندە بولعاندىقتان، ورتاق ورىس تىلىندە جۇمىس ءجۇردى، سول سەبەپتى اۋدارما قىزمەتى قاجەت بولعان جوق، سوندىقتان ءبىزدىڭ قوعامدا تەك كوركەم ادەبيەتتەگى جازباشا اۋدارما عانا ورىن الدى. الايدا ەگەمەندىك العالى 26 جىل بولسادا، بىزدە ءالى كۇنگە دەيىن اۋدارما جۇمىسىنا سالعىرت قاراۋ بار. بىرىنشىدەن كۇنى بۇگىنگە دەيىن ۇلتتىق سانانىڭ السىزدىگىنەن ءوز انا تىلىمىزدە ءىس-قاعازداردىڭ جۇرمەۋى، جينالىستاردىڭ وزگە تىلدە ءوتۋى، حالقىمىزدىڭ تىلدىك بەيىمدىلىگى ءالى ورىس تىلىندە.  ەكىنىشىدەن اۋدارمانى ماماندىق رەتىندە قولعا الىنباۋى، اۋدارماشى اۋدارعان دۇنيەسىن جاريالايتىن ارناۋلى گازەت-جۋرنال جوق، بىردە-ەكىلى جۋرنالداردى قوسىمشا اۋدارما باسادى، الايدا ولاردىڭ ءوزى تۇپنۇسقامەن سالعاستىرا وتىرىپ  اۋدارمانىڭ دالدىگىن تەكسەرىپ الا المايدى، مامان جوقتىڭ قاسى، اسىرەسە شىعىس تىلدەرىندە. اۋدارعان كىتابىڭدى ءوزىڭ قارجىلاندىرىپ شىعارماسىڭ، اۋدارما اياسىندا عىلىمي جوبالار وتە از، قاراپايىم اۋدارماشىعا قول جەتىمدى ەمەس.

ۇشىنشىدەن ارناۋلى اۋدارماشىلار جەتىستىرەتىن وقۋ ورىندارى نە ورتالىقتار جوقتىڭ قاسى. جوعارى وقۋ ورىندارىندا اۋدارما ماماندىعى بولعانىمەن ونىڭ وندىرىستىك بازاسى جوق، تەوريالىق بىلىممەن شەكتەلەدى. ستۋدەنتتەر تەك فيلولوگيالىق باعىتتاعى جازباشا ءماتىن اۋدارادى، سونىمەن بىرگە وزگە ءتىلدى انا تىلگە اۋدارما جاسايدى. ودان ارىعا ستۋدەنتتىڭ 11 جىلدىقتان كەيىن العان ءبىلىمى شىعىس تىلدەرىندە ەش جەتپەيدى، سينحروندى جارىسپالى اۋدارمادا پراكتيكا جاسايتىن زاماناۋي قۇرىلعى، جابدىقتار وقۋ ورنىندا پايدالانۋعا بەرىلمەگەن. سونىمەن بىرگە ءار سالا بويىنشا اۋدارما جاساۋعا ارنالعان اتاۋ-تەرميندەر سوزدىگى مەن وقۋلىقتار مۇلدە جوق. ءبىر مامان بارلىق سالانىڭ اتاۋ-تەرميندەرىن مەڭگەرۋدە مۇمكىن ەمەس نارسە. بىزدە وعان قاراماستان “ءجۇرىڭىز ءدال ءقازىر اۋدارما جاساڭىز”- دەپ لەكسيا وقىپ شارشاپ وتىرعان وقىتۋشىنى بىردەن جۇلىپ الىپ اۋدارماعا سالادى، ول تەك فيلولوگيالىق باعىتتا ءبىلىم العان مامان، ونىڭ ۇستىنە ونىڭ اۋىزشا اۋدارمادان پراكتيكاسى از، سينحروندى اۋدارمانىڭ ءادىسى مەن قىر-سىرىن مەڭگەرمەگەن، تەك سول تىلدە سويلەگەنىنە ءبىز اۋدارماشى دەپ بىلەمىز. نەگىزىندە اۋدارماشى ءوز الەمىندە ۇزدىكسىز ىزدەنىستە ءجۇرۋى، باستاپقى ەكى جىل ساقا ۇلكەن اۋدارماشىنىڭ جانىندا كومەكشى بولىپ، تولىق پىسىپ-جەتىلۋى كەرەك ەمەس پە، جوعارىدا ءبىز ايتقان اۋدارماشىعا قويىلاتىن تاپاردىڭ ۇدەسىنەن شىعۋدا اۋدارمانىڭ جاعدايى بىزدە ءماز ەمەس. اۋدارماشى اۋەلى اۋداراتىن سالاسىنىڭ اتاۋ-تەرميندەرىن تولىق ءبىلۋى كەرەك، تىم بولماعاندا اۋدارماشىعا بايانداما جاسايتىن عالىم(بايانداماشى)نىڭ ماقالاسىنىڭ جازباشا تولىق نۇسقاسىن الدىنا الا، ءبىر جەتى بۇرىن بەرۋ كەرەك، سوسىن اۋدارماشى ونداعى اتاۋ-تەرميندار بويىنشا جۇمىس جاساۋى ءتيىس، سوزدىك اقتارىپ، قاتىستى كىتاپتاردان تۇسىندىرمەلەرىن ىزدەۋى كەرەك. بايانداماشى ۇزىن-سونار بايانداماسىن ۋاقىت شەكتەلىگىمەن تولىق ايتپايتىن وزىدە بىلەدى، سوندىقتان وزىنە دايىنداعان سويلەيتىن ءسوزى، ياعني قىسقارتىلعان ناقتىلى جازباشا نۇسقاسى بولادى، سونى اۋدارماشىعا ماقالاسىمەن قوسىپ الىن الا بەرۋ اسا ماڭىزدى. سوندا عانا اۋدارماشى قينالماي ىلەسىپ اۋدارما جاسايدى. الايدا كوپ بايانداماشى سويلەيتىن سوزىنەن دا القىپ، شەتتەپ باسقا جاققا بارىپ تا كەلەدى، دەسەدە ول قاتتى ۇزامايدى، ۇزاسادا ماقالاسىنىڭ تولىق ماتىنىنە كىرەدى. سوندىقتان اۋدارماشىنىڭ قولىنداعى ءبىز اتاعان ەكى ماتەريال كوپ كومەگىن تيگىزەدى. بىزدە اۋدارما ەندى قالىپتاسۋ ۇستىندە بولعاندىقتان بۇل جۇمىستار وتە شالا جۇرگىزىلەدى، ءتىپتى اۋدارمادا ارناعا تۇسكەن “سويلەيتىن ءسوزى” (发言稿) دەگەن تەرميندى بىلمەيدى، حالىقارالىق فورۋمدار وتكىزگەندە ونى الدىن الا بايانداماشىدان سۇرامايدى، كوبىندە شەتەلدىك بايانداماشى ونىڭ جازباشا نۇسقاسىن ماقالاسىمەن قوسىپ بىرگە جىبەرسەدە، ۇيىمداستىرۋشىلار ونى اۋدارماشىنىڭ قولىنا جەتكىزبەيدى، اۋدارما جۇمىسى باستالعاندا اۋدارماشىنىڭ ءوزى شەتەلدىك قوناقتاردىڭ مازاسىن الىپ سويلەيتىن ءسوزىنىڭ جازباشا نۇسقاسىن سۇراپ ۇياتقا قالادى. سونىمەن بىرگە بۇگىنگى تاڭدا جالقى ەسىمدەردىڭ اۋدارماسى بىرنەشە ءتۇرلى اۋدارىلادى، بۇنىڭ ءوزى اۋدارماشىعا اسا ۇلكەن قيىندىق تۋعىزادى. مىسالعا تومەندەگى كەستەگە نازار سالايىق:

دەمەك بىزدەگى اتاۋ-تەرميندەردىڭ سان الۋاندىعى اۋدارماشىعا اۋىر جۇك. ماقالا سوڭىندا ايتارىمىز وسى سالادا قالام تەربەپ جۇرگەن اۋدارماشى، عالىمداردىڭ، قاتىستى ۇكىمەتتىك مەكەمەلەردىڭ، جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ موينىنداعى كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماڭىزدى شارۋا بولماق.

ابدۋراقىن ن، ءال-فارابي اتىنداعى قازاق-ۇلتتىق ۋنۆەرسيتەتى،

شىعىستانۋ فاكۋلتەتى، قىتايتانۋ كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى،

PhD دوكتور