يسلام تاريحىنان بىلەتىنىمىزدەي، مۇحاممەد پايعامباردىڭ ءۇش ەر بالاسى، ءتورت قىز بالاسى بولعان، فاتيمادان وزگەسى ءوزىنىڭ ءتىرى كەزىندە جاستاي شەتىنەپ كەتكەن دەلىنەدى. سوندىقتان تىكەلەي ۇرپاعى – قىزى فاتيمادان عانا تارايدى. ءدىن دۇشپاندارى پايعامباردى «ۇرپاقسىز» دەپ كەلەمەجدەپ، «ولگەن كەزدە اتى-زاتى وشەدى» دەيدى. وسىعان بايلانىستى ۇلى اللا قۇرانداعى «كاۋسار» سۇرەسىن تۇسىرگەن. ول سۇرەدە ءاز پايعامباردى كەلەمەجدەگەندەرگە «ناعىز ۇرپاقسىز وزدەرىڭ بولاسىڭدار» دەگەن لاعىنەت ايتىلىپ، پايعامباردىڭ قيامەتكە دەيىن كەلەتىن ۇمبەتتەرى ونىڭ ۇرپاعى بولاتىنىمەن سۇيىنشىلەگەن.

پايعامباردىڭ كۇيەۋ بالاسى ازىرەت ءالى مەن قىزى فاتيمادان تاراعان ۇرپاقتار تاريحتا فاتيميدتەر مەملەكەتى (909 – 1171) دەپ تە تاڭبالانعان. ولار يمام ءمادىنى جالاۋلاتىپ مىسىردا، يسپانيادا، باتىس افريكا مەن پالەستينا جانە سيريادا پاتشالىق قۇرعان. حاليفتەر ديناستياسى رەتىندە فاتيميدتەر يسلام ءدىنىنىڭ شييت تارماعىنىڭ يسمايليت اعىمىن ۇستانعان. فاتيميدتەر ارمياسى ماملۇكتەر مەن جالدامالىلاردان قۇرالعان.

بۇگىندە مىسىر تۇرعىندارىنىڭ 8 پايىزى وزدەرىن پايعامبار ۇرپاقتارى سانايدى. ءحىV عاسىردان بەرى ۇزىلمەي كەلە جاتقان اۋلەتپىز دەيتىن ولاردىڭ مىسىرداعى سانى 4 ميلليونعا جەتكەن. ولار «اشراف» دەگەن قاۋىمداستىق تا قۇرعان.

ءبىز پايعامبارىمىزعا دەگەن ماحابباتىمىزدى اكەمىزگە، ۇلدارىمىزعا جانە بارلىق ادامدارعا دەگەن ماحابباتىمىزدان جوعارى قويۋعا مىندەتتىمىز. ويتكەنى پايعامبار: «مەنى ءوزىنىڭ اكەسى، بالاسى جانە بارلىق ادامداردان ارتىق كورمەيىنشە، سەندەردەن ەشكىم تولىق يمان كەلتىرگەن بولمايدى»، – دەگەن.

پايعامبار اۋلەتى «ءاھل ءال-بايت» دەپ اتالادى. ولاردىڭ ەڭ ابزالدارى – پايعامباردىڭ كۇيەۋ بالاسى ازىرەت ءالى مەن قىزى فاتيمادان تاراعان ۇلدارى – حاسان مەن حۋسەين جانە ولاردان تارايتىن ۇرپاقتار.

مۇسىلمان ادام پايعامباردىڭ اۋلەتىنەن بولعان يماندى دا سۇننەتكە ىلەسۋشى مۇشەلەرىن جاقسى كورىپ، بۇنى پايعامباردىڭ وزىنە دەگەن ماحابباتتىڭ ءبىر كورىنىسى دەپ بىلەدى. وسىلاي ول پايعامبارىمىزدىڭ ءوز اۋلەتىنە قامقور بولۋدى، ولارمەن كوركەم مىنەزدى ۇستانۋدى وسيەت ەتىپ: «سەندەرگە ءاھل ءبايتتى وسيەت ەتەمىن، ءۇيىمنىڭ مۇشەلەرىنە قاتىستى اللادان قورقۋدى ەسكەرتەمىن»، – دەگەن حاديسىنە امال جاساعان بولادى.

ارينە، اۋلەت مۇشەلەرىنە قاتىستى شەكتەن شىعىپ، ولاردى كيەلىلىك دارەجەسىنە كوتەرىپ جىبەرگەندەر دە، ولارعا قارسى شىعىپ، ولاردى جەك كورەتىندەر دە اداسۋشىلار دەلىنگەن. ءبىر انادان الا دا، قۇلا دا تۋاتىنى سەكىلدى، 14 عاسىردان بەرى جالعاسىپ كەلە جاتقان پايعامبار ۇرپاقتارىنىڭ ىشىندە دە مۇسىلمان مەن كاپىر دە، ءدىندار مەن كۇناھار ادامدار دا بارى تالاسسىز نارسە. ادامدار بىر-بىرىنەن پايعامبار اۋلەتىنەن شىققاندىعىنان ارتىق بولمايدى، يمانىنىڭ كوپتىگىمەن ابزال بولادى.

ونى پايعامباردىڭ قىزى حازىرەت فاتيماعا بىلاي دەپ ناسيحات ايتقانىنان دا ۇعىنۋعا بولادى: «قىزىم، فاتيما، ءوزىڭدى اقيرەت كۇنى قۇتقاراتىنداي قايىرلى ىستەر جاساۋعا تىرىس. پايعامبار قىزى بولۋدان ساعان پايدا جوق. مەن سەنى سول كۇننىڭ ازابىنان قۇتقارا المايمىن».

پايعامباردىڭ نەمەرەسى حۋسەيننەن تاراعان ۇرپاقتار «سەيىتتەر» (سايدتار) دەپ اتالسا، نەمەرەسى حاساننان تاراعاندار «شەريفتەر» دەپ اتالعان. سەيىتتەر مەن شەريفتەردى جاقسى كورۋ سوڭعى ساتتە يمانمەن كەتۋگە سەبەپ بولادى دەگەن.

ازيانىڭ اقساق بارىسى اتانعان ءامىر تەمىر كورەگەن دە پايعامبار ۇرپاعىن ءپىر تۇتىپ وسكەن، ولگەن كەزدە ءوزىن بالا كەزىنەن باتاسىن بەرگەن ءمىر سەيىت باراك اۋليەنىڭ اياق جاعىنا جەرلەۋدى وسيەت ەتكەن. الەم ءامىرشىسى ءوزى ايتقانداي سامارقاندتاعى ءامىر كورحاناسىندا وزىنە شاپاعاتشى بولادى دەگەن ۇمىتپەن پايعامبار اۋلەتىنەن شىققان سەيىت باراكتىڭ اياق جاعىن قۇشا ماڭگىلىك ۇيقىدا جاتىر. ەرەكشە قاسيەتكە يە، قاراپايىم جۇرتتىڭ قولىنان كەلمەيتىن حيكمەتتەردى جاساي بەرەتىن ۇلكەن اۋليە جانداردىڭ كوبىسى پايعامبار ۇرپاقتارى اراسىنان شىققان. يمام ءال-عازالي، قوجا احمەت ياسساۋي، باحاۋاددين ناقىشباند، وزبەك حاندى يسلام دىنىنە كىرگىزگەن سەيىت اتا – ءبارى پايعامبار اۋلەتىنەن تاراعان ۇرپاقتار. ءجالالاددين رۋمي اكە جاعىنان مۇحاممەد پايعامباردىڭ سەنىمدى سەرىگى، ءبىرىنشى حاليف ءابۋ باكىردىڭ 11-ۇرپاعى بولسا، شەشە جاعىنان دا شىققان تەگى پايعامبار ۇرپاقتارىنا بارىپ تىرەلەدى. پايعامبار ۇرپاقتارىنا قۇرمەت كورسەتۋ – مۇسىلمان ادام ءۇشىن پايعامباردىڭ وزىنە دەگەن قۇرمەت، ال پايعامبارعا قۇرمەت – اللا تاعالاعا دەگەن قۇرمەت! سوندىقتان دا كوپتەگەن مۇسىلمان ەلدەرىندە پايعامبار ۇرپاقتارى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەكونوميكالىق جانە ساياسي ەليتانىڭ نەگىزىن قۇرايدى. ماسەلەن، يوردانيا كورولى ابدوللا II مەن ونىڭ بالالارى، يران پرەزيدەنتى سەييد مۇحاممەد حاتامي دا، يراننىڭ رۋحاني كوسەمى ياتوللا سەييد ءالي حامەنەي دە، اياتوللا حومەيني (يمام حومەيني) دە پايعامباردىڭ تىكەلەي ۇرپاقتارى سانالادى. يراكتىڭ كوسەمى بولعان ساددام حۋسەين دە، پالەستينانىڭ اتاقتى ليدەرى بولعان ياسير ارافات تا، مىسىردىڭ پرەزيدەنتى بولعان حوسني مۇباراك تا ءدال سولاي پايعامبار ۇرپاعى رەتىندە سانالادى. (حوسني مۇباراك، ساددام حۋسەين جانە ياسير ارافاتتىڭ 1988 جىلى يراك استاناسى باعداتتا وتكەن اراب كىشى سامميتىندە بىرگە تۇسكەن فوتوسى دا بار (تومەندەگى سۋرەتتە) ). اگا-حاندار ديناستياسى دا وزدەرىن وسى اتاقتى بۋىننان تاراتادى.

پايعامباردىڭ وسيەتى بويىنشا حاليف (يسلام الەمىنىڭ باسشىسى، مەككە مەن ءمادينانىڭ قوجايىنى) بولۋ تەك قۇرايىش اۋلەتىنە تيەسىلى. يسلام الەمىنىڭ 20-شى عاسىرعا جەتكەن سوڭعى ءحاليفى - وسمان سۇلتانى ءابدىلماجيت دەسەك، بۇكىل وسمان سۇلتاندارى پايعامبار اۋلەتىنەن شىققان. ءاۋ باستا تۇركىمەننىڭ قايى تايپاسىنا سىڭگەن، سولاردىڭ ءپىرى بولعان! پايعامبار اۋلەتى بولماسا، ولاردىڭ تۇرىك سۇلتانى بولۋعا قۇقى جوق ەدى...

قاي زاماندا دا وزدەرى اتاقتى اۋلەتتەن شىقپاعان ەل بيلەۋشىلەرى پايعامبار اۋلەتىمەن قۇداندالى بولۋعا، قىز بەرىپ، قىز الىسۋعا، كۇيەۋ بولۋعا ىنتىق بولعان. وسىلايشا، ۇرپاقتارىن اقسۇيەكتەر قاتارىنا تارتقان. ماسەلەن، قازاك پەن وزبەكتىڭ ەجەلگى تايپالارىنان شىقسا دا، بۇدان ءجۇز جىل بۇرىنعى بۇحارا، قوقان مەن حيۋا حاندارى وزدەرىنىڭ ەسىمدەرىنە «سەيىت» تيتۋلىن جالعاعانى قۇجاتتارىنان كورىنىپ تۇر. بۇل دا اسىل اۋلەتتىڭ سانىن ەسەلەي تۇسۋگە سەبەپ بولعانى انىق.

بۇگىندە مۇسىلمان الەمىندە پايعامبار ۇرپاقتارىنىڭ سانى ەسەپسىز ءوسىپ كەتكەن. زەرتتەۋشىلەر قازىرگى يراندا ولاردى 600 مىڭ دەسە، مىسىردا – ءتورت ميلليونعا جەتكەنىن ايتادى. ءۇندىستان انگليا وتارى بولىپ تۇرعان 1931 جىلى ءۇندى ەلىندە پايعامباردىڭ تىكەلەي ۇرپاقتارىنىڭ سانى 1 ميلليونعا جەتكەنى ناقتىلانىپتى. بۇل – پايعامباردىڭ وزگە سەرىكتەرىنەن تاراعاندارىن قوسپاعانداعى سان. يەمەندە حح عاسىردا ءاز اۋلەت سانى 30 مىڭعا جەتكەنى تاڭبالانعان.

بۇرىنعى كسرو ەلدەرىندە دە، ونىڭ ىشىندە ورتالىق ازيادا، كاۆكازدا پايعامبار ۇرپاقتارى از ەمەس. ماسەلەن، حح عاسىر باسىندا قازىرگى تۇركمەنيا جەرىندە دا سەيىتتەر، اقسۇيەك قوجالار، يشاندار، ماقسۇمدار سانى 30 مىڭعا جەتكەنى حاتقا تۇسكەن. ارينە، قوجالار وزدەرىن پايعامباردىڭ سەنىمدى سەرىكتەرى ابۋ-باكىر، ومار، وسماننان دا تاراتاتىنى بەلگىلى. «ءالىم»، «ۇلەم»، «شەيح ۋل-يسلام»، «اياتوللا»، «ءماۋلانا»، «ءمۇرشيد» سەكىلدى ءدىني اتاقتارعا كوبىنە اۋلەت مۇشەلەرىنەن تاراعان نەمەسە رۋحاني جاعىنان رۇقسات بەرىلگەن جاندار عانا يە بولعان. ورتا ازياداعى سوپىلىق وردەن مۇشەلەرى تەك سەيىتتەر مەن قوجالاردان تۇرعان. يشان تيتۋلى تەك سەيىتتەر مەن قوجالارعا بەرىلگەن. سول سالتقا بايلانىستى ءپىر بولۋعا تەك اسىل اۋلەت مۇشەلەرى عانا تالاسا العان. قازاقتىڭ بۇكىل رۋلارى وزدەرىنە ءپىر سايلاعاندا، ولار تەك سەيىتتەر مەن قوجالاردان تۇرعان. تاۋكە حاننىڭ تۇسىندا ءۇش ءجۇزدىڭ ءپىرىن تاڭداعاندا وعان ءمۇسىرالى جادىكۇلىن سايلاعان. جەتى ولىككە جان بەرگەن دەلىنەتىن ءمۇسىرالى قاعبادا پاتشا بولعان بابا تۇكتى شاشتى ءازىزدىڭ ۇرپاعى، سول اۋليەنىڭ قاسىنا جەرلەنگەن دەلىنەدى.

ارعى ءداۋىردى ايتپاعاندا، بەرگى زاماننىڭ وزىندە پايعامبار ۇرپاقتارى سانالاتىن قوجالاردان تاريحي تۇلعالار كوپ شىققان. ولاردىڭ كوبىسى ءقازىر دە ەلدەگى بيلىكتىڭ ءتۇرلى ەشولاندارىندا، رۋحاني سالالاردا ماڭىزدى ءرول اتقارۋدا. وسى ارادا ءبىر دەرەكتى قىستىرا كەتسەك، 1998 جىلى تاجىكستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ 28 اكادەميگى مەن 46 كوررەسپوندەنت-مۇشەسىنىڭ ىشىندەگى 10 اكادەميك پەن 4 كوررەسپوندەنت-مۇشەسى اسىل اۋلەتتەن تارايتىن ۇرپاق بولىپ شىققانى انىقتالىپتى. كىم بىلەدى، تاجىكتەر اراسىندا تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمومالي راحمونوۆ تا «سەيىت» دەگەن سىبىس بار ەكەن.

كەشەگى قانقۇيلى ستاليندىك كەزەڭدە پايعامبار اۋلەتىنەن شىققان يشاندار مەن مولدالاردىڭ كوبىسى اتىلىپ كەتكەنى انىق. التىن شىنجىرلى شەجىرە ءۇزىلىپ كەتكەن. سوندىقتان قازاق دالاسىنداعى يشان-مولدالاردىڭ اتقارعان رۋحاني قىزمەتى تەرەڭ زەرتتەۋدى تالاپ ەتەدى.