"قازاق ەلى - 550 جىل" شىعارماشىلىق بايگەسىنە

كوتەۋ(اڭگىمە)

الماس ەسىكتىڭ كوزىندەگى جازۋدى قۇنتتاپ وقىدى. ىشىندە كىم بار ەكەنىنە، ءوزىنىڭ جاڭىلىسپاعانىنا ابدەن كوز جەتكىزدى. سودان كەيىن ءسال جاسقانا، ءسال كىدىرە ءبىراز تۇردى دا، جوتكىرىنىپ الىپ ىشكە ەندى. ىشتە بيداي ءوڭدى، دوڭگەلەك ءجۇزدى، سارعىش كەلتە شاشتى دارىگەر كومپيۋتەرگە ءۇڭىلىپ، مازاسىزدانا ءتۇسىپ ابىگەرلەنىپ جاتتى. ول ءتىپتى الماستىڭ سالەمىن دە العان جوق. ەكى اياعىنىڭ باسىن ايقاستىرىپ اپ، ەرنىن تىستەلەپ تىپىرلاي باستادى. الماس ونىڭ ويىن ويناپ وتىرعانىن كوزى شالىپ قالدى. سوسىن باتىل ىسكە كوشتى. - اعاي، مەن سىرقاتتانىپ قاپ... - الدىڭنان جارىلقاسىن. - جۇمىستان ەكى كۇن قالىپ قويىپ ەم... - ونىڭ ماعان قاتىسى قانشا؟ - سوعان انىقتاما كەرەك بوپ تۇرعانى. - قانداي انىقتاما، - دەدى دارىگەر موينىن دا بۇرماستان، سۇلە-ساپا. - اناۋ... نەتىپ... مىناۋ... الماس ءوز الدىنا كۇيبەڭدەپ قاعاز اقتارىستىرىپ جۇرگەن ايەلمەن كوزى ءتۇيىسىپ قاپ، تۇتىعىپ قالدى. - نە اناۋ، - دەدى دارىگەر قىرىن بەرىپ، ويىن ويناپ وتىرعان قالپى. الماس قۇلاعىنا دەيىن قىزارىپ كەتتى. ءۇن قاتپاقشى بوپ ەدى، انا ايەل تۋ سىرتىنان كوز تىگىپ، اۋزىن باعىپ وتىرعانداي سەزىلدى. - نە نەتىپ، - دەدى دارىگەر سول قالپىنان جازباي، ساعاتىنا ىركەس-تىركەس ەكى رەت قاراپ قويىپ. الماس ول ورنىنان تۇرىپ كەتە مە دەپ قورقا باستادى. ەكى-اق اتتاپ ونىڭ قاسىنا جەتىپ باردى دا، قۇلاق تۇبىنەن سىبىرلادى. اناۋ اسقان بايىپتىلىقپەن باس شۇلعي تىڭدادى دا: - پاجالىستا، - دەدى ايەلدى نۇسقاپ، مىنە، مامان. الماس ءتىپتى ساسا باستادى. ايەلگە جالىنىشتى كوزبەن قارادى. - ءاي، كورسەت تاتەڭە. تاتەسى-اۋ، كورشى مىنا بالانى كوتەۋ ەكەن دەدى. الماس ونان سايىن قىزارىپ، جاۋىرىن ورتاسىنان سۋىق تەر بۇرق ەتتى. ەندى اناعان دارمەنسىز، جالىنىشتى كوزبەن قاراپ تۇردى. سوسىن ايەلگە تاعى قارادى. ءبىر ءسات «بولارى بولىپ، بوياۋى ءسىڭدى» ەندى نەسىنە ۇيالام، شالبارىمدى شەشىپ جىبەرىپ تەرىس قاراپ، كوزىمدى تارس جۇمىپ، جالعىز مينۋت شىداسام ءبارى بىتپەس پە، جالعىز مينۋت دەپ ويلادى ىشىنەن. سويتەر ەدى ەگەر انا ايەل قولىنا باسىنا ماقتا قىستىرىلعان قىسقىشىن الىپ، كەلە عوي باۋىرىم، ساسپا، مەنىڭ دە سەن سياقتى باۋىرىم بار، قولىم جەڭىل. كەل دەيمىن. كەل دەپ وزىنە جاقىنداعاندا. ال اناۋ ويتپەدى. كەرىسىنشە، ءاي، قويشى ەي، مەن بىلمەيمىن، ايتادى ەكەن عوي! ءوزىڭ تەكسەر. وسى كۇنگە شەيىن بايىمنىڭ دا بوكسەسىن كورمەپپىن دەپ ساق-ساق كۇلىپ، قايقاڭ-قايقاڭ ەتىپ بولمەنى كەزە جونەلدى. كەزگەندە دە، ءتىپتى كولگە قاراي جۇگىرگەن ءۇي قازى قۇساپ، كەۋدەسىنەن جوعارعى جاعى ەكى جاققا قيساڭداپ كەتتى. الماس ءبىر مەزەت ءوزىن شاقىرۋسىز كەلگەن قوناقتاي جايسىز سەزىندى. انالار ءتىپتى قاستارىندا ادام تۇر ەكەن دەگەن جوق. بىرەۋى كومپيۋتەر ويناۋدان، ەندى ءبىرى كەڭسەنىڭ ونى-مۇنى شارۋالارىنان قولدارى بوسامادى. تۋرا ستۋدەنتتەر جاتاقحاناسىندا وقىس ەتتىڭ ۇستىنەن ءتۇسىپ، نە شىعىپ كەتە الماي نە انالار «كەل ەت جە» دەپ شاقىرماي، كۇيەلى اعاشتاي سورايىپ قانا تۇرىپ قالعان اش قۇرساق ستۋدەنت قۇساپ جۇتقىنىپ قويىپ، ءىشى اۋىرعان بالاداي ءتۇرى بۇزىلىپ، جان-جاعىنا جالتاقتاپ قويىپ تۇرا بەردى. سوسىن جالىنىشقا تولى، بىرجيعان ءجۇزىن ايەلگە بۇردى. ول بولسا ءاي، ماعان نەسىنە قارايسىڭ؟ دارىگەر مىنا كىسى. مەن ەدەن جۋۋشىمىن دەدى. الماستىڭ قاپەلىمدە اۋزىنا ءسوز تۇسپەي قالدى. نە جىلارىن، نە اشۋلانارىن بىلمەدى. ساناسىندا «سوندا مەن قايداعى ءبىر ەدەن جۋۋشى ايەلگە بوكسەمدى كورسەتە جازداعانىم با، مەنىڭ ابىرويىم مىنالارعا ويىنشىق پا؟» ، – دەگەن ساۋال تۇردى. ءسال اشۋلانعانداي بولدى دا، وسىنىڭ وزىنە ىشىنەن شۇكىرشىلىك ايتتى. ءسويتتى دە دارىگەرگە جاقىنداي ءتۇسىپ، - ەڭبەگىڭىزدى جەمەيمىن. ءبىر جاپىراق قاعاز عوي دەدى سىبىرلاي ءتۇسىپ. دارىگەردىڭ ءجۇزى جايناپ سالا بەردى. انا ايەلدى سىرتقا شىعارىپ جىبەردى دە، شيراق قيمىلداپ ورنىنان تۇردى. ءتىپتى الماس شالبارىن شەشكەن كەزدە دە، ەڭكەيگەن كەزدە دە، بولبىراعان ساپ-سارى، ديىرمەندەي بوكسەسىن جارىققا توسقان كەزدە دە، وعان كومەكتەسىپ جىبەردى. وسى قۇرعىر بوكسەنى تەكسەرگەن كەزدە، ءتىپتى كوز دارىگەرىنە ۇقساپ كەتكەن ەدى. ارى قارادى، بەرى قارادى. قۇنى قالعانداي-اق ءۇڭىلدى. ىشىنە تەمىر تىعىپ، ارى-بەرى قوزعالتىپ كوردى دە، قاتتى ۇمىتسىزدەندى. ءتىپتى تۇتىگىپ كەتتى. جاق ءجۇنى ءۇرپيىپ، ەرنى قيسايا قالدى. - ساعان انىقتاما جوق. بوكسەڭ قۇرعاق. قۇرعاق بوكسەگە انىقتاما بەرگەندى قاي اتاڭنان كورىپ ەدىڭ دەدى وكتەم ۇنمەن. ءسويتتى دە جاڭا كورگەندەي-اق، ءبىر دارىلەرگە بار زەيىنىن اۋدارىپ، تۇقىرايعان قالپى، قاباعى ءتۇيىلىپ ءۇڭىلدى دە قويدى. الماس شالبارىن تۇيمەلەگەندە دە، بەلبەۋىن بۋىنعاندا دا، كومەكتەسپەدى. سويلەسپەدى. يت پە، كىسى مە دەپ تە قاراعان دا جوق. الماس ءسال ويلانىپ تۇردى دا، شىعىپ كەتتى. ەرتەسى كۇنى الماس وسى ارادا تاعى پايدا بولا كەتتى. دارىگەر بىرەۋلەرمەن داڭعىرلاسىپ سويلەسىپ وتىر ەكەن. وتە كوڭىلدى بولسا كەرەك، كۇلكىدەن ەزۋى جيىلماي وتىر ەكەن. الماستى كورە سالا كۇلكىسىن ساپ تىيدى. بەينە جاۋىنا جولىققانداي تۇنەردى. اۋزىن قولىمەن باسىپ جوتكىرىنىپ الدى دا، ءسىز كىم بولاسىز دەدى اسا ماڭعاز پىشىندە. الماس كەلگەن سەبەبىن تاعى ءبىر مارتە ايتتى. جانە ءوزىنىڭ قۇر الاقان كەلمەگەنىن ەپتەپ بىلدىرۋگە تىرىستى. - كەل بەرى، - دەدى دارىگەر قولىمەن يشارا جاساپ. الماس وعان جاقىندادى. اناۋ ادام قوش ايتىسىپ شىعىپ كەتتى. كەشەگىدەي ەمەس، الماستىڭ ەتى ۇيرەنىپ قالىپتى. نوقتاعا باسىن توسقان ياكي اۋىزدىقتى ءوزى-اق قارش ەتكىزگەن مومىن جىلقىداي، بوكسەسىن انانىڭ الدىنا توستى. اناۋ بولسا سول بوكسەگە ەڭكەيە ءتۇسىپ، كوزى جارىق ەتتى. - ىشىندە اقشا ما بىردەڭە تۇر، - دەدى دىرىلدەگەن داۋىسپەن، تولقىعانىن جاسىرا الماي. - ول ەندى سەنىكى، - دەدى الماس. - مەنىكى دەيسىز بە؟ - دەدى اناۋ كىشپەيىلدىك بايقاتىپ. ۇيات بولعان جوق پا؟ - الا عوي، - دەدى الماس تاعى دا. - راقمەت. ءسويتتى دە شيىرشىقتالعان كوك قاعازدى اسقان شەبەرلىكپەن سۋىرىپ الىپ، حالاتىنىڭ جان قالتاسىنا سۇڭگىتە قويدى. الماس شالبارىن كوتەرىپ، بەلبەۋىن تۇيمەلەگەن كەزدە، بار ىلتيپاتپەن، اسقان مەيىرىمدىلىگىن توگە وتىرىپ كومەكتەسىپ جىبەردى. ءسويتىپ جاتىپ الماستىڭ ءاتى-جونىن سۇراپ ۇلگىردى. سوسىن سۋىرماسىنان قاتتاۋلى ءبىر بۋما قاعازدى الىپ شىقتى دا، ىشىنەن بىرەۋىن سۋىرىپ الدى. سول سۋىرىپ العان قاعازعا تەك قانا الماستىڭ اتىن قوندىرا عويدى. ويتەتىن سەبەبى باسقا مالىمەتتەر الدىن الا تولتىرىلىپ قويىلعان ەكەن. ءتىپتى ءمور دە باسىلىپ، قول دا قويىلىپتى. ونى ءوزى الماسقا ماقتانىپ ايتىپ تا تاستادى. بۇعان الماس جاتىپ كەپ تاڭداي قاقتى. ەكەۋى نە ءداۋىر ءتىل تابىسىپ قالدى. ءتىپتى الماسقا راقمەت ايتقانىن دا ءوزى بايقاماي قالدى. - جوعا، راقمەت ايتۋعا ءتيىستى مەنمىن، - دەدى الماس بايەك بولىپ. ءسويتىپ قوشتاسىپ شىعىپ بارا جاتتى. - اعا، كەپ تۇرىڭىز، - دەدى دارىگەر ونىڭ ارتىنان. وسى ءسوزدى ول بار ىقىلاسىمەن ايتقان ەدى.

كىشى عىلىمي قىزمەتكەر

(اڭگىمە)

ول ۇيقىسىنان ويانعاندا تۇماندانعان اسپان، جەرگە اق مامىق قار بۇركىپ تۇرعان. تاڭ نامازىنىڭ ازانى ءالى شاقىرىلماعان-تۇعىن. باسىن كوتەرمەككە ۇمتىلىپ ەدى، جەتى جاسار قىزى موينىنا ورالا كەتتى.

-اكە، كەتپەشى، - دەدى ءبۇلدىرشىن.

- جانىم، مەن جۇمىسقا بارام، - دەدى اكە.

-كەتپە، اكە، - دەدى ول تاعى دا، ىپ-ىستىق الاقانىمەن اكەسىنىڭ موينىن، بەتىن سيپالاپ، مەن سەنى ساعىنام عوي! ءبۇلدىرشىننىڭ ءتاپ-تاتتى دەمى، ىستىق الاقانى ونى ماۋجىراتىپ بارا جاتتى. مەن بۇگىن كوپ اقشا الام، - دەدى كەنەت ول قىزىنا. ساعان نە اكەلەيىن.

-بايىيمىز با وندا، - دەدى ءبۇلدىرشىن ۇيقىلى-وياۋ.

-اناشىم، ءبىز بايىيتىن بولدىق، - دەدى باسىن كوتەرىپ.

-ماعان پلاستالين كەرەك اكە، تۋرا پەريزاتتىكىندەي. ساعان ماشينا جاساپ بەرەم. سۋ جاڭا اپپاق ماشينا. سونىمەن جۇمىسقا باراسىڭ. اياعىڭ توڭبايتىن بولادى. بەلىڭ دە اۋىرمايدى، اكە. اكەسى مىرس ەتتى.

-اكەلەم، سۋ جاڭا سۋمكا اكەلەم تاعى، - دەدى اكە ءجۇزى جايناپ.

-الاقاي، - دەدى ءبۇلدىرشىن. سوسىن ۇيىقتاپ كەتتى.

ولار ءبىر بولمە لاشىقتا تۇراتىن. ايەلى ورتاعا كىشكەنتاي جەر ستول قويدى. ستولدىڭ ۇستىنە ءبىر شاۋگىم، ىشىنە قارا ءشاي قۇيىلعان ەكى كەسە، ءبىر بولكە نان، قانت سوسىن بارماقتاي سارى ماي سالىنعان الاقانداي تارەلكە قويىلدى. ول الگى بارماقتاي سارى مايدى نان تىلىمىنە ەپپەن جاقتى دا، ۇستىنە قانت سەۋىپ، اسىقپاي ءدامىن الا شايناپ، قارا ءشايدى سوراپتاپ ىشە باستادى. سويتە وتىرىپ توردەگى جالعىز توسەكتە  پىسىلداپ ۇيىقتاپ جاتقان قىزىنا سۇيسىنە قارادى (وزدەرى كوبىنەسە ماتىراس توسەپ جەردە ۇيىقتايتىن). اۋزى مۇرنىنان شىعا ءار-ار جەردە ۇيلىعىپ جاتقان كيىم-كەشەككە، بۇرىش-بۇرىشتا، ىشىنە تىرسيتا زات تولتىرىلعان قىتايدىڭ الا دورباسىنا كوزى تۇسە كەتىپ، كوڭىلى قۇلازي قالدى. تۋرا قول سوزىم جەردە عانا گۇرىلدەپ جانىپ جاتقان پەشتىڭ قاسىنداعى جاڭقالار مەن ءبىر شەلەك كومىر، تەگەنە مەن قۇمان ونىڭ كوزىنە تىم سولەكەت كورىندى. تەك سول پەشتەن شىققان  جىلۋ عانا، ءسال دە بولسا ونىڭ جۇرەگىنە شۋاق سىيلاعانداي.

وسى ءبىر قۇيرىق اينالمايتىن لاشىقتا قالاي ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىنا ول تاڭ قالدى. ءتىپتى سەنگىسى كەلمەدى. قۇدايدىڭ قۇتتى كۇنى وسى ءبىر قۋىقتاي لاشىقتا ءومىر سۇرەتىن، ماڭگى باقي رەتكە كەلمەيتىن، وسى ءبىر قۋىقتاي لاشىقتى جيناستىرۋمەن كۇنى وتەتىن ايەلىنە جانى اشىدى. جۇباتقىسى كەلدى.

-مەن ساعان بۇيىرسا كۇمىس القا اپ بەرەم، - دەدى ايەلىنە. مەن ءتىپتى كورىپ تە قويدىم. ون مىڭعا ساعان كۇمىس القا اپ بەرەم. سوسىن ون مىڭنان ەكەۋمىز ەكى جىلى اياق كيىم الىپ كيەمىز. اياق كيىمدى دە كورىپ قويدىم. قالعان ون مىڭنىڭ بەس مىڭىنا قىزىمىزعا پلاستالين، سۋمكا، داپتەر-قارىنداش اپ بەرەمىز. سوڭعى بەس مىڭعا ۇن، سۇيىق ماي، كۇندەلىك تاماققا قاجەت كارتوپ، ءسابىز الامىز. ءسويتىپ ايلىققا جەتىپ قالارمىز، - دەدى. ايەلى:

-دەمەك، مەرەكەلىك سىياقى الاسىڭ عوي!

ء-يا، قىرىق مىڭ اقشا تيەيىن دەپ تۇر! ايلىقتان سىرت. سەن ىلعي ايلىق جەتپەيدى دەۋشى ەڭ. ال وسى اي جەتەدى.

ء-بارىن قويا تۇرىپ كومىر الايىقشى، - دەدى ايەلى. ءومىر بويى قىس اياعى شەلەك كوتەرىپ، ەلدەن كومىر سۇرايمىز دا جۇرەمىز. كومىر الايىق.

-كورەمىز دەدى ول شىعىپ بارا جاتىپ.

بىلدەي ءبىر عىلىمي مەكەمەنىڭ اتاعى دارداي كىشى عىلىمي قىزمەتكەرى ۇيىنەن، مىنە، وسىلاي جولعا شىقتى. وسى شاق ءاپپاق قارلار جەر ءجۇزىن قىمتاپ ۇلگىرگەنىمەن قويماي، تولاسسىز قاپالاقتاپ تۇرعان. ول سۋىت جۇرىسپەن جاياۋ تارتىپ كەلەدى. جەر ءجۇزىن ءالى دە قاراڭعىلىق باسقان. ونىڭ ويى - ورتالىققا جەتىپ اپ، ارى قاراي الماتى باعىتىنداعى اۆتوبۋسقا وتىرۋ. دەگەنمەن قوزى كوش جەرگە جاياۋ جۇرۋگە تۋرا كەلەتىن. ول قالىڭ قاردى ومبىلاي باسىپ، سۇرىنە جازداپ تارتىپ كەلە جاتتى. كەنەت كەيقاۋىس بولىپ ءان سالعىسى كەلدى. قىستىڭ الا كولەڭكە تاڭىندا، جاپادان-جالعىز كەلە جاتقان ول سىزىلتىپ ءان سالدى. تۋرا كەيقۋات ايتاتىن «ەلىم مەنىڭ اڭساعان، تاس بۇعاۋدان شارشاعان» دەپ كەلەتىن انەۋ ءبىر ءاندى بار داۋىسىمەن شىرقادى. «جاساي بەر ەلىم-ااااي» دەگەن جەرىنە كەلگەندە شاڭكىلدەك داۋىسى قۇددى تاسقا قامالعان ەشكىنىڭ داۋىسىنداي ايانىشتى شىقتى. دەگەنمەن وزىنە ۇنادى. كەيقۋاتتان كەم ايتپايمىن دەپ ءتۇيدى ىشتەي. قالاعا جەتىپ، تاعى ءبىر كولىك اۋىستىرىپ ءجۇرىپ جۇمىس ورنىنا دا كەلدى. ەسىك الدىنان ەڭگەزەردەي بوپ عىلىم دوكتورى، اعا عىلىمي قىزمەتكەر ءشايحان حانىم كەزىگە كەتتى.

ء-اي، ايبول مىنا ءجۇرىسىڭ نە، - دەدى. قارسى الدىنان شۋبىسىنىڭ ەتەگى قار سىپىرا ەنتىگىپ جەتكەن ول. كەلە جاتقان كوميسسيا اناۋ. سەنىڭ ءجۇرىسىڭ مىناۋ. حاتتاما بولسا تولتىرىلعان جوق. ەرتە كەل دەگەنىم قايدا.

-اپاي، - دەدى ول زارەسى قالماي. قار دەگەن دىزەدەن كەلەدى. كولىكتەر جىلجىمايدى. ارەڭ جەتتىم.

-التىدا شىقپادىڭ با ۇيىڭنەن. جاپ-جاس بولىپ الىپ نە دەگەن ۇيقى.

-بەستە شىقتىم اپاي، وتە الىستا تۇرام. ءۇش ساعاتتا ارەڭ جەتتىم. جولدىڭ ءبارى جابىق.

-نە دەيدى، ويباي؟ سەندىم ال. تەز كىر دە قاعازداردى دايىندا. مەن كەلگەنشە ءبىتىرىپ قوياتىن بول، - دەدى دە، ادىمىن ارەڭ الا قيرالاڭداپ كەتە باردى.

ول ءۇستى-باسىنىڭ، شاپكىسىنىڭ قارىن قاعىپ بوپ ىشكە ەندى. ءون-بويىن جىپ-جىلى اۋا بالقىتىپ الا جونەلدى. ەرىكسىز بەتىن سيپاپ كورىپ ەدى، ايازدا قالعان باۋىرداي الاقانىن قارىدى. تەڭسەلە باسىپ جوعارى كوتەرىلدى. سۋىقتان ارەڭ يكىمگە كەلەتىن ساۋساقتارىمەن كىلتىن ارەڭ تاۋىپ، ەسىكتىڭ قۇلپىن ارەڭ بۇرادى. سىرت كيىمىن شەشە سالا ستولىنا وتىردى. كابينەتتىڭ جىلى اۋاسىنا بويى بىردەن ۇيرەنە قويمادى. باشپايلارى شىمىرلاپ، ەرىندەرى تىرتىسىپ، ساۋساقتارى اشي باستادى. ءبىر شىنى شاي ىشكىسى كەلىپ ەدى. جۇرەگى داۋالامادى. قىسقا ۋاقىت قۋىرىپ جەپ بارادى. كومپيۋتەرگە تەسىلىپ، قاعاز اقتارۋعا كىرىستى.

وسى ءسات ەسىك وقىس تارس ەتىپ اشىلدى دا، ۇزىنتۇرا بىرەۋدىڭ توبەسى كورىندى. بۇل يت باسىنا توگىلەتىن عىلىم دوكتورلارىنىڭ ءبىرى، مەكەمەنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى تۇراعالدى بولاتىن. ول ۇنەمى شيراق قيمىلدايتىن. سۋىت جۇرەتىن. ەنتىگىپ كىرىپ، ەنتىگىپ شىعاتىن. جاۋ قۋىپ كەلە جاتقانداي شاپقىلايتىن. بار جوعى بىلىنبەيتىن. «ايتپا» دەيتىن. دارەتحاناعا بارا جاتسا دا، تۇسكى اسقا بارا جاتسا دا، تۇگەسىلىپ بولمايتىن، ديرەكتورمەن بولاتىن جەكە كەزدەسۋگە بارا جاتسا دا،  ساۋساعىن شوشايتىپ «ايتپا، مەنى سۇراعاندارعا بىلمەدىم دە» - دەيتىن.

ول گەنەرال كورگەن سولداتتاي ورنىنان اتىپ تۇردى. تۇراعالدى بولسا، ونىڭ الدىنان كوز ىلەستىرمەس جىلدامدىقپەن لىپىلداپ ءوتىپ بارا جاتىپ ءشاي قۇيشى دەدى.

ول ورنىنان تۇرىپ شكافتى اشىپ، ىدىس اياققا قول سوزا بەرىپ تاناۋىن باستى (وسىنداعى حاتشى قىز اسقان جالقاۋ ءارى بىلاپىت بولاتىن). شكافتان ساسىعان تاماقتىڭ مۇڭكىگەن ءيىسى بۇرق ەتكەن ەدى. تارەلكالاردىڭ بەتىنە سارعايعان تاماق قالدىقتارى قايقيىپ-قايقيىپ، تاستاي قاتىپ جابىسىپ الىپتى. كەي جەرلەرى تەڭبىلدەنە كوگەرىپ تۇر. باكالداردىڭ ىشىندە قۇرىسىپ قۇرعاي باستاعان سامالار مەن كورەڭ تارتقان سارقىندار اسا جيركەنىشتى ەدى. ويتكەنى سول سارقىنداردىڭ بەتىنە كوك كورپەشەلەر پايدا بولا باستاعان. ول ىشتەي قاتتى كەيىسە دە، سىر بىلدىرمەي لەزدە ىدىس-اياقتى جۋىپ كەلدى. تۇراعالدىعا شاي قۇيدى. تۇراعالدى بولسا كوزىلدىرىگىن مۇرنىنىڭ ۇشىنا ءىلىپ اپ، كومپيۋتەرگە تەسىلدى دە وتىردى. ءسال ۇنسىزدىكتەن كەيىن ول ءتىل قاتتى.

-سەن بارىپ «دامىعان ەل» گازەتىنەن ون بەس تال الىپ كەلشى، - دەدى ساۋساقتارىن سانامالاپ، وزىنشە ءبىر ەسەپتىڭ بايىبىنا جەتكەن ادامداي قاباقتارى تۇيىلە، وعان ۇساق قاعاز اقشالار ۇسىنىپ جاتىپ. ماقالام شىعىپتى، ءبىراق ءتىس جارىپ ەشكىمگە ايتۋشى بولما ىشىڭدە بولسىن دەدى. ول دۇڭگىرشەكتەردىڭ ءالى اشىلماعانىن بىلە تۇرسا دا، سوزگە كەلمەستەن سىرتقا ۇمتىلدى. سىرتتا اقشاقارلار تەڭسەلە بيلەپ باياۋ قاپالاقتاپ تۇر. ول توڭىرەكتى تىنباي ءتورت اينالىپ شىعىپ اقىر ايتقان گازەتىن تاۋىپ كەلدى. سوسىن قىتايدىڭ ساراي اتەكتەرىنشە اياعىن ەپپەن باسىپ گازەت پەن اسقان تەمىر تەڭگەلەردى ونىڭ الدىنا قويىپ جاتتى. تۇراعالدى بولسا كوزىلدىرىگىنىڭ ۇستىنەن گازەتكە سوسىن تەڭگەلەرگە سۇقتانا قاراپ:

-اقشا ارتىلدى ما؟ ءاي، تاعى بىرەۋىن الا سالمادىڭ با؟ تاعى بىرەۋىن ساتىپ ال دەدى.

وسى ءسات ءشايحان دا ىشكە ورالعان ەدى.  «تىس»، - دەدى تۇراعالدى، سۇق ساۋساعىن ەرنىنە تيگىزىپ. ءشايحاندى نۇسقاپ. «بىلدىرمە»، - دەدى.

ول ەندى باسىن يزەپ-يزەپ قويىپ، توڭقاڭداپ سىرتقا قايتا ۇشىپ بارا جاتتى. ەكى وكپەسىن قولىنا الا دۇڭگىرشەككە دەرەۋ جەتىپ، جالعىز گازەتتى الا سالا قايتىپ ورالدى. تۋرا حابارلاندىرۋ تەكشەسىنىڭ قاسىندا ونى تۇراعالدى تىقىرشي كۇتىپ تۇر ەكەن. «بەرى كەل»، - دەدى. باسەڭ داۋىسپەن قولىن بۇلعاي. اناۋ ەكى-اق اتتاپ جەتىپ باردى. قولىنداعى گازەتتى ۇسىنا بەرىپ ەدى، مۇندا ءىلىپ قوي دەدى. سىرتىن بەرىپ جان-جاعىنا جالتاقتاي قاراپ. ماعان بەرمە مۇندا ءىل دەدى. مەن كەتكەن سوڭ ءىل. سوسىن مىنا گازەتتەردىڭ بارلىعىن ءاربىر ءبولىم مەڭگەرۋشىلەرىنىڭ الدىنا بىلدىرتپەي قويىپ شىق دەدى. وسىنى ايتتى دا بوكسەسىن ارتىنا، قارنىن الدىنا تاستاپ، ءوز كابينەتىنە قاراي اياڭداپ بارا جاتتى.

ول بۇيرىقتى بۇجىتپاي ورىنداعانى سونشالىق - ءتىپتى شيىن شىعارماي، ىم-جىمىن بىلدىرتپەي ىستەدى. سوسىن بولىمىنە قاراي اياعىن سۇيرەتە باسىپ بارا جاتىر ەدى. الدىنان حاتشى قىز شىعىپ وعان ءوزىن ءشايحان اپايىنىڭ ىزدەپ جاتقانىن، قاباعىنىڭ تىم قاتۋلى ەكەنىن  جەتكىزدى. وسى ءسات ونىڭ ءجۇرىسى وزگەرىپ كەتتى.  ءجاي اياڭ ەمەس، شيپاق جۇرىسكە باستى.

 ول كابينەتكە كىرگەندە  ءشايحان اپاي وعان سۇستى دا، ءۇمىتسىز كوزبەن تەسىلە قارادى. الدىنا شاقىرىپ الدى دا، حاتتامانىڭ دايىن، دايىن ەمەستىگىن سۇرادى. ءالى دايىن ەمەستىگىن ەستىگەندە قاتتى كەيىدى. ونى اۋىر سوزدەرمەن كىنالاي باستادى. ول بولسا بەينە توسەككە جىبەرىپ قويىپ، كىناسىن مويىنداعان جاس بالاداي، باسىن تومەن سالىپ، تەرشىگەن مۇرنىن تارتىپ-تارتىپ قويىپ، كوزىن ءبىر نۇكتەدەن الماي تۇرا بەردى. ول ونىڭ ۇزاقتان بەرگى قورعانۋ ءتاسىلى ەدى. بىردەڭە دەپ اقتالايىن دەسە، الدىندا تۇراعالدى وتىر. وعان جالا جاپقان بولىپ قالادى. اقىرىن كوزىنىڭ قيىعىن سالىپ ەدى. ول ەشتەڭە بىلمەيتىن، ەشتەڭە سەزبەگەن، ەشكىمدى تانىمايتىن  ادامداي تۇقىرايىپ الىپ بىردەڭەسىن سۇيكەكتەتىپ جاتىر. ارادا شاي قايناتىمداي وتكەسىن ءشايحان اپاي جاعى تالدى ما، جوق، مىناۋىڭنان ەشتەڭە شىقپايدى دەدى مە؟ تۇراعالدىعا بۇرىلدى. وعان كوڭىلدى جۇزبەن جىميىپ:

-ماقالاڭ شىعىپتى قۇتتى بولسىن، - دەدى. اناۋ بولسا:

-راقمەت، - دەدى.

-مىقتىسىڭ، ءا!؟

-وزىمدە بىلمەيمىن. مەن ءوزىم اڭعال، مومىن اداممىن. اينالامدا ءتىپتى نە بولىپ جاتقانىن دا كەيدە بىلمەي قالام. مەنىڭ ماقالام شىعىپتى. بىلمەي قالا جازدادىم. اگاراكي قۇدايعا قاراعان بىرەۋ ستولىما اكەپ سالىپ قويماعاندا... سوندا ءبىر-اق ءبىلدىم، بىرەۋ سۋىرماما اكەپ سالىپ قويىپتى، كىم ەكەن، ءا؟ قايتا جاستار وسىندايدى ءبىلىپ، ىزدەپ، زەرتتەپ ءجۇرۋى كەرەك قوي. بىرەۋ-مىرەۋدىڭ سۋىرماما گازەت سالىپ جاتقانىن كورمەدىڭ بە، بالام، – دەپ، ەندى ول ايبولعا جابىسا كەتتى.

-كوزدەرىڭ وتكىر كورەدى عوي! قىراعى عوي! ەشتەڭە بايقامادىڭ با؟ – دەدى. ايبول باسىن شايقادى. ەسەسىنە جاۋاپتى ءشايحان اپاي قايتاردى.

-بۇلار بىلەدى دەيمىسىڭ؟ نەنى بىلەدى بۇلار. ءبىز كەزىندە ۇستازدارىمىزدىڭ باسىنان قۇس ۇشىرماۋشى ەك. قۇس تۇگىل، شىبىن ۇشىرمايتىنبىز. جاتسا - جاستىق، وتىرسا - توسەك بولاتىنبىز. بۇلاردىڭ ءجۇرىسى مىناۋ، وتىرساڭ - وپاق، تۇرساڭ - سوپاق بوپ جۇرگەن دەدى. سوسىن تاعى تۇراعالدىعا بۇرىلدى.

-مەنىڭ الدىما دا بىرەۋ گازەت قويىپ قويىپتى. سودان وقىدىم دەدى. اناۋ بولسا، سويتەدى، ىلعي سويتەدى دەپ كەڭك-كەڭك كۇلدى.

ء-دارىحاناعا لىپ ەتىپ بارىپ، كەلشى، - دەدى شايحان اپاي وعان. سابىرلى دا باسەڭ ۇنمەن. قانىم ورلەپ كەتتى-اۋ دەيمىن. باسىم اۋىرىپ تۇرعانى. بۇيتە بەرسەڭدەر ۇستازدارىڭدى ءولتىرىپ تىناسىڭدار عوي! سوسىن سەندەردى كىم سۇيرەيدى. قامدارىڭدى كىم ويلايدى دەدى ايانىشپەن ىڭىرانا سويلەپ. وعان ءدارىنىڭ شىرىتكىسىمەن قوسا اقشا ۇستاتىپ جاتىپ. ايبول بولسا مىنا قامقورسي ايتىلعان جىلى سوزگە نە ءداۋىر جەلپىنىپ، كوڭىلدەنىپ قالدى. كوزدى اشىپ-جۇمعانشا ءدارىنى الىپ جەتىپ كەلدى.

– ويب... ويبوي... سۋدى ۇمىتىپپىن عوي! ماعان ەندى ءدارى ىشەتىن سۋ اكەپ بەرشى دۇكەنننەن، - دەدى.

ايبول ءسال كىدىرىپ تۇرىپ قالدى. كوزى بوساعا جاقتا تۇرعان توك شاۋگىمگە، سول شاۋگىمنىڭ قاسىندا اۋزى ساعىزدان بوساماي وتىرعان حاتشى قىزعا ءتۇستى. ونى، شىنىمەن دە، جەك كورىپ قالدى. اتىپ تۇرىپ نەگە سۋ قۇيىپ بەرمەيدى ەكەن دەپ ويلادى ىشتەي. جانە ءوزى سونى ىستەگىسى كەلدى. ەگەر اپايى بۇيىرسا سولاي ىستەيتىن دە ەدى. ءبىراق جۇمسامادى. قايناقسۋ بولماي ما دەپ سۇراۋعا وقتالىپ ەدى. اپايىنىڭ سۇراۋلى كوزبەن تۇنەرە قاراپ وتىرعانىن كورىپ جىم بولدى.

ءتايىرى بۇل دا قيىن ءىس بوپ پا دەپ ويلادى ىشتەي. بارىپ جۇرگەن دۇكەن عوي! اياعىم سىنىپ قالماس. قايتا جاياۋ جۇرگەن پايدالى ەمەس پە؟ - دەپ، ءوز-وزىن جۇباتتى.

بۇل جولى دۇكەنگە ءتىپتى دە تەز بارىپ كەلدى.

-مىناۋىڭ گازدى سۋ عوي، - دەدى شايحان اپاي، تاڭىرقاپ. مەنىڭ ءدارى ىشەتىنىمدى بىلمەيتىن بە ەدىڭ؟ تاسباقانىكىنە ۇقساستاۋ موينى العا ەكى ەلى سوزىلىپ كەتكەن ەدى. جەلكەسىن، ەكى بەتىن عانا جاپقان ەركەشكە بىتكەن شاشى ءدىر ەتە تۇسكەن.

-...

-سەن جاس عالىمسىڭ. عالىم باسىڭمەن گازدى سۋمەن ءدارى ىشۋگە بولمايتىنىن ويلامادىڭ با؟ دەنىڭ ساۋ ما ءوزىڭنىڭ؟

دەنىڭ ساۋ ما دەگەن ءسوزدى ول ۇناتپاي قالدى. اسىرەسە اسقار تاۋعا بالاپ جۇرگەن ۇستازىنان، ونىڭ سوزدىك قورىندا جوق تۇرپايى ءسوزدى ەستىگەنىنە قاتتى قىنجىلدى.

شايحان اپاي ەندى تۇراعالدىعا قارادى. مىنا بالانى جۇمىسقا العاندا بايقامادىڭ با؟ گازدى سۋمەن ءدارى ىشۋگە بولمايتىنىن بىلمەيتىن ادامنىڭ بولاشاعىنان ەرتەڭ قالاي ءۇمىت كۇتۋگە بولادى. مۇنداي ادامنان ءقايبىر جەتىسكەن عالىم شىعادى دەيسىڭ دەدى. وسى تۇستا ايبولدىڭ جۇرەگى دۇرسىلدەي باستادى.

تۇراعالدى حاتشى قىزعا قاراپ، قالامىنىڭ ۇشىمەن نۇقي سويلەپ:

-مەكەمەمىزدە گازدى سۋمەن ءدارى ىشۋگە بولمايتىنىن بىلمەيتىن جاس عالىمدار بار دەپ ءتۇرتىپ قوي دەدى. وسىنى ايتتى دا اۋەلگى قالپىنا كوشىپ، جازۋىنا كىرىستى. حاتشى بولسا كامپيۋتەرگە اپ-ساتتە تەرىپ ۇلگىردى. مۇنى كورىپ ايبولدىڭ جۇرەگى ءتىپتى دە اتقالاقتاي باستادى.

ول قايتادان سىرتقا ۇمتىلدى. ءوزىنىڭ دۇكەنگە نەشىنشى رەت بارا جاتقانىن ەسىنە تۇسىرە المادى. بالتىردان جاۋعان قار ادىمىن اشتىرمايدى. وسىعان زاسى كەلدى. اياعى دىمدانىپ، باشپايلارى توڭا باستادى. تابانىن سۋىق قارىپ بارادى. تەرلەپ كەتتى. شاپكىسىن شەشىپ ماڭدايىنىڭ تەرىن ءسۇرتتى. ارىقتان اتتاي بەرىپ، دىزەسىنەن جوعارى قارعا باتتى دا قالدى. ارىقتىڭ شەتى دەپ توپشىلاعان جەرى ارىقتىڭ شەتى ەمەس، ءدال ورتاسى ەكەن. سازعا باتقان قاراسان كەلگىردەي بولماسا قاقپان قاپقان ايۋداي دەسەك تە بولار، ءبىر ورنىندا جۇلقىنىپ  ءبىراز الەكتەندى. كوشە بويىندا كەتىپ بارا جاتقان ەكى-ۇش قىز ىشەك-سىلەسى قاتىپ، كۇلىپ بارا جاتتى. نامىسقا تىرتىسىپ، بار قايراتىن بويىنا جيناپ جۇلقىندى. ابىروي بولعاندا ەربەڭدەپ جاتقان وڭ قولى جاقتاۋتاسقا ىلىنە كەتىپ، سودان ۇستاپ اۋپىرىمدەپ ارەڭ شىقتى.

قاتتى جابىرقادى. جىلاپ جىبەرۋگە شاق قالدى. كوزى جاساۋراي باستاعان. قارسى الدىندا تانىس كوزدەر كەلە جاتتى. سولاردان جاسقاندى. جاساۋراعان جانارىن كورسەتپەۋگە تىرىسىپ، شالبارىنىڭ بالاعىنداعى قاردى قاققان بولىپ، ەڭكەڭدەپ وتە شىقتى. جاڭا ارىققا باتقاندا ءوز بەتىمەن جۇمىستان كەتۋدى ويلاعان. ەندى ول ويىنان دەرەۋ اينىدى. سەبەبى سول ءبىر ازعانتاي سىياقى كوز الدىنا ەلەستەي باستاعان.

ءبىر قانشا دۇكەندى ارالادى. گازسىز سۋ تاپتى. ول جىلى سۋ سۇرادى. دۇكەنشىلەر ءسال جاقتىرماي جاۋاپ قايتاردى. قىستىڭ كۇنى جىلى سۋ بولمايتىنىن سوگىسپەن جەتكىزدى. بۇل بولسا ءسال جىلمىش سۋ كەرەك ەكەنىن. كەرەك دەسەڭ، قان جىلى سۋ ىزدەپ تۇرماعانىن، مۇمكىن بولسا مۇزداتقىشقا سالىنباعان سۋ بەرۋلەرىن سىپايىلاپ ايتتى. ساتۋشىلار سۋدىڭ ءبارى قىستىڭ كۇنى مۇزداتقىشقا سالىناتىنىن، ءبىراق توققا قوسىلمايتىنىن ايتىپ اقتالدى. كەرەك قىلعان ادامنىڭ مۇزداتقىشتان ءوزى بارىپ الۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى. ول سالعىلاسىپ تۇرمادى. ەڭ جىلى دەپ تاپقان سۋدى الىپ تايىپ تۇردى.

كابينەتكە كىرگەندە شايحان اپايى ونى تىقىرشي كۇتىپ وتىر ەكەن.

-وڭ قولىڭمەن بەر، - دەدى، سۋدى ۇسىنار ۇسىنباس بۇرىن. ول سۋ ۇستاعان وڭ قولىن سوزا بەرىپ ەدى. قاقپاعىن اشىپ بەرسەڭشى، - دەدى. مەن ايەل اداممىن عوي! ول قاقپاعىن اشىپ ستاكانعا ەندى قۇيا بەرىپ ەدى، قولىڭ تازا ما؟ جۋىپ پا ەدىڭ، - دەدى. ول باسىن يزەدى. ستاكانداعى سۋدى اۋزىنا اپارىپ، ءدامىن تاتىپ كوردى دە:

-مىناۋىڭ مۇزداي عوي، - دەدى. اناۋ قاپەلىمدە توتەپ بەرە المادى. سازارىپ تۇرىپ قالدى.

-مەن ساعان رەنجىدىم. سەن ماعان مۇزداي سۋ اكەپ وتىرسىڭ. ءوزىڭنىڭ ۇستازىڭا مۇزداي سۋ اكەپ وتىرسىڭ. مەن سەنى اپارىپ باقشاما جۇمىسقا سالعام جوق. بار جوعى سۋعا جۇمسادىم. تەك ءبىر ۇرتتام سۋعا. ونسىز دا بۇگىن جايسىزدانىپ وتىرمىن. تۇماۋراتاتىن ءتۇرىم بار. ال سەنىڭ ميىڭا ول كىرىپ تە شىقپايدى. ءوزىم ءالسىز، اۋرۋشاڭ اداممىن. نەمەنە مۇرنىڭ پىسىلدايدى عوي؟ اۋىرىپ جۇرگەن جوقسىڭ با؟ مەنىڭ يممۋنيتەتىم تومەن عوي. وتە تومەن. سەن تۇماۋىڭدى جۇقتىرماقسىڭ؟ ماعان جاقىنداپ اپسىڭ. الىس تۇر. ورنىڭا بارىپ وتىر دەدى. ەسىك جاقتى نۇسقاپ. سوسىن ستاكانداعى سۋىن الدىنداعى گۇلگە سەلقوس قۇيا سالدى.

ايبول شەگىنشەكتەپ وتىرىپ، ءوز ورنىنا باردى. ەندى ونىمەن ەشكىمنىڭ شارۋاسى بولمادى. تەك بوتەلكەدەگى سۋدى جۇپتاعان ەكى الاقانىنىڭ اراسىنا سالىپ الىپ، باياۋ سيپالاپ، جىلىتقان بولىپ وتىرا بەردى. حاتشى قىزدىڭ ۇشكىرەيگەن مۇرنىمەن وزىنە ءالسىن-الى سىعالاي قاراپ وتىرعانىن سول جاق بەتىمەن سەزدى.

 تۇسكى اسقا دەيىن ول الدە نەشە رەت جۇمسالدى. تۇراعالدى ونى ورتالىق كىتاپحاناعا، كىتاپتى كوشىرمەدەن وتكىزۋگە جۇمسادى. تيىن بەرگەن جوق (تۇراعالدى ونى كوللەكتيۆتىڭ جۇمىسى دەپ قارايتىن سياقتى). وعان ءوزىنىڭ تۇسكى اسقا سامسا الىپ جەۋگە ساقتاعان ازعانتاي اقشاسىن بەرىپ ەدى، جەتپەي قالدى. سوسىن ايەلىنىڭ جولىڭا دەپ، ۇنەمدەپ كەلگەن تيىنىن قوستى. بۋحگالتەر ديرەكتورعا ىستىق شوشىرە الىپ كەلۋگە قولىنا ىدىس بەرىپ، ءدامحاناعا جۇمسادى. ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى «ۇلتاراعىمدى تۇندە ءجايىپ قويىپ ەم، تاس ەسىمنەن شىعىپ سالماي كەتىپپىن» دەپ ءجۇز تەڭگە بەرىپ دۇكەنگە جۇمسادى. ال كىتاپحاناشى قىز بولىمشەدەن شكاف الىپ كەلۋگە جۇمسادى. ەسىك قاقپاستان كىرىپ كەلدى دە، تۇراعالدىعا بەينە كورشىسىنەن مايىسقان قاسىق، سىرى ۇشقان تەگەش نەمەسە الجىعان مىسىق سۇراعانداي-اق، اعاي، ايبولدى ماعان بەرىپ تۇرىڭىزشى، - دەدى. ادەتتە كورشىلەر ءبىر–بىرىنەن مايىسقان قاسىعىڭىزدى نەمەسە سىرى ۇشقان تەگەشىڭىزدى ون مينۋتقا الدە جارتى ساعاتقا بەرىپ تۇرىڭىزشى دەپ سۇرايتىن. بولماسا «قۇدايى كورشىم-اۋ! كورشى اقىسى ءتاڭىر اقىسى دەگەن عوي! ەرتەڭ قۇدالار كەلمەكشى ەدى. قىرسىققاندا ۇيگە تىشقان قاپتاپ كەتكەنى. ايىپ ەتپەسەڭىز الجىعان مىسىعىڭىزدى تەك ءبىر تۇنگە بەرە تۇراسىز با؟ ولسە تولەيمىن» دەۋشى ەدى. ال ول قىز ويتپەدى. ءجاي عانا قاسقايىپ تۇرىپ،

-ايبولدى بەرىپ تۇرىڭىزشى، - دەدى. ال تۇراعالدى بولسا، ال ءبىراق وزىمىزگە اكەپ بەرۋدى ۇمىتپا دەدى مىسقىلداپ. وعان بارلىعى تىرقىلداپ تۇرىپ كۇلدى. ايبول وسى جەردە عانا جالعىز-اق اۋىز، مەندە اداممىن عوي دەدى.

ول حاتشى قىزعا ەرىپ كىتاپحاناعا كىرگەندە ءوزى سياقتى ءار ءبولىمنىڭ كىشى عىلىمي قىزمەتكەرلەرى جينالىپ قالعان ەكەن. سولارمەن بىرگە باسپادان كەلگەن الدە نەشە مىڭداعان كىتاپتاردى، تىرسەگى دىرىلدەي ءجۇرىپ، ۇستىڭگى قاباتقا تاسىدى. وسى جەردە ول ءوزىنىڭ دەنساۋلىعىنىڭ سىر بەرە باستاعانىن سەزدى. جاشىك تولى زىلدەي كىتاپتى كوتەرىپ ساتىدان ورلەگەندە بۇيرەگى شاققىلاپ، بەلى قاقساي باستادى. العاشقى كەزدەر دەمالمايتىن، كەيىن ءبىر رەت، سوسىن ەكى رەت دەمالاتىن بولعان. بۇل جولى ءۇش رەت دەمالماسقا امالى قالمادى. ءسويتىپ ءجۇرىپ كىتاپتى ءبىتىردى. ءوزى دە ابدەن قالجىرادى.

سوڭىندا ونى قارا قۇرىم جاستاردىڭ اراسىنان كادر ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى شاقىرىپ الدى. ءسويتتى دە قاسىنا جاسى ەلۋدى ەڭسەرگەنمەن ەشبىر كىتابى شىقپاعان، قورعاپ ۇلگىرە الماعان، ۇشان-تەڭىز ءبىلىمى بولعانىمەن، تىرناقتىڭ قيقىمىنداي عىلىمي اتاعى جوق، ەشبىر جينالىستا جىلتىراپ وتىرماعان، شەتەل تۇر عوي، سىدىك شاپتىرىم قاپشاعايعا دا ءىس ساپارعا جىبەرىلىپ كورمەگەن، سوڭعى ون جىل بويى مەكەمەنىڭ تيتىمدەي سىيلىق اقشاسىن قانجىعالاي الماي مىسى ابدەن قۇرىعان ۇلتانقۇل دەگەن نە جاس عالىم، نە كارى عالىم ەكەنىن ءوزى دە بىلمەيتىن بىرەۋدى  قوسىپ بەرىپ بولىمشەدەن شكاف اكەلۋگە جۇمساي قويدى.

-ۇشىپ بارىپ الىپ كەلىڭدەرشى، - دەدى بۇيىرا سويلەپ.

 ەكى دوس ونىڭ قانداي شكاف ەكەنىن سەزدى. وسىدان ءبىر كۇن بۇرىن وزدەرى تاسىعان جيھازدىڭ ىشىنەن قالايشا ەكەن، ورىن بولا تۇرا ماشيناعا سىيماي قالعان شكافتى كوتەرۋگە بارا جاتقانىن ءبىلدى (نەگىزى، شارۋاشىلىق ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، وتە قىڭىر يت مىنەزىنە باسىپ بۇل شكافتى، ماشينادا ورىن بولسا دا، ادەيىلەپ قالتىرعان بولاتىن. سونداي-اق نەگە قالتىرعانىن ءوزى دە بىلمەي دال بوپ جۇرگەن. بۇل مەكەمە وسىنداي ەسى اۋىسقان ادامدارعا تولى بولاتىن ).

ولار بولىمشەگە كەلگەندە شارۋاشىلىق  ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى داعاربەك ەكەۋىن ادىرەڭ-ادىرەڭ ەتىپ قارسى الدى. ادەتتەگىدەي اۋزىنان اراقتىڭ ءيىسى مۇڭكىپ تۇرعان. قىرسىققاندا شكاف بۇلىڭ-بۇشپاعى تاۋسىلىپ بولمايتىن، يرەلەڭدەگەن جەر استى قويماسىندا ەدى. قويما وتە جيركەنىشتى-تۇعىن. قۇدايدىڭ قۇتتى كۇنى كوك ساسىپ تۇراتىن. جارىق تولىق تۇسپەگەندىكتەن كىرگەن ادامدار ءسوزسىز بەتونعا ماڭدايىن ۇرىپ الاتىن بولماسا بەتىنە ورمەكشىنىڭ تورىن جاپسىرىپ الاتىن. قويشى ايتەۋىر، ءبىر كىرگەن ادام دا، ەكى كىرگەن ادام دا، ءتىپتى ءۇش كىرگەن ادامدا، ءسوزسىز كيىمىن اۋىستىرۋعا تۋرا كەلەتىن. كەز كەلگەن زاتتى ۇستاپ قالساڭ بولدى، وكپەڭمەن شاڭ قاۋىپ قاقالاتىنسىڭ. اۋىلداعى قايىن اتاڭنىڭ ارباسىنا ءبىر دوڭعالاق كەرەك بولسا نەمەسە ناعاشى اپاڭنىڭ كوزىلدىرىگىنىڭ ءبىر اينەگى ءتۇسىپ قالسا بولماسا جەزدەڭنىڭ  باتىڭكەسىنىڭ سىڭارى جوعالىپ قالسا، وڭ جاق ياكي سول جاق سىڭارى بولسا دا،  وسى جەردەن تابىلاتىن. كەرەك قىلعاندار مىناۋ شارۋاشىلىق ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسىمەن ءدامحاناعا بارماي-اق، وسى جەر استى قويماسىنىڭ كەز كەلگەن بۇرىشىندا ەكى رومكا ىشسە ماسەلەسى شەشىلەتىن. قالاعان زاتىڭدى الىپ كەتە بەرەتىنسىڭ. مەڭگەرۋشى دەگەن اتى بولماسا، شارۋاشىلىق بولىمىندە جالعىز ءوزى ىستەيتىن. دەسە دە كىشى عىلىمي قىزمەتكەرلەردى، اۋەلى دەسەڭ وزىنەن ون جاس ۇلكەن ۇلتانقۇلدى وڭدى-سولدى جۇمساۋعا ءوزىن قۇقىلىمىن دەپ ەسەپتەيتىن كوك سوققان ەسۋاستىڭ ءوزى ەدى. ونىڭ نەگىزگى كىناسى زامانىنان سەكسەن ەكى جىل كەيىن تۋىلعاندىعى بولاتىن (سەكسەن ەكى جىل بۇرىن قانشالىقتى نادان، قانشالىقتى توپاس بولعان سايىن تاسىڭ ورگە دومالايتىن شولاق بەلسەندىلەردىڭ زامانى-تۇعىن). ويتكەنى وسىدان سەكسەن ەكى جىل بۇرىن، ساۋاتتىڭ ادامعا ەشقانداي كەرەگى جوق-تۇعىن.

ءسويتىپ، ەكى دوس داعاربەكتىڭ ءزىلدى-زىلدى بۇيرىعىنىڭ استىندا كوزدەرىنە قۇم قۇيىلىپ، ءبىر بۇرىشقا كەپتەلىپ قاپ، ەندى ءبىر بۇرىشقا توبەسىن نەمەسە دىزەسىن سوعىپ، كەزەك-كەزەك جىعىلىپ ءجۇرىپ جارىق دۇنيەگە شىقتى.

وسىلايشا ەكى دوس شامامەن ءبىر شاقىرىمنان اساتىن مەكەمەگە تابىتتاي اۋىر شكافتى كوتەرىپ ءىلبىپ بارا جاتتى. ايبول ءوزىنىڭ الدىندا شكافتىڭ ءبىر باسىن كوتەرىپ پىس-پىس ەتىپ، بۇكشەڭدەپ بارا جاتقان  ۇلتانقۇلدىڭ جىپ-جىڭىشكە بوپ، ۇزىلەيىن دەپ تۇرعان جەلكەسىنە، جارعاناتتىڭ قاناتىنداي عانا قۇلاعىنا، قۋداي بوپ اعارعان شاشىنا كوزى ءتۇستى. قىسى-جازى ەتەگىنە جەل تولىپ، قومپيىپ، جەلپىلدەپ جۇرەتىن قارا پىلاشىن ۇستىنەن تاستامايتىن، قىرىنان قاراعان ادامعا قاعازداي بولىپ كورىنەتىن، قاتقان قايىستاي قاتپىش، قاڭىلتىرداي جۇقا، وسى ءبىر مىسكىن ادامعا تاڭ قالدى. ءاردايىم جەل سوقسا ۇشىپ كەتەردەي بوپ تەڭسەلە ادىمداپ، ادىمداعان سايىن العا قاراي سەرپپەدەي سوزىلا تۇسەتىن، كىم-كورىنگەنگە ەكى قولىن الىپ ۇشىپ، بالاداي قاۋعالاقتايتىن بەينەسىن ەسىنە الدى. ەزۋى ىرجيىپ، سول ىرجيعان ەزۋدىڭ اراسىنان، ءتىلىنىڭ قىزىل ەتى جىلت ەتىپ كورىنىپ قاپ جۇرەتىن، سونشاما ۇنەمدەپ جاراتىلعان بەت ءپىشىنى، سول بەت پىشىندە تەك قانا ۇستاۋعا كەلەتىندەي بوپ، ۇشكىرەيىپ تۇرعان مۇرىن كوز الدىنا كەلدى. قۇنىسا ءتۇسىپ، اق شاشتارى ءدىر-دىر ەتىپ، ءبىر جاعىنا قاراي قيسايىپ الىپ، تارامىستاي بوپ قاتايا ءتۇسىپ، مۇرتتاي ۇشا جازداپ بارا جاتقان ءتۇرىن كورىپ اياپ كەتتى. جيىرما جىلدان كەيىنگى ءوزىن ونىڭ ورنىنا قويىپ كورىپ ەدى زارەسى قالمادى.

ولار تار كوشەنىڭ شەتىنە توقتاپ دەم الدى. بىر-بىرىنە ءتىل قاتپادى. ءتىل قاتۋعا ءتىپتى شامالارى جوق بولاتىن. اناۋ سىرەسكەن ەكى قولىنىڭ الاقانىن بىر-بىرىنە ۇيكەپ قويىپ، كوڭىلدى كوركىن بۇزباي ءالى دە، ەزۋى ىرجيىپ تۇرعان. كەنەت ەكەۋى دە اكەتىڭدەرشى ەي، دەگەن داۋىسقا جالت قارادى. سويتسە قاستارىنا ءبىر كولىك كەپ توقتاپ تۇر ەكەن. مۇنىمەن قويماي جۇرگىزۋشى تەرەزەدەن باسىن شىعارىپ، ودان دا مىنا جەرگە قويساڭدارشى دەدى تۋرا جولدىڭ ورتاسىن نۇسقاپ. ۇلتانقۇل شەتكە قاراي الىپ تاستاماقشى بولىپ، شكافقا قاراي تۇرا جۇگىردى. ايبول ماشينانىڭ ونسىزدا وتە الاتىنىن، ودان ارى شكافتى قوياتىن ورىن جوق ەكەنىن بايقاپ، ىزاسى كەلدى. سەگىز جىلدان بەرگى جەگەن تاياق، كورگەن قورلىق جالعىز مينۋتتا كوكىرەگىنە شەمەن بوپ بايلانا قالدى. بىردەڭە دەۋ كەرەكتىگىن ءبىلدى. نەدەن؟ قالاي باستارىنا ميى جەتپەدى. سوسىن جالعىز-اق اۋىز، تۇيەدەن تۇسكەندەي ەتىپ:

-دوكتور بولعاندا كورەسىڭ، - دەدى؟

-نە؟، - دەدى اناۋ اڭ-تاڭ بوپ.

-دوكتور بولعاندا كورەسىڭ دەپ تۇرمىن عوي ، - دەدى ايبول.

-اقىماق، - دەدى اناۋ تاعى دا.

ايبولدىڭ ءتىپتى ىزاسى كەلدى. تاعى بىردەڭە دەۋىم كەرەك دەپ ويلادى. ونىڭ ۇستىنە ۇلتانقۇلدىڭ الدىندا، نەداۋىر بەدەلى ءتۇسىپ قالدى. سوسىن ومىرىمدە جىگىت بوپ مەن دە اشۋلانىپ كورمەيمىن بە؟ ءتىپتى توبەلەسىپ كورسەم، تاياق جەسەم جەپ قالايىن دەپ شەشتى. ءسويتىپ ءبىر كەزدە ورىنباسار ديرەكتوردىڭ جاستاردى كابينەتىنە جيىپ اپ، قولىن شىتىر-شىتىر ەتكىزىپ، موينىن قيسايتىپ-قيسايتىپ قويىپ، ەي سۇمەلەكتەر، ەگەر توبەلەسكىلەرىڭ كەلسە، اشىعىن ايتىڭدار، سەگىز جىل بويى بوكسقا بەكەر اقشا شاشقام جوق. مەن سوتىڭنان قورىقپايمىن. تۇرمەڭنەن ءتىپتى دە قورىقپايمىن، پالە ىزدەپ ءجۇرمىن، – دەپ زارە قۇتىلارىن العانىن ەسىنە الدى.

 سوسىن وعان جاقىنداپ باردى دا، قولىن شىتىر-شىتىر ەتكىزىپ، موينىن قيسايتىپ-قيسايتىپ قويىپ، ەي سۇمەلەك، ەگەر توبەلەسكىڭ كەلسە، اشىعىن ايت، سەگىز جىل بويى بوكسقا بەكەر اقشا شاشقام جوق. مەن سوتىڭنان قورقپايمىن. تۇرمەڭنەن ءتىپتى دە قورىقپايمىن، پالە ىزدەپ ءجۇرمىن دەپ تاپ بەردى. اناۋ الاق-جۇلاق ەتتى دە، زارە قۇتى قالماي، كولىگىن وتالدىرا ساپ (ول كولىگىنىڭ وتىن ءوشىرىپ قويعان ەدى. ويتكەنى ول دا پالە ىزدەپ جۇرگەن بولاتىن) تايىپ تۇردى. ۇلتانقۇل تاڭداي قاقتى. ايبول بولسا، سىرتىنا ەشتەڭە بىلدىرمەسە دە، ىشىنەن قاتتى كۇلكىسى كەلدى. ءوزىن ومىرىندە ءبىر ۇلى ءىس تىندىرعانداي سەزىنىپ، بويى جەڭىلدەپ قالدى. ءتىپتى شكافتىڭ اۋىر جاعىنا قاراي جۇگىردى. شكافتى كوتەرىپ كەلە جاتىپ تا، تىرقىلداپ كۇلىپ الدى. ەگەر ۇلتانقۇل وكپەسى سىرىلداپ، شيىق-شيىق ەتپەگەندە، ايبول ەندىگى دەمالمايتىن دا ەدى.

ەكى دوس شكافتى سول كوتەرگەننەن، مول كوتەرىپ، مەكەمەگە ءبىراق كەلدى. قوس ايرىقتارىنان تەر سورعالاپ، بەلدەرى مايىسا ساتىدان ورلەپ كەلە جاتقان ولاردى سىرتىنان كورسەڭ بەينە ءدان تاسىعان ەكى قىزىل قۇمىرسقاعا ۇقساتۋشى ەڭ. ال دالىزدە جۇرگەن از ساندى قىزمەتكەرلەر ول ەكەۋىنىڭ جۇدەۋ-جاداۋ تۇرلەرىن كورىپ، سوعىستا بىت-شىتى شىعىپ، جەڭىلگەن قولدان باستىعىنىڭ تابىتىن كوتەرىپ  ءتىرى قايتقان ەكى سولداتقا، ال كوتەرگەن شكافتارىن تابىتقا ۇقساتقانداي مۇسىركەي ءارى كەكەسىن كوزبەن قارادى. شكافتى دالىزگە قويىپ، ەنتىگىن باسا الماي، ماڭدايىنىڭ تەرىن ءسۇرتىپ تۇرىپ، ايبول دوكتور بولا الماعانىنا ءدال بۇگىن ومىرىندە ەڭ قاتتى قايعىرىپ، سول قايعىدان جىلاعىسى كەلدى. قارسى الدىندا وكپە تۇسىن ۇستاپ كۇرك-كۇرك جوتەلىپ، جوتەلگەن سايىن بار دەنەسىمەن ەڭكەڭدەپ، قىپ-قىزىل بولىپ قينالا جانتالاسىپ جاتقان ۇلتانقۇلعا دارمەنسىز كوزدەرىمەن مۇڭايا قارادى. وسى ءسات جينالىس زالىنان كەيقۋاتتىڭ دارىلداعان تارعىعىل داۋىسى، دومبىراسىنىڭ قاڭعىرلاعان ءۇنى، ءبىر اۋىق ەستىلىپ تۇردى دا، ارتىنشا ءار تۇستان ءشىل ۇركىتكەندەي شىتىرلاپ شىققان شاپالاق دىبىسى شىقتى. دەمەك، جاڭا جىل مەرەكەسىن قالاي قارسى الۋ تۋرالى جينالىس اشىلىپ جاتىر دەپ ءتۇيدى ولار.

   ەكى دوس جاسقانا-جاسقانا جينالىس زالىنا كىردى. ىشتەن جاسى بار، جاسامىسى بار، مەكەمەنىڭ كۇللى عالىمدارى ەكەۋىنە ۇدىرەيە قارادى. جينالىستى ورىنباسار ديرەكتور جۇرگىزىپ وتىر ەكەن. ديرەكتور كوزگە شالىنبادى. ولار تومەن جاقتان ورىن تاۋىپ قۇيرىق قويا بەرگەن ەدى.

-ايبول، - دەدى ورىنباسار. ايبول جاسقانا ورنىنان تۇرەگەلدى. سەن الداعى جاڭا جىل مەرەكەسىنە قاتىسپايمىن دەپسىڭ عوي، بۇل راس پا، - دەدى. ايبول ءۇنسىز مەلشىيىپ تۇردى.

-بەرى كەل، - دەدى ورىنباسار، الدىنداعى ورىندى نۇسقاپ. ايبول جاقىنداپ باردى.

-سەن قوعامدىق جۇمىسقا قاتىسپاعانداردىڭ سىياقىدان قاعىلاتىنىن بىلەسىڭ عوي، - دەدى. ايبول ءۇنسىز تەرشي باستاعان مۇرنىن ءبىر پىس ەتكىزىپ تارتىپ قويىپ تۇرا بەردى. دەگەنمەن جۇرەگى دۇرسىلدەي باستادى.

-بولدى. ءىس ءبىتتى. سەن ۇلتانقۇل ەكەۋىڭ دۋەت بوپ ءان ايتاسىڭ بىلتىرعىداي، - دەدى ورىنباسار بۇيىرىپ.

-ەلدەر كۇلەدى، - دەدى ايبول كۇبىر ەتىپ. مەن ايتپايمىن. كەيقۋات ايتسىنشى دەدى، داۋىسى جالىنىشتى شىعىپ. وتىرعاندار ءار تۇستان گۋ-گۋ ەتىپ ايبولدى سوگە باستادى.

بۇل سوگىستەر ورىنباسارعا قانات ءبىتىردى بىلەم، قاباعى تۇيىلە ءتۇسىپ، ايباتتانىپ، بۇكىل كىشى عىلىمي قىزمەتكەر اتاۋلىعا ۇرەي دۋدىرعىسى كەپ،

-بۇگىنگى جينالىسقا نەگە قاتىسپادىڭ، - دەدى ايبولعا تونە ءتۇسىپ.

ايبول ءوزى كۇتپەگەن سۇراققا نە دەپ جاۋاپ بەرەرىن بىلمەدى. تەك قانا ءۇمىتتى كوزبەن تۇراعالدىعا قاراپ ەدى، ول ەشتەڭە بىلمەيتىن ادامداي موماقان بولا قالىپتى. ايبول ۇمىتكە تولى كوزىن ودان ءالى دە اۋدارعىسى كەلمەي ءبىر اۋىق قاراپ تۇردى. كەنەت تۇراقالدى ەكەۋىنىڭ كوزى ءتۇيىسىپ قالىپ ەدى، تۇراقالدى نە ءۇشىن قارايسىڭ دەگەندەي كەيىپ تانىتتى دا، ايبولدىڭ كوزى تايقىپ كەتىپ، ەندى قايتىپ ول جاققا قاراۋعا ءداتى شىدامادى.

ورىنباسار ستولدى بار پارمەنىمەن تارىس ەتكىزىپ ءبىردى قويىپ، ايبولدى سەلك ەتكىزدى.

-قوعامدىق جۇمىستان قاشقاندارعا سىياقى بەرىلمەيدى. جاقىندا تاعى دا، قىسقارتۋ بولادى. سول قىسقارتۋعا قارسى قارا تىزىمگە ەنەدى دەپ بار داۋىسىمەن ايعايلادى. سوسىن تومەن جاقتا وتىرعان كىشى عىلىمي قىزمەتكەرلەرگە جاعالاي كوز جۇگىرتىپ ەدى. ولار ۇيالاس بالاپاندارداي بىر-بىرىنە جابىسا ءتۇسىپ، ەندى-ەندى قورقا باستاپتى. ول ءتىپتى جەلىگىپ كەتتى، ايبولعا قارادى دا،

-سىياقىدان قاعىلدىڭ، - دەدى زىلدەي قىپ. ءسويتتى دە بۋحگالتەرگە قاراپ، مىنانىڭ سىياقىسىنىڭ جارتىسىن كەيقاۋىتقا، جارتىسىن الداعى مەرەكەلىك داستارقانعا جۇمساڭىز. ۇلكەن ءبىر تورت الىڭىز دەدى. قولىمەن دوڭگەلەك شەڭبەر سىزىپ،

وسى ءسات ايبولدىڭ كوزى جاساۋراپ، ەرنى ءدىر-دىر ەتىپ، ءبىر ءسات اسپان توڭكەرىلگەندەي بوپ، كوز الدى تۇماندانىپ، ەشتەڭە كورىنبەي كەتتى. ءتىپتى ۇيىندەگى كىشكەنتاي قىزى مەن ايەلىن ويلاۋعا دا شاماسى كەلمەدى. ورىنباساردىڭ ەربەڭدەگەن قولىن، جىبىرلاعان اۋزىن اۋىق-اۋىق كورىپ قالسا دا، شىڭىلداعان قۇلاعى دىم ەستىمەي، شۋىلداعان ميى دىم سەزبەدى.

ورىنباسار وسى ءسات ءتىپتى دە ەلىرە تۇسكەن-تۇعىن. ءبىراز بىردەڭەلەر ايتىپ تا تاستاعان.  كىشى عىلىمي قىزمەتكەرلەردىڭ كوزدەرى باقىرايىپ، اۋىزدارى اڭقيا باستاعانىن، ايبولدىڭ كوزى جاسقا تولىپ، كىرپىكتەرى ءدىر-دىر ەتىپ تۇرعانىن كورىپ قاپ، ءلاززاتتانعانى سونشا - نە ايتىپ نە قويعانىن ءوزى دە ۇقپادى.

كەنەت الدىنداعى گۇلدىڭ قيسايىپ قالعانىن كوزى شالدى. ءسويتتى دە شالا ءبۇلىندى.

-مىنا گۇل نەگە قيسايادى، - دەدى ول كارلەنە. سەندەر نەگە وسىنى رەتتەپ قويمايسىڭدار، - دەدى جاستارعا قاراپ. بۇل سەندەردىڭ مىندەتتەرىڭ ەدى عوي، - دەدى تاعى دا. ءوزىن سالماقتى كورسەتكىسى كەلدى. جەتى سەكۋند دەمالىپ الدى دا، كەيبىر ادامدارعا تۇسىنىكسىزدەۋ تىلدە مىنانى ايتتى:

-گۇل، دەپ ءبىر توقتادى. سوسىن نىعىزدانىپ تۇرىپ ارى قاراي ءسوزىن ساباقتادى. گۇل بار عوي اۋاداعى كومىرتەگى قوس توتىعىن ءسىمىرىپ، وتتەگىن ءبولىپ شىعارادى. ياعني اۋانى تازالايدى. بۇل عىلىمدا فوتوسينتەز دەپ اتالادى. بۇل ءبىزدىڭ وكپە-باۋىرىمىزعا، اعزامىزعا، جۇرەگىمىزگە وتە پايدالى. اسىرەسە ءبىز سياقتى عالىمداردىڭ ميىنىڭ سەرگەك جۇرۋىنە، ويلاۋ جانە ەستە ساقتاۋ قابىلەتىنە ايىرىقشا اسەرىن تيگىزەدى.