بۇگىنگى تاڭدا جالپىۇلتتىق ماڭىزدى قۇجاتقا اينالعان ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا قويىلعان ماڭىزدى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا كوپتەگەن كەلەلى ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر. 

ەكونوميست عالىمدار حح عاسىردا-اق جاڭعىرۋدىڭ نەگىزگى وزەگى ەكونوميكاداعى قۇرىلىمدىق وزگەرىستەرمەن  ەمەس، قۇندى­لىقتار جۇيەسىندەگى وزگەرىستەرمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەندىگىن باسا ايتقان. سوندىقتان بۇگىنگى تاڭداعى «ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك ريەۆوليۋسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن» جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قوعامدىق سانانىڭ جاڭعىرۋىن جاڭا باعىتقا كوتەرۋ كەزەك كۇتتىرمەس ماسەلە ەكەندىگى ايقىن.

ءبىز ءوزىمىز ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان قوعامنىڭ بارلىق كۇردەلى ماسەلەلەرىن ەسكەرە وتى­رىپ، ونىڭ وزگەرمەلى جاندى اعزا رەتىندە دامۋىنىڭ نازىك تۇستارىن دا ەستەن شىعارماۋعا ءتيىسپىز. سوندىقتان قوعام دامۋىنىڭ رۋحاني-مادەني، الەۋمەتتىك اسپەكتىلەرى ءارقاشان ماڭىزدى بولىپ قالا بەرەدى. تۇپتەپ كەلگەندە، كوعامداعى الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق قۇلدىراۋدىڭ الدىن الۋدىڭ ماڭىزدى شارتتارىنىڭ ءبىرى – رۋحا­نياتتى كوتەرۋ.  ەگەر ادامزات قوعامى دامۋىنىڭ ساپالىق كورسەتكىشتەرى ادام­داردىڭ دۇنيە­تانىمىنىڭ كەڭدىگىنە، ساناسىنىڭ جوعارى­لىعىنا، ادىلەتتىلىك ءۇشىن بەلسەندىلىگى مەن وزگەلەرگە قايىرىمدىلىعى، ىزگى نيەتتىلىگى ارقىلى كورىنىس بەرەتىندىگىن ەسكەرسەك، باعدار­لامادا قويىلعان مىندەتتەردى ورىنداۋدىڭ باستى كىلتتەرىنىڭ ءبىرى دە قوعام­نىڭ قايتا تۇلەۋىنە بايلانىستى ەكەندىگىن ايقىن ۇعىنامىز. وسىعان وراي، قوعام مۇشەلەرىنىڭ رۋحاني دامۋى ولارعا تاريح، ادەبيەت، ونەر، حالىق دانالىعى، ءسالت-داس­ءتۇر،  مادەنيەت، عىلىم، ءبىلىم ارقىلى بەرىلە­تىندىگىن ەسكەرسەك، وندا گۋمانيتارلىق باعىتتاعى سالا وكىلدەرىنىڭ دە جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرىپ وتىرعاندىعىن تۇسىنۋگە ءتيىسپىز.

سوندىقتان ەلىمىزدەگى جەتەكشى وقۋ ورىن­دارىنىڭ بىرەگەيى ءال-فارابي اتىندىعى قازۇۋ-دىڭ تۇتاس ۇجىمىمەن بىرگە تاريحشى-عالىمدارى دا ەلباسىنىڭ رۋحاني جاڭعىرۋ باعدارلاماسى بويىنشا كەلەلى جۇمىستاردى ىسكە اسىرىپ وتىر.

ايتا كەتسەك، بۇعان دەيىن قوعام مۇشە­لەرىنىڭ قوعامدىق ساناسىن قالىپتاس­تىرۋ جولىندا ەلباسىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن قولعا الىنعان «مادەني مۇرا»، «حالىق تاريح تولقىنىندا» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا جيناقتالعان مول عىلىمي-ينفراقۇرىلىمدىق الەۋەت نەگىزىندە تاريحشى-عالىمدار «ۇلى دالا تاريحى مەن مادەنيەتى» اتتى ىرگەلى جوبانى ىسكە اسىرۋدى قولعا الدى. عىلىمي زەرتتەۋلەر ناتيجەسىندە «قازاق ەلى تاريحى» اتتى ءتورت كىتاپتان تۇراتىن جاڭا فورمات، جاڭا مازمۇنداعى وقۋلىق جارىق كورىپ، قازىرگى تاڭدا ورىس، اعىلشىن، تۇرىك تىلدەرىنە جاريالاۋ  جۇمىستارى باستالدى. سونىمەن قاتار، باعدارلامانىڭ «جاڭا گۋمانيتارلىق ءبىلىم. قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى اياسىندا وقۋلىقتاردى قازاق تىلىنە اۋدارۋ ىسىنە دە ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى بەلسەنە اتسالىسىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە تاريحشى عالىمدار اعىلشىن تىلىندەگى «پانوراما. دۇنيە ءجۇزى تاريحى» (اۆتورلارى روس دان، لاۋرا ميچەل. 2015 ج.) اتتى كىتاپتى اۋدارۋدى قولعا الدى.

رۋحاني جاڭعىرۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا الماتى قالاسىنداعى 38 جوو-نىڭ عىلىمي-شىعارماشىلىق، يننوۆاسيالىق رەسۋرستارىن بىرىكتىرۋ نەگىزىندە تىڭ باستاما قولعا الىنعان بولاتىن. وسىعان وراي اتالعان ۋنيۆەرسيەتتەر اليانسىنىڭ ۇيلەستىرۋ كەڭە­ءسىنىڭ ءتوراعاسى رەتىندە ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ جەتەكشىلىكتى قولعا الدى. ۋنيۆەر­سيتەتتىڭ تاريح، ارحەولوگيا جانە ەتنولوگيا فاكۋلتەتى «تۋعان جەر» باعدارلاماسى بويىن­شا جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا جەتەكشى بولىپ بەلگىلەندى. قازىرگى تاڭدا اليانس نەگىزىندە «ولكەتانۋ­شىلار مەن ەتنوگرافتار» كلۋبى قۇرىلىپ، ونىڭ جۇمىسىن اتالمىش فاكۋلتەت ۇيلەستىرىپ وتىر. كلۋب جۇمىسىنا بارلىق جوو ورىندارىنىڭ وقىتۋشى-پروفەسسورلار قۇرامى مەن ستۋ­دەنتتەرى، سونداي-اق ورتا مەكتەپ وقۋشىلارى، الماتى قالاسى مۋزەيلەرى جانە ت.ب. قوعامدىق ۇيىمدار تارتىلىپ وتىر.

وسىلايشا باعدارلامادا اتالىپ وتكەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا رۋحاني جاڭعىرۋ جالپىۇلتتىق باعدارلاماعا اينالدى. ونى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا تاريحي تاجىريبە مەن ۇلتتىق داستۇرلەردى قايتا ساراپتاپ،  ەلباسى اتاپ وتكەندەي «ەلدىڭ ۇلتتىق-رۋحاني تامىرىنان ءنار الا العان قۇندىلىقتارىمىزدى قايتا جاڭعىرتىپ، ونى ۇلتتىق سانانىڭ ءتۇرلى پوليۋستەرىن قيىننان قيىستىرىپ، جاراستىرا الاتىن قۇدىرەتىن» بارىنشا دارىپتەۋ جولىندا جۇمىستار جاسالۋدا.

شىعارماشىلىق ۇستانىم مەن وتانشىل­دىق سەزىمنىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ وتىرعان بۇل جۇمىستار تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭى ءۇشىن اتقارىلىپ وتىرعان يگىلىكتى ىستەر. سەبەبى، قوعامنىڭ رۋحاني باي، ءوي-ورىسى كەڭ، ءبىلىمدى ءاربىر مۇشەسى ۇلت الەۋەتىنىڭ كورسەتكىشى.

الماتى اقشامى