ءبورى ەنە (تولعاۋ) تاريحتىڭ سوگىلدى مە كوبەسى، قارا ورماننىڭ قايدا تەگى وسى؟ كوك تۇرىكتى كوك ءبورىسى ەمىزگەن، دەيدى حالقىم جەر وسى. اينالايىن ارۋاقتى ءبورى ەنە، كوك ارلاننىڭ ءنىلى سىڭگەن دەنەگە. قيال جەتپەس قيامەتكە ۇمسىنىپ، باۋىرىڭا سىيعىزباعان تىرشىلىك. مەيىرىڭە مەزگىل مىناۋ كونە مە؟ شاڭدى جورىق جولدارىندا تۋىلىپ، اق الەمنىڭ ساۋلەسىنە جۋىنىپ، ارشا اعاشى اق بەسىككە بولەۋدە، تاڭىرىمنەن سۋىردىڭ اۋ زەرەبە!. سەنەن بىتكەن تەكتىلىك پەن مىقتىلىق، عاسىرلاردىڭ عالاماتىن جۇقتىرىپ. ادىلدىكتىڭ اسپانعا اتىپ تىماعىن، كەسىرلەردىڭ كەرى بۇراپ قۇلاعىن، ءازازىلدى اقيقاتقا جىقتىرىپ. قانىمىزعا قارىپ باسىپ شويىن جول، ىزگىلىككە سانامىزدى جۇكتىعىپ. كوشپەندىلەر بەسىگىندە تەربەلگەن، ءباھادۇرلى ەل بولىپپىز سەندەرمەن!. التاي، اتىراۋ ءور قىستاعان ايماعىم، ءبورىلى مەنىڭ ءبورى ەنە كوز بايراعىم. باسىما بالقىپ بايلىقپەن قۇرعان سايرانىم، وتىنا شالقىپ، اق دەگەن ءامىرى وردانىڭ. قاراشا كۇلىپ قارا قوس تولى جان جاعىم، كەرەيدەي كەنىش، جانىبەكتەيىن وعلانىم، قازاقتاي قالىڭ جيناعان قارا ورمانىن. كوك تۇرىكتەردىڭ كوشكەن ءبىر قانى كەۋدەمدە، قاڭباقتاي عۇمىر اۋىر اۋ كەيدە جەردەن دە. عازال عاسىرلار بۋازىپ سۇمدىق شەرلەرگە، وپىرىپ بەلىن ۇلىسىمنىڭ دا كورگەندە. جايراڭداي جورتىپ بورەنەمنىڭ تۇل كيەسى، قاڭىرىعى تۇتەپ قاڭسىعان مەزگىل شولدەردە، الاش ۇلدارى جان بەرگەن سان مىڭ سونبەۋگە. ارام قولىن سالىپ شومشەك شىرپىڭا، نار قونىسقا نارلار شوككەن جۇرتىڭا. مايموڭكەلەپ كەي عاسىرلار جىلجىدى، مايعاتىپ كەشە قايداعىلاردىڭ مۇرتىنا. جابى ءمىنىپ جارعاق باستار تەپەڭدەپ، كولدەرىمدە بوتەن قۇس كەپ مەكەندەپ. بىرەۋلەر ءجۇر رۋحىم ۇلى وسەم دەپ، بىرەۋ ءجۇردى قۇلقىن ءۇشىن وشەم دەپ. كۇن دومالاپ كوكجيەككە قۇلاسا، جۇگىردى كەي جاينامازدان تۇرا ساپ. بارا جاتقان قاپيادا دومالاپ، ماحامبەتتەردىڭ قازەز باسى ەكەن دەپ. ابىلايىمنىڭ ايباتى ءجۇر تىقسىرىپ، ايازعا اينالىپ ارقادا مىناۋ ىسقىرىپ. قارا ورماننىڭ قايىرى كەتىپ قالجىراپ، قاسىرەت پەنەن قان كەنە كەشە قانجىلاپ. كىنامشىلدىكپەن تاڭىرىڭە تىم قىستا عىپ، بوبەكتەرگە ءبىر قيالىمەنەن تۇشكىرىپ، كەسىلىپ قانات باسقادان يا ۇشتى ءۇمىت. بىرەۋدىڭ سورى بىرەۋلەرگە الدى ب ا ق، سانالاردى شالعان سوڭ ءتۇرلى ۇسكىرىك. اينالىپ كەتپەي قابىنىپ ءقايبىر بەزبەڭكە، قيالشىل عاسىر ۇيالادى ەكەن كەي كەزدە. اللاسى قولداپ، ءارۋاق جەبەپ كوپ جەردە، سىعالاپ رۋح سىرقاتتارىمدى ەمدەۋگە. عازال عالامدا اشادى ەكەن عوي تىنىستى، قۇبىلاتىنىن قىزىقتاپ كەيبىر كورگەۋدە. تۇقىمى قالعان ۇلىعان ۇلى ارلان ءۇن، نە جەتسىن شىركىن شۇيبورىلەر ەرگەنگە. ءتۇڭىلىپ بىردە، مىڭ ۇلىپ جەتكەن بەيبىت كۇن، قاسيەتىڭدى بورەنە سەنىڭ ەندى ۇقتىم. اماناتىڭدى قيامەت كۇنگە جەتكىزەر، قارا ورماندارىڭ جول تاپتى بويلىق ەندىكتەن. مىنا ءبىر كۇندى كورمەگەندە ارمان كورگەندە، راحمەت ايتقىن ۇلى ءارۋاقتار سەندەردە. التىن ءارىپتى تاريحىن تىگىپ زەر جىپپەن، ۇمىتتەن شىقتى ۇرپاقتارىڭ دا سەن كۇتكەن، جول تاپتى بابا بويلىقتان مىنا ەندىكتەن!.   نۇرلى جول اقىندىق اللا بەرگەن ديپلومىم جاڭىلتپا جاراتۋشىم وتىنەمىن ابايى العى كۇننىڭ جول باستاعان تىلەكتەس ءبىر الەمنىڭ كوشىنە ەردىڭ تاعدىرىم تارتۋ ەتكەن ءوز كەزەگىم قاينارى باقىتىمنىڭ ەلدە مەدىڭ تاۋەلسىز تاڭنىڭ جۇتىپ تازا اۋاسىن ساياڭدا ءساندى اعاشتان تەربەلەمىن قابىسىپ قاۋسىرما جاق قياق ءتىلىم كۇنىڭە جىر جازباعان سۇراقشىمىن ەڭسەلى ەل بۇگىننىڭ جىرلاعانشا تەكتەنتەك نان جەدىڭ دەپ ۇياتتىمىن قۋانام جۇرت ۇزىلمەس ەلدىگىمنەن دوس دونىر بولۋ ەركىم ەندى كىممەن؟ اقتالدى اعا بۋىن قان مەن تەرى تاس امال تاريح بۇزعان «جەلدى كۇنمەن» ءار ۇيگە تىرلىك گۇلدەپ، جاققان شامنان نۇر ەمدى نەسىبەلى ەل اتقان تاڭنان جاراتقان جالپى الەمگە نىساپ سىيلاپ جاراڭدار قابىل بولسىن ايتقان ءتاۋباڭ. كوڭىلدىڭ كوركى قانىپ، كولەمى كوك شابىتپەن، سالتاناتپەن، كەلەم ۇدەپ ۇلتىمدى ۇلى تاۋدان بيىك كورىپ سۇيەمىن تەڭىزدەن دە تەرەڭىرەك. سۇر قۇسى باقىت قۇسى سىناپ باۋلى كەزبەدى قاي عاسىردا بۇل اسپاندى پەرىنىڭ ويىنىنداي ورىن تاۋىپ، ايالداپ اق مەكەنگە تۇراقتاندى. مەزگىلدەن ءان ەكشەدىك كۇي ەسكەرىپ، تىلەدىك تىرشىلىكتى جۇرەك بولىپ، سىيىندىق سىباعا الدىق تاڭىرىمنەن بىرىگىپ بىتە قايناپ، بىلەك بولىپ. ءومىردى مەنمەنسىنبەي ءدۇربارالى قۇنسىز قۇنىن بىلمەس قۇر قالادى ماڭگىلىك ەل مايەكتى ءتىلىم گۇلدەپ، ءبىزدىڭ ەل بولاشاققا سىرعانادى. اي اۋناپ ارقار اسىپ، كۇن كۇلەدى عالامنىڭ جاڭالىعى تىرلىگى ەدى كۇدىكتەن بارىمىزدى ارىلتى العا ەلىمنىڭ ەكشەپ العان «نۇرلى جولى» وي قورتىپ، زامانىمنان سەزىم ساۋىپ، كەلەدى كوك ءبورىلى كوڭىل شاۋىپ، تۇعىرلى ەل تۇعالى ءتىل سەنىڭ ارقاڭ سويلەۋ دە اقيقاتتىڭ كوزىن تاۋىپ.   توپىراق انا و تۋعان جەر، قيال جەتپەيتىن قۇزار شىڭدارعا قىران ساڭعىرعان، قاڭىرىعى تۇتەپ سارى جال جونداردان سۋماڭ قاڭعىرعان. تارلان تاريحىمنىڭ تالاي دوداسىنا تۇسكەن باعى زاماننان، قۋىس قۋرايلارىما دا ءبىر ءان سالدىرعان. قۇت مەكەن! ابىز اتا جەلدەرىڭدە مىناۋ تەكتەن تەككە ەسپەيدى، اڭىز اتاندارىمنىڭ دا بەلىن وپىرعان سول زامان ەستەن كەتپەيدى. سۇمدىق اتاۋلىنىڭ كۋاسى بولىپ كالعانداي، ات تۇياعىمەن قىرشىلعان بۇتا دۇزگەندەرىم ەكپەتتەپ كوكتەيدى. كوگەرىپ كوك بەلدىڭ كوشەبەلەرى، ءابىلقايات سۋىنان ءنار الىپ كوپتەگەن ارشالار وسە بەرەدى. كوشپەندىلەردىڭ كولىگىن، قان كەنەلەردىڭ ءولىمىن ادالداپ، تارعىل قىرقالارعا تارالعان ءتاتتى بەتەگەلەرىم. قوڭىر دۇنيەنىڭ قولامتاسىن كوسەۋدەن كوبى قورعالاپ، تەك كوك جال كوكتەمدەردە كوك وزەندەرىم دولدانات. كوك بورىلەردىڭ كوز جاسى تامعان ۇلى دالا ما، اي دا سەن جىلادىڭ با؟، اق ساۋلەلەرىڭ سورعالاپ. اق ايعىر جىلدار، اق مامىق تىرلىك گۇلدەگەن بە ەدى؟، اسان بابامىز جەرۇيىق ىزدەپ جۇرگەن كەزدەرى. قايعى كوشتەردى جوڭعاردان، تۇلپاردىڭ باسىن قۇمداردان، كوڭىلىم نەگە ىزدەي بەرەدى؟ زاماندار ءوتىپتى-اۋ بوز ىنگەندەردىڭ بوتاسىن ءبولىپ بوزداتقان، التىن قۇرساقتى انالارىم-اي تۇيە قومىندا تولعاتقان. قورقىت بابام دا قوينىڭا سىيماي قوبىزى ونى قۇشاقتاپ، اياقتالماعان دالا كۇيىنىڭ قۇدىرەتىنە تويماستان. بەكزادا كۇننىڭ ۇيقىسىن العان تاعدىرلار تاعى بارمەدى؟، قاڭتارداي سۋىق، قاراعاي سىنىپ زامان-اي نەتكەن زارلى ەدى. ءبورىلى تاۋلار، ءبورىلى بايراق ۇسىنىپ ۇلى باباما، قۇت مەكەنىمدە كۇشىكتەگەن-اۋ عاسىرلاردىڭ دا ايبوزى. تاريحىم مەنىڭ اق مولالار مەن كەسەنەلەردە، شەرىلى عاسىرلار شەرۋىن جالعاپ كوشە بەرەدى. اڭىز ءاپسانالاردىڭ اقيقاتى ايدىندانا ءتۇسىپ، ارناۋ العاۋلار ارۋاقتارىما جەتە بەرەدى. توپىراق انا تولعاتتىڭ تالاي ويران دا، جايراڭ عۇمىردى، قاندى كوشتەردەن قالعان ءبىر مولا بەلگى بوپ جول دا شۇبىردى. قابىلدان تاراپ، ابىلگە ماداق ايتتىرعان مىنا جالعاندا، كىندىك جۇرت بولىپ كىرپياز كىلەڭ باقىتىم سەنەن بۇيىردى. اماناتىم دەپ سالاۋاتىمدى ايتايىن اردان تىنىستاپ، بۇيرەكتى بۇرىپ قىزدىرار قاندى قاسيەتىڭدى كىم ۇقپاق. ۇلان دالامنىڭ ۇلى مەيىرى جاتقاندا جاسىل تۋ ۇستاپ، ارلاندارىمدى الاش ۇرپاعى وسە بەرەيىك ۇلىقتاپ!

بايعوزى سەرىك – 1971 جىلى قازاننىڭ 26 تۋعان. اقمولا وبلىسى، ەرەيمەنتاۋ اۋدانى، تايباي اۋىلىنىڭ تۇرعىنى. شىعارماشىلىق جولىن 1980 جىلداردىڭ اياعىنان باستاپ، كوپتەگەن جەتىستىكتەرگە جەتۋدە. اقمولا وبلىسىنىڭ، ەرەيمەنتاۋ اۋدانىندا اۋداندىق، وبلىستىق ءمۇشايرالارعا قاتىسىپ، جۇلدەلى ورىندارعا يە بولىپ، شىعارمالىلىقتارىن گازەت، جۋرنالداردا ۇزبەي جاريالانىپ كەلەدى.