شەتەلدەگى قانداستاردىڭ اراسىندا قازاق مادەنيەتىن، ادەبيەتى مەن ءسالت-داستۇرىن دارىپتەپ جۇرگەن التىناي قايدوللا قىزىنىڭ ەسىمى رەسەي قازاقتارىنىڭ اراسىندا كەڭىنەن تانىمال. التىناي قايدوللا قىزى بۇگىندە رەسەيدىڭ ومبى وبلىسىنداعى "ءسىبىر-مولدىرى" قازاق ەتنو-مادەني ورتالىعىنىڭ ءتورايىمى. رەسەي فەدەراسياسىنىڭ بارلىق وبلىستارىندا قازاقتىڭ ءداستۇر-عۇرپىن ناسيحاتتايتىن مادەني-ادەبي سازدى كەشتەر مەن كورمەلەر ۇيىمداستىرۋدى ازاماتتىق پارىزىم دەپ ەسەپتەيتىن التىناي حانىم ارنايى Qamshy.kz اقپاراتتىق پورتالىنا سۇحبات بەردى.

– التىناي قايدوللا قىزى قازاقستانعا قوش كەلدىڭىز. ءسىزدىڭ جەتەكشىلىك ەتەتىن "ءسىبىر-مولدىرى" قازاق ەتنو-مادەني ورتالىعى قاشان قۇرىلعان؟ بۇگىنگى كۇنگە دەيىن قانداي جەتىستىكتەرگە جەتتىڭىزدەر؟ اتقارعان شارۋالارىڭىزبەن بولىسە وتىرساڭىز. - ءبىزدىڭ ومبىداعى "ءسىبىر-مولدىرى" مادەني ورتالىعىمىز 1989 جىلى قۇرىلعان. وتكەن جىلى 25 جىلدىق مەرەي تويىمىزدى تويلاعان بولاتىنبىز. سوعان وراي ۇلكەن عىلىمي كونفەرەنسيا ۇيىمداستىردىق. ءبىزدىڭ قازاقستانمەن بايلانىسىمىز سوناۋ 1992 جىلدان بەرى قاراي، دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ ءبىرىنشى قۇرىلتايىنان بەرى ۇزىلگەن ەمەس. – رەسەيدىڭ باسقا قالالارىندا دا وسىنداي ورتالىقتار بار ما؟ جانە سىزدەر سول ورتالىقتارمەن بايلانىستاسىزدار ما؟ - ءوزىمىزدىڭ كورشىلەس تۇمەن قازاقتارىمەن، ءنوۆوسىبىر قازاقتارىمەن، ساراتوۆ، چەليابين قازاقتارىمەن بىرلەسە وتىرىپ ءىس-شارالار اتقارۋدامىز. رەسەيدىڭ باس قالالارىندا، ءتىپتى ماسكەۋدە، سانكت-پەتەربوردا، ورىنبور، استراحان سەكىلدى قالالاردا قازاقتاردىڭ مادەني ورتالىقتارى بار. –  قانشا دەگەنىمەن جات جەر، بوتەن ورتا دەگەن. ەرتەڭگى ۇرپاق قامى ءۇشىن ەلگە ورالۋ تۋرالى ويلاندىڭىزدار ما؟ - ءبىز جەرگىلىكتى قازاقتارمىز. سول جەردە تۋىپ وسكەن، ءبىزدىڭ بالالارىمىز سول جەردە تۋىپ، ءبىلىم الىپ ازامات بولىپ كەلەدى. رەسەي بيلىگى تاراپىنان اشىق قىسىم كورمەگەنىمىزبەن، اتاجۇرتقا اڭسارىمىز اۋىپ تۇرادى. ءتىپتى، ەلگە ورالىپ جاتقاندار دا از ەمەس. قالتاسىندا قاراجاتى بارلار، جاعدايى بارلار ءقازىر ەلگە ورالىپ، استانا، الماتى سەكىلدى قالالاردان ءۇي الىپ جاتىر. الدا قانداي جوسپارلارىڭىز بار؟ - بۇل جىل-رەسەيدە ادەبيەت جىلى دەپ جاريالانعان. سوعان وراي پۋشكين اتىنداعى وبلىستىق كىتاپحانادا ءىلياس ەسەنبەرليننىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان ۇلكەن عىلىمي كونفەرەنسيا وتكىزدىك. بىزدە "دوستار ءۇيى" دەگەن ورتالىق بار. رەسەيدەگى بارلىق ەتنو-مادەني ورتالىقتار سول "دوستار ۇيىندە" كەزەك-كەزەگىمەن ءتۇرلى شارالار ۇيىمداستىرادى. ءبىز ومبىداعى تۇڭعىش قازاق مادەني ورتالىعىن قۇردىق. بىزدەن كەيىن عانا ۋكرايندەر، ەۆرەيلەر اشقان بولاتىن. ءبىز سول ورتالىقتا قازاق ءتىلىن ۇيرەنگىسى كەلەتىن بارلىق تالاپكەرلەردى دايىنداپ، ءتۇرلى جارىستارعا جىبەرىپ تۇرامىز. مىسالى، استاناداعى "دارىن" وليمپيادالارىنا ازىرلەيمىز. ولار جاقسى ناتەجيەلەر كورسەتىپ كەلەدى. – ەندى، رەسەيدەگى قانداستارىمىز جايلى اڭگىمە وربىتسەك. جالپى رەسەيدە، ونىڭ ىشىندە وزدەرىڭىزدىڭ ومبىدا نەشە مىڭ قازاق تۇرادى؟ – جالپى رەسەيدە رەسمي ستاتيستكا بويىنشا - 1 ميلليون 200 مىڭ قازاق تۇرادى. ال ءبىزدىڭ ومبىدا 85 مىڭنان استام جانۇيا بار. بۇل رەسمي ساناق قورىتىندىسى عوي. نەگىزىنەن ودان بەرنەشە ەسە كوپ. قازاق تىلىنە كەلەر بولساق، ومبى وبلىسىندا 50-دەن استام قازاق اۋىلدارى بار. بايدالين، قويانباي، قاراعاش، جاراعاش، بەلسەندى، قاسقاات، تۇمار ت.ب. ءتىپتى، وزدەرىڭىز كەلەر بولساڭىزدار، ومبىعا كىرەبەرىستە دە "ومبى" دەپ قازاق تىلىندە جازىلعان.

– مىسالى، بىزدە ورتا مەكتەپ باعدارلاماسىندا ارنايى ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانى نەگىزگى ءپان رەتىندە وقىتىلادى. ال رەسەي ورتا مەكتەپتەردە قازاق ءتىلى ءپانى وقىتىلا ما؟ - تازا قازاقتار شوعىرلانعا اۋىلداردا 9 بىردەي مەكتەپتە قازاق ءتىلى وقىتىلادى. ءبىراق، جوعارىداعى مەكتەپتەردە اپتاسىنا 1 ساعات قازاق ءتىلى، 1 ساعات ادەبيەتى ءپانى وقىتىلادى. ودان باسقا جوق، ارتىق بەرە المايمىز دەيدى. بۇل قازاق ءتىلىن ۇيرەنەمىز دەۋشىلەر ءۇشىن، ءبىزدىڭ بالالارىمىز ءۇشىن جەتكىلىكسىز. مەيلى، ءبىز ورتا بۋىن ءوزىمىزىڭ اتاجۇرتىمىزدى، انا ءتىلىمىزدى بىلگەنىمىزبەن، ەرتەڭ ءبىزدىڭ بالالارىمىز قازاق تىلىنەن مۇلدەم ماقۇرىم قالۋ ءقاۋىپى بار عوي. مۇنىڭ شەشىمى، قازاقستان ۇكىمەتى وزدەرىنىڭ رەسەيلىك ارىپتەستەرىمەن ءبىر كەلىسىمگە كەلىپ، وسى ماسەلەنى كوپ كەشىكتىرمەي شەشسە ءبىزدىڭ ودان باسقا سۇرارىمىز جوق بولار ەدى. ءبىز مەكتەپتەردەگى قازاق ءتىلى ءپانىنىڭ ساعاتىن ۇزارتۋ ماسەلەسىن كوتەرىپ تالاي تابالدىرىقتى توزدىرعانبىز. سوندا بىزگە ومبى اكىمشىلىگى-قازاقتاردىڭ وزدەرىنىڭ وقىعىسى كەلمەيدى-دەگەن ەدى. بۇل جالعان، ارينە. ءبىزدىڭ مينيسترلىك، ءبىلىم مينيسترلىگى وسى ماسەلەنى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە كوتەرەتىن بولسا عانا رەسەي جاعى قازاق بالالارى وقيتىن مەكتەپتەردەگى قازاق ءتىلىن كەڭىرەك وقىتۋعا مۇمكىندىك تۋار ەدى. بۇل جاي عانا ايتا سالاتىن ماسەلە ەمەس، بۇل دابىل!

اڭگىمەلەسكەن: سامعار راحىم