كەشە رەسەيلىك ساياساتكەر بوريس نەمسوۆ قاستاندىقپەن قايتىس بولدلى. ول جاقىندا "Forbes" جۋرنالىنا بەرگەن سۇحباتىندا قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ينتەگراسيا، نازاربايەۆ پەن پۋتين قارىم-قاتىناسى جانە سولتۇستىك قازاقستاننىڭ تەرريتوريالىق تۇتاستىعى جايلى بايانداعان ەدى. Qamshy.kz  پورتالى وسى سۇحباتتىڭ ىقشامدالعان نۇسقاسىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنادى.

-بوريس! قازاقستان ساعان جات ەمەس. ءتىپتى، كەزىندە پرەزيدەنت نازاربايەۆتىڭ كەڭەسشىسى بولۋعا از-اق قالدىڭ.

-قالاي بولعانىن تۇسىندىرە كەتەيىن. 1991 جىلى مەن نيجەگورود وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى بولىپ تاعايىندالدىم. سول كەزدە ءبىز رەفورما جاساي باستادىق. ال نازاربايەۆ كوماندا قۇرۋ تۋرالى يدەياسىن ايتتى. ويتكەنى قازاقستانعا جاڭا رەفورما كەرەك بولدى. 1990 جىلدارى گريگوريي ياۆلينسكيي نازاربايەۆتىڭ ەكونوميكالىق كەڭەسشىسى قىزمەتىن اتقاردى. كەيىن نازاربايەۆ سول ورىنعا مەنى شاقىردى.

-قازاقستان ەاەو-عا مۇشە بولدى. ءقازىر نازاربايەۆتىڭ يدەياسى دەگەنمەن العاش بولىپ ءۇش جاقتى ينتەگراسيا قۇرۋدى سەن قولعا العان ەدىڭ.

-مەنىڭ بۇل يدەيامدى ولار جاقسى قابىلدادى. اسىرەسە نازاربايەۆقا جەكەشەلەندىرۋ تۋرالى باستامام قاتتى ۇناعان ەدى. سودان ول مەنى كەڭەسشى لاۋازىمىنا شاقىردى. مەن ول كەزدە گۋبەرناتور بولعان سوڭ، نازاربايەۆتىڭ ۇسىنىسىن قابىلداي المادىم.

-ال نەگە استانادا قالمادىڭ؟

-بۇل  ەاەو جانە كو تالاپتارىنا قايشى بولار ەدى.

-سوڭعى كەزدەردەگى قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى قارىم-قاتىناستار جايلى نە ايتاسىڭ؟ سولتۇستىك قازاقستان "قىرىم ەپوپەياسىن" قايتالاۋى مۇمكىن بە؟

-نازاربايەۆ پۋتينمەن بايلانىسىن ۇزبەيتىن بولسا، سولتۇستىك قازاقستانعا ەش ءقاۋىپ جوق. بۇل نازاربايەۆتىڭ ويى. ءبىراق، ەشكىم ماڭگى ەمەس قوي. مىسالى، ايەلى دە، بالاسى دا اقشاسى دا كوپ كورول ابدوللا دا جوق قوي بۇگىن. سول ابدوللانىڭ ارتىندا 17 ملرد. دوللارى قالدى. قىسقاسى، نازاربايەۆ بيلىك باسىندا وتىرعان كەزدە ەشقانداي اننەكسيا بولمايدى. مەن بۇعان سەنىمدىمىن. ال قاشان ول پرەزيدەنتتىكتەن كەتەدى، سول كۇنى-اق، تالاس باستالادى. ەگيپەتتە نە بولدى؟ بىرەۋىن قامادى، بىرەۋىن... ليۆيادا شە؟ ول جاقتا مۇلدەم تىنىشتىق جوق. اۆتوريتارلىق رەجيمنىڭ شۋى وڭايلىقپەن تارامايدى. نازاربايەۆتان كەيىن نە بولاتىن مۇلدەم بەلگىسىز. ءبىراق، ءقازىر ول تىڭ. ءالى ۇزاق جاسايتىنىنا سەنەيىك. جوعارىدا ايتقانىمداي نازاربايەۆ تاقتى بوساتقان كۇنى ۋكراينا سەناريى قازاقستاندا قايتالانادى. ءتىپتى، پۋتين قازاقستاننىڭ جەرىنە تالاسۋى مۇمكىن. مىسالى، قىرىمدى تارتىپ العان سەكىلدى. نازاربايەۆ ەشكىممەن بايلانىسىن ۇزبەي وتىرىپ، جان-جاقتى ساياسات جۇرگىزەدى. مىسالى، پوروشەنكومەن كەزدەسكەندە ۋكراينانىڭ شەكاراسىنىڭ تۇتاستىعىن قولدايتىنىن اشىق ايتتى. ول وتە تاجىربيەلى ساياساتكەر.

-ال پۋتين شە؟

- پۋتين مەنىڭ كوزقاراسىمدا قىزباقاندى ساياساتكەر. مىسالى، ول قانشاما جىل تەر توگىپ، كو-تى قۇردى دا، ءبىر-اق كۇندە كۇل-تالقانىن شىعاردى. ال نازاربايەۆ ءپۋتيننىڭ تامىرىن باسا الادى.

-سوندا قازاقستاننىڭ پرەزيدەنتى ءپۋتيندى باسقارىپ وتىر ما؟

- جوق. ول تەك ساياساتىن جۇرگىزىپ كەلەدى.

-ال قازاقستاننىڭ كەلەسى پرەزيدەنتى قاشان كەلەدى؟

-ەگەر نازاربايەۆتان كەيىن پرەزيدەنت بەيبىت جولمەن، «مايدانسىز»، قان-توگىسسىز كەلەتىن بولسا، وندا پۋتين قازاق جەرىنە اۋىز سالۋى ەكىتالاي. ال ەگەر سيتۋاسيا باسقاشا بولسا... اسىرەسى بايقوڭىرعا شۇيلىگۋى مۇمكىن.

-ياعني، قازاقستاننىڭ ەرتەڭگى كۇنى قالاي بولارى ينتەگراسياعا تاۋەلدى دەمەكسىز عوي؟

- قازاقستان – ءوزىن-وزى قالىپتاستىرعان مەملەكەت. بەلورۋسيا سياقتى ەمەس، جاھاندىق ۇدەرىستەرگە باسا ءمان بەرەدى. گلوبالدى ساياسات جۇرگىزەدى. ءتىپتى، پۋتيندىك رەسەيدەن دە جوعارى دەڭگەيكە كوتەرىلگەن جانە قازاقستاندا مۇناي، گاز قورلارى دا جەتكىلىكتى.

-ال  شيكىزاتقا تاۋەلدىلىك شە؟

- ولاردا شيكىزاتقا تاۋەلدىلىك جوق. قازاقستان ءوز شيكىزاتىن تەك قىتايعا عانا ەمەس، بارلىق كورشىلەرىنە ساتۋدا. ساتىپ الۋشىعا دەگەن تاۋەلدىلىك مۇلدەم جوق دەسەك بولادى.

اڭگىمەلەسكەن  يگور سيۆينارەنكو

"فوربەس" جۋرنالى