1964 جىلى اۋستراليالىق اتلەت رەدج سپيرس لوندوندا ءجۇرىپ ءاميانىن ۇرلاتىپ الدى. سول سەبەپتى، ۇيىنە قايتۋعا اقشاسى بولماي قاتتى ساستى. ونىڭ ۇستىنە بىرنەشە كۇننەن كەيىن قىزىنىڭ تۋعان كۇنى ەدى. سوندىقتان، رەدج قالاي بولعاندا دا ۇيىنە تەزىرەك جەتۋگە بەل بۋدى. ول ەلىنە قاراپايىم جولاۋشى رەتىندە ەمەس، جاشىككە كىرىپ، "جۇك بولىپ" جەتىپ الۋدى ويلادى.
"مەن قاراڭعىدان قورىقپايتىنمىن. سوندىقتان، جاشىكتىڭ ىشىندە وتىرا تۇرۋ اسا كۇردەلى نارسە بولىپ كورىنبەدى"، – دەيدى رەدج سول كەزدى ەسكە الىپ.
اتلەت جارتى عاسىر وتكەننەن كەيىن عانا سول وقيعانى شەشىلىپ اڭگىمەلەپ بەردى. ءبىراق، ونىڭ بۇل ءىسى سول كەزدىڭ وزىندە حالىقتى ءبىراز شۋلاتقان ەدى.
سپيرس لوندونعا جاراقاتىن ەمدەتىپ، وليمپياداعا قاتىسۋ ءۇشىن كەلگەن بولاتىن. جارىسقا قاتىسا المايتىنى بەلگىلى بولعاننان كەيىن ول اقشا جيناپ، ۇيىنە قايتۋ ءۇشىن اۋەجايعا جۇمىسقا ورنالاستى.
كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە ونىڭ ءاميانى قولدى بولدى. ءدال سول كۇننەن باستاپ ول اقشا جيناۋدى قويىپ، ۇيگە قايتۋدىڭ باسقا جولىن ىزدەي باستادى. سەبەبى، قىزىنىڭ تۋعان كۇنىنە دەيىن كەرەكتى اقشانى جيناپ ۇلگەرۋ مۇمكىن ەمەس بولاتىن.
"مەن اۋەجايدىڭ جۇك تيەۋ بولىمىندە جۇمىس ىستەدىم. جاشىككە سالىنعان ءۇي جانۋارلارىن ۇشاققا كۇندە تيەيتىنبىز. بۇلار ولمەگەندە مەن ولەرمىن دەيمىسىڭ دەپ ويلادىم"، – دەيدى رەدج سپيرس.
كەيىن وسى وقيعا تۋرالى كىتاپ جازىلىپ، جاشىكتىڭ كوشىرمەسى جارناما ءۇشىن پايدالانىلدى
رەدج ۇشاققا قانداي جۇكتەردى تيەۋگە بولاتىنىن جاقسى بىلەتىن. وزىنە ىڭعايلى جاشىكتى جاساۋ ءۇشىن ول لوندونداعى دوسى ماكسورليگە قولقا سالدى. ماكسورلي سول كەزدى بىلاي دەپ ەسىنە الادى: "ول ءبارىبىر دەگەنىنەن قايتپاس ەدى. سوندىقتان، مەن وعان قولىمنان كەلگەنشە كومەكتەسەيىن دەپ شەشتىم. سپيرستىڭ ايتۋىمەن كولەمى 1،5x0،9x0،75 مەتر بولاتىن جاشىك جاساپ بەردىم".
جاشىكتە اياقتى سوزىپ وتىرۋعا نەمەسە جيناپ جاتۋعا بولاتىن. وندا جاشىك ارى-بەرى قوزعالعاندا جاراقات الىپ قالماۋ ءۇشىن تاعىلاتىن بەلدىكتەر بولدى. ىشىنەن قۇلىپتاپ-اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن فيكساتورلار دا جاسالدى. جاشىكتىڭ سىرتىنا "بۇل – بوياۋ" دەپ جازىلدى. ونى كۋرەرلەر اۋسترالياداعى ءبىر "اياق ءقيىم تىگەتىن فيرماعا" جەتكىزۋى كەرەك بولاتىن. البەتتە، مۇنداي كومپانيا ول جاقتا جوق ەدى.
جاشىكتىڭ ءىشى (كوشىرمە)
ۇلكەن جۇكتى اۋسترالياعا جەتكىزۋ قۇنى ءبىر ادامدىق بيلەتتەن دە قىمبات. ءبىراق ءسپيرستىڭ دوسى جاشىكتى اۋەكومپانياعا "جۇكتىڭ اقىسىن سول جاقتان كۇتىپ العان ادام تولەيدى" دەپ تابىس ەتتى.
سپيرس وزىمەن بىرگە جاستىق، كورپەشە، ازىن-اۋلاق كونسەرۆىلەنگەن تاماق، ەلەكتر شامىن، ءبىر بوتەلكە سۋ، دارەت سىندىرۋعا ارنالعان ءبىر بوس بوتەلكە الدى. جاشىك Air India كومپانياسىنىڭ ۇشاعىنا تيەلدى. جۇك اۋسترالياداعى پەرت قالاسىنا جەتكىزىلۋى ءتيىس بولاتىن. ايتا كەتەلىك، رەدجدىڭ ءۇيى پەرت قالاسىندا ەمەس، ادەلايدادا ەدى. ول پەرتتى ونداعى اۋەجاي شاعىن بولعاندىقتان تاڭدادى.
جوسپار بويىنشا، جۇك الدىمەن پاريج اۋەجايىنا، ودان شىعىپ مۋمباي قالاسىنا، سودان كەيىن عانا پەرتكە جەتۋى كەرەك.
ۇشاق لوندوننان بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا ۇشقان جوق. قالىڭ تۇماننىڭ كەسىرىنەن اۋەجايدا 24 ساعات تۇردى. اۋا جەتپەي قينالعان سپيرس جاشىكتەن ۇشاق اۋەگە كوتەرىلگەننەن كەيىن ءبىر-اق شىقتى.
رەدج سپيرس جاشىكتە قالاي وتىردى؟
"مەن جاشىكتەن شىعا سالا بويىمدى جازىپ كەرىلىپ الدىم. سودان سوڭ بوتەلكەمە دارەت سىندىردىم. ءسويتىپ جۇرگەندە ۇشاق تومەندەي باستادى. مەن بىردەن قايتا جاشىككە ۇمتىلدىم. اسىعىپ ءجۇرىپ بوتەلكە تۋرالى ۇمىتىپ كەتىپپىن. پاريجدىكتەر دارەت سىندىرىلعان بوتەلكەنى كورىپ، اعىلشىندار فرانسۋزداردى كەمسىتۋ ءۇشىن سالىپ جىبەردى دەپ ويلادى. ولاردى قاتتى بوقتاعانى ەسىمدە"، – دەيدى سپيرس.
اقىرى نە كەرەك، پاريجدىكتەر جاشىكتى باسقا ۇشاققا تيەدى. كەلەسى ايالداما – مۋمباي اۋەجايى. مۋمبايعا جەتكەن سوڭ ۇندىستەر جاشىكتى 4 ساعاتقا كۇننىڭ استىنا قويىپ كەتتى. رەدج، ارينە، قاتتى ىستىقتاپ، قينالدى.
ايتىپ-ايتپاي نە كەرەك، 4 ساعاتتان سوڭ جاشىك كەلەسى ۇشاققا تيەلىپ، پەرت قالاسىنا بەت الدى. پەرتكە جەتكەن ءساتىن سپيرس بىلاي باياندايدى: "ەسىك اشىلا سالىسىمەن مەن اۋستراليالىقتاردىڭ داۋىسىن ەستىدىم. ولاردى ەرەكشە اكسەنتىنەن تانىدىم. ولار جۇكتەردى قويماعا اپارۋى كەرەك بولاتىن. سول كەزدى كۇتىپ سىر بەرمەي جاتا بەردىم. جاشىكتەن مەنى قويماعا اكەلگەن سوڭ عانا شىقتىم".
رەدج سپيرس. 1964 جىل، لوندون.
ادەتتە، ىشىمدىكتى تاتىپ المايتىن سپيرس سول جەردە تۇرعان بىرنەشە بوتەلكە سىرانى كورىپ، بىردەن ءشولىن قاندىرۋعا كىرىستى. سودان سوڭ قويمادان شىعۋدىڭ امالىن ويلادى. بۇل تۋرالى ول بىلاي دەيدى:
– قويمانىڭ ىشىندە ازداعان قۇرال-سايمان بار ەكەن. سولاردى پايدالانىپ جاردى تەستىم دە، بولمەدەن شىقتىم. بۇعان دەيىن سومكەمدە جاتقان تازا كيىمدەردى كيىپ ۇلگەردىم. تەرەزەدەن سەكىرىپ شىعىپ، سول ماڭنان تاكسي ۇستاپ ۇيىمە تايىپ تۇردىم.
ال جاشىكتى اۋەجايعا اپارىپ تاسپىرعان ماكسورلي دوسىن قاتتى ۋايىمدادى. رەدج دە وعان حابارلاسىپ امان-ەسەن جەتكەنىن ايتپادى. اقىرى، ماكسورلي جۋرناليستەرگە بارىپ، بولعان وقيعانى جايىپ سالدى.
سول-اق ەكەن، سپيرس بىردەن سەنساسياعا اينالدى. جۋرناليستەر ونى ماقتاپ، اۋستراليالىق تاپقىرلىق وسىنداي بولادى دەپ جازىسىپ جاتتى.
"ءۇيىمنىڭ الدىندا تۇرعان ءبىر توپ جۋرناليستەردى كورگەندە شوشىپ كەتتىم. اسىرەسە، انام قاتتى قورىقتى. ءبىر قىزىعى، ايەلىمدى "جۇك بولىپ كەلگەنىمە" ارەڭ سەندىردىم"، – دەيدى سپيرس.
رەدج سپيرس قىزىنىڭ تۋعان كۇنىنە ۇلگەردى. ال اۋەكومپانيا ونى سوتقا بەرگەن جوق.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى زاماندا بۇلاي ەتۋ مۇمكىن ەمەس. سەبەبى، ۇشاققا تيەلەتىن جۇكتەر مۇقيات تەكسەرىلەدى.
سودان سوڭ نە بولدى؟
– 1981 جىلى رەدج سپيرسكە كوكاين ساتتى دەپ ايىپ تاعىلعاننان كەيىن ول ادەلايدادان كەتىپ قالدى.
– ول 1984 جىلى شري-لانكادا جۇرگەن جەرىنەن ۇستالىپ، ءولىم جازاسىنا كەسىلدى.
– دەگەنمەن، ول كەيىن اپپەلياسيالىق سوتتا جەڭىپ شىعىپ، اۋسترالياعا قايتارىلدى. ەلىندە 5 جىل تۇرمەدە وتىرعان سوڭ بوستاندىققا شىقتى.
ماقالا اۆتورى: دجەيسون كاففري (Jason Caffrey)، بۇكىلالەمدىك BBC قىزمەتى
