سوڭعى جىلدارى الەم ەلدەرىنىڭ كۇن تارتىبىندە جۇمىسسىزدىق ماسەلەسى ەڭ وزەكتى ماسەلە رەتىندە ورنىعىپ وتىر. شىندىعىندا، بۇگىنگى تاڭدا جۇمىسسىزدىقتى اۋىزدىقتاعان ەل عانا داعدارىسقا قايىسپايتىن قاۋقارلى ەل سانالادى. مىنە، وسى تۇرعىدان الساق ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ بۇعان دەيىن جۇيەلى اتقارىپ كەلگەن ءھام بولاشاق ايقىنداعان باعدارىنىڭ وزەگى – جۇمىسسىزدىقپەن كۇرەسكە كەلىپ تىرەلەدى.
الەمدىك احۋالعا ورالساق، سوڭعى ۋاقىتتا دۇنيە جۇزىندەگى ءنومىرى ءبىرىنشى ەكونوميكا سانالاتىن گەرمانياداعى كەدەيلىك دەڭگەيى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتىپ، رەكورد ورناتقان: ازاماتتاردىڭ جالپى سانىنىڭ 15 پايىزى، ياعني 12،5 ميلليون ادام - جالعىز باستى اتا-انالار مەن جۇمىسسىزدار. بۇل رەتتە «Paritätische Gesamtverband» ۇيىمىنىڭ زەرتتەۋ دەرەكتەرىنە سايكەس گەرمانيادا 40 پايىزدان استام جالعىز باستى اتا-انالار مەن 60 پايىز جۇمىسسىزدار كەدەيشىلىك شەگىنەن تومەن دەڭگەيدە كۇن كورۋدە. ەگدە ادامدار مەن زەينەتكەرلەردىڭ 15 پايىزى كەدەي.
بۇل عانا ەمەس، ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى ەلدەرىندە جۇمىسسىزدار سانى 43 ميلليوندى قۇرايدى، ال 850 ميلليون ادام اشتىقتان زارداپ شەگىپ وتىرعان كورىنەدى. ەۋروايماقتاعى جۇمىسسىزدىق 11،5 پايىزعا جەتكەن. جۇمىسسىزدىقتان تۋاتىن كەسەل دە، قوعام ءۇشىن ءقاۋىپ تە زور. ەكونوميكانى بىلاي قويىڭىز، جۇمىسسىزدىڭ سانى وسسە قىلمىس كورسەتكىشى دە ارتادى. سوسىن شەتەلدىك عالىمداردىڭ پايىمداۋىنشا، الەمدەگى ءوزىن-وزى ولىمگە قيۋدىڭ ءاربىر بەسىنشىسى جۇمىسسىزدىقتان بولادى ەكەن. جۇمىسسىز قالعان ادامداردىڭ پسيحولوگياسىن ءجىتى زەرتتەگەن عالىمدار وسىنداي قورىتىندى جاساۋعا ءماجبۇر بولعان جايى بار. ماسەلەن، سيۋريح ۋنيۆەرسيتەتى ماماندارىنىڭ زەرتتەۋ ناتيجەسىنە سۇيەنسەك، جۇمىستان شىعىپ قالعان نەمەسە جۇمىس تابا الماعان ادامنىڭ ءوزىن جايسىز سەزىنۋى ەكونوميكالىق داعدارىستىن دا جوعارى تۇرادى. جۇمىسسىزدىقتىڭ اسەرىن كوپ جىلدار بويى زەرتتەپ جۇرگەن كارلوس نوردتىڭ ايتۋىنشا، 2000 - 2011 جىلدار ارالىعىندا 45 مىڭعا جۋىق ادام بۇل ومىردەن ءوز ەركىمەن قوش ايتىسقان.
سوندىقتان دا، ءقازىر الەم ەلدەرى داعدارىسقا قارسى كۇرەستە جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا مەيلىنشە ءمان بەرىپ، جۇمىستان قىسقارتۋ ماسەلەسىنە وتە مۇقياتتىلىقپەن بارۋدا.
البەتتە، بۇكىل الەمدە وسىنداي كوڭىل كۇي ورناپ تۇرعاندا، قازاقستاندا جاعداي كەرەمەت دەپ ايتۋ ابەستىك بولار. ويتكەنى، قازاقستان سول الەمنىڭ ءبىر بولىگى بولعاندىقتان، جاھاندىق قۇبىلىس بىزگە دە اسەر ەتپەي قويمايدى. دەي تۇرعانىمەن، الەمدىك داعدارىس پەن جاھاندىق ساياسي جاعدايلارعا قاراماستان قازاقستان 2014 جىلدى جاعىمدى كورسەتكىشتەرمەن قورىتىندىلادى.
ەندىگى مىندەت ەلباسى ايقىنداعان شارالار اياسىندا جۇمىسسىزدىقتى قالىپتى دەڭگەيدە ۇستاۋ، ونداي پروبلەمانى ورشىتپەۋ. «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن جاريالاعاندا دا مەملەكەت باسشىسى ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە جۇمىسسىزدىق ماسەلەسىن ۇتىمدى شەشۋدى العا تارتتى. ءتىپتى پرەزيدەنت وبلىستاردا ءوزىنىڭ پورترەتى ەمەس، وڭىردەگى جۇمىسسىزدىق كورسەتكىشى ءىلىنىپ تۇرۋى كەرەكتىگىن تالاپ ەتكەن بولاتىن. «جەر جۇزىندە 7 ملرد. ادام تۇراتىنىن بىلەمىز، ال سونىڭ ىشىندە 15 جاستان جوعارى، جۇمىسقا قابىلەتتى ادامدار سانى 5 ملرد. ادامدى قۇرايدى. ال جەر بەتىندە اشىلىپ جاتقان تەك 1،5 ملرد. جۇمىس ورنى بار. ەندەشە، قالعانى ۋاقىتشا جۇمىس ورىندارىندا ءجۇر نەمەسە جۇمىس ىزدەپ ءجۇر دەگەن ءسوز. بۇكىل الەم ءقازىر ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە جۇمىسسىزدىقتى جويعىسى كەلەدى. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا، جەر بەتىندەگى ادامداردىڭ باسىم كوپشىلىگى لايىقتى جۇمىستىڭ، لايىقتى جالاقىنىڭ بولۋىن تىلەيدى ەكەن»، - دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ. بۇل رەتتە، ەلباسى جاقسى جۇمىس ميلليونداعان ادامدار ومىرىندەگى الەۋمەتتىك ليفت بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. ياعني، پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا، جاڭا، ءونىمدى جۇمىس ورىندارىن كوبىرەك اشا العان مەملەكەت قانا جەڭىسكە جەتەدى. سوسىن جۇمىس ورىندارىن اشۋدا شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە تۇسەر سالماق ماڭىزدى.
بۇدان بولەك، نۇرسۇلتان نازاربايەۆ قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمىن 6 پايىز دەڭگەيىندە قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جىل سايىن شامامەن 100 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرۋ كەرەكتىگىن ايتقان ەدى. «وڭدەۋشى يندۋستريا جوعارى كاسىبي قىزمەتتىڭ 80 پايىزىن تۇتىنادى. يندۋستريالىق سەكتورداعى ءبىر جۇمىس ورنى ءىس جۇزىندە قىزمەت كورسەتۋ سەكتورىنداعى 3-تەن 5-كە دەيىن جۇمىس ورنىن قۇرادى. سول سەبەپتى، يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى ارقىلى جىل سايىن 30 مىڭنان 50 مىڭعا دەيىن ساپالى جۇمىس ورنى قۇرىلۋى ءتيىس. جالپى ەكونوميكالىق ءوسىم دەگەنىمىز - جۇمىس ورىندارىنىڭ ونىمدىلىگىن كوتەرۋ»، - دەپ تۇيىندەيدى مەملەكەت باسشىسى.
ال پرەزيدەنت باستاما جاساعان «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنا كەلسەك، ول بويىنشا قازاقستان قىز-قىز قايناعان ەڭبەك الاڭىنا اينالادى. كولىكتىك ينفراقۇرىلىم، جول سالاسىنداعى مەگاجوبالار، قۇرىلىس اياسىنداعى جوسپارلار، مىنەكي وسىنداي باعىتتاردا تۇتاستاي العاندا 200 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلاتىن بولادى. بۇعان قازىنادان قاراجات تا ءبولىنىپ جاتىر. وسىلايشا، نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بەكىتكەن جۇمىسسىزدىقپەن جۇيەلى كۇرەستىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدە جۇمىسسىزدىق كەسەلى ءبىرجولاتا شەشىمىن تاۋىپ قالۋى دا ىقتيمال. ايتا كەتەرلىگى، ستاتيستيكاعا قاراعاندا، 2000 جىلى قازاقستانداعى جۇمىسسىز جاستار سانى 17 پايىزدى قۇراسا، بۇل كورسەتكىش 2009 جىلى 8،5 پايىز بولدى. ال 2014 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق 4،3 پايىز بولىپ وتىر، ياعني ەلىمىزدەگى جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق كورسەتكىشى العاش رەت جالپى جۇمىسسىزدىق كورسەتكىشىنەن تومەندەگەن. ال جالپى جۇمىسسىزدىق 5،4 پايىز شاماسىندا. وسىلايشا، جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋعا قاتىستى اتقارىلىپ جاتقان شارالار ءوز ناتيجەلەرىن بەرىپ جاتىر دەگەن ءسوز.
"قازاقپارات"
