اقىن تورەعالي تاشەنوۆتىڭ ولەڭدەر جيناعىنان الۋان تاقىرىپتاعى تاماشا جىرلاردى كەزدەستىرۋگە بولادى. كوپشىلىكتىڭ ىشىنە كەڭ تارالعان تانىمالى ولەڭدەرىنەن بوزبالا مەن بويجەتكەنگە ارناعان «قىزىل ەتىك» دەگەن قىپ-قىزىل شوقتاي ءورت ولەڭى بار. ونان تولىسا، كەمەلدەنە كەلە، كەيىنگى كەزدە جازعان «تۇركىستاندى اڭساۋ» دەگەن اسىل جىرى بار. بىزدەر باس قوسقاندا، وتىرىس، جيىن-تويلاردا، ادەبي كەشتەردە وسى ولەڭىن وقىتامىز. ۇزىنداۋ بولعانىنا قاراماي، ءوزى دە ول ولەڭدى وقىعاندا، قۇبىلىپ، قۇلشىنىپ كىرىسەدى. ال ەندى، ءۇشىنشى ىلعي بىلەككە ءىلىپ نەمەسە قونىشىنا سۇعىپ قويىپ جۇرەتىن قۋاتتى ولەڭى «قامشى تارتۋ». بۇل ولەڭنىڭ ءون بويىنان ۇلتتىڭ ءيسى بۇرقىرايدى. قازىرگى قازاقتار قامشىنىڭ نە ەكەنىن بىلمەۋى مۇمكىن، ءبىراق كۇنى كەشە كوكپار تارتىپ، قىز قۋعان، جۇيرىك ءمىنىپ، شاباندوز بولعان قازاقتار ءۇشىن قامشىنىڭ ءرولى دە، قۇنى دا قىمبات. قامشى مىنگەن جىلقىنىڭ جىلدامدىعىن وزگەرتەتىن سكوروست نەمەسە گازدى باسۋ سەكىلدى تەتىك. ەر جىگىتتىڭ كومەكشى قۇرالى. بەيبىت كۇندە ءسان ءۇشىن ۇستاپ جۇرۋگە بولاتىن اسەم ونەر بۇيىمى. ال جاۋگەرشىلىكتە نايزا، قىلىش، شوقپار، قانجار، شالما ارقان سەكىلدى قامشى دا ۇلكەن سوعىس قارۋى. تەك قانا قامشىمەن جاراقتانعان «قامشىگەر» باتىرلار بولعان. بەستى وگىزدىڭ تەرىسىن قاق بولگەن، بۋرانىڭ تۇمسىعىن تۋراپ تۇسىرگەن قامشىگەرلەر تۋرالى اڭىز-اڭگىمەلەر قانشاما! التى تۇتام توبىلعى ساپتى، ون ەكى ءورىم ءور قامشىلار جىگىتتىڭ ايبارى، ازاماتتىڭ سەسى سانالادى. قامشىنى وزەكسىز ورۋگە دە بولادى. الايدا سالماعىن ارتتىرىپ، ءوتىمىن وكتەمدەتۋ ءۇشىن جۇمىر قايىستان، الدە قورعاسىننان وزەك سالۋعا بولادى. ءورىمى سابىنان وزىق بولماۋعا ءتيىس، سوندا ول تيگەن جەرىن ءتىلىپ تۇسىرەدى. قامشى - سەس، قامشى – سەرت. قايقاڭداعان ۋلى جىلاننىڭ ءوزى قامشى سىلتەنگەن جەردەن سىلق ەتە قالادى. بۇلدىرگەسىنەن بىلەگىنە ىلگەن جىگىتتەر قولدان تاستاماي؛ وتىرسا، تىزەسىنىڭ استىنا باسىپ، جۇرسە، ەكى بۇكتەپ الاقانىنا قىسىپ سىعىمدايدى. يسپانيانىڭ سەمسەرلەرىن سەرت ۇستاعان سەرىلەرى سەكىلدى قامشى دەگەن ۇلتتىق قارۋ ورنىنا جۇرگەن. مىنە سونداي، ءومىردى كورگەن، ات ويناتقان باتىرلار قامشىنى قاستەرلەگەن. بۇل ولەڭدە ۇلتتىق مىنەز بار. سالت-سانا، عۇرىپ-ادەتتىڭ كورىنىسى كوسىلەدى. وقۋشىسىن دا، تىڭداۋشىسىن دا تىقىرشىتىپ قۇلشىندىرادى. ارقاڭ شىمىرلاپ، قۋاتىڭ ورلەپ، كۇشىڭ تاسيدى. الشاڭداي باسىپ بارىپ، ماما اعاشتان اتتىڭ شىلبىرىن شەشىپ الىپ، ۇزەڭگىگە اياعىڭ تيەر-تيمەس قارعىپ ءمىنىپ، قامشىڭمەن ساۋىرلاتا ءبىر سيپاپ، تارتىپ كەتكىڭ كەلەدى. بۇل سەزىمدى تۋدىرعان ولەڭدەگى قۇدىرەت. وسىنى جازعان تاشەنوۆ بىردە كوپ جىگىتتىڭ ىشىندە وتىرسا، بىرەۋلەر «دت» بولامىز، بىرەۋلەر «قت» بولامىز، «ال، ءسىز كىم بولاسىز؟»-دەسە كەرەك. سوندا توكەڭ ءبىز «تت» بولامىز دەگەن ەكەن... مۇنى بىرەۋلەر «تورەعالي تاشەنوۆ» دەگەنى شىعار دەسە، ەندى بارەۋلەر «تت تاپانشاسى» عوي دەپ توپشىلاپتى. نەگىزى توكەڭ «مەن رۋدان بيىك تۇرامىن، وزگەشە «تت» بولامىن» دەگەندى مەڭزەسە كەرەك. ءيا، شىنىندا توكەڭ ۇلتتىق اقىن. بۇل «قامشى» سايتىنىڭ دا ۇرانى مەن ۇستانىمىنا ساي كەلەدى دەپ ويلايمىن. بۇل ولەڭدى ءبولىپ الىپ ايتىپ وتىرعانىم، ءبولمىس-بىتىمى باسقاشا، اۋماعان ون ەكى ءورىم ءور قامشىنىڭ وزىندەي بولعاندىعىنان. اۆتورىنىڭ ءدال قازاقتىڭ بالاسى ەكەنىنە دە ءشۇباڭ جوق. اداسقان حريستياندار يسانى (ع.س.) قۇدايدىڭ ۇلى دەپ شاتاسادى. قۇراندا «اللا تۋماعان، تۋىلماعان، اكەسى جوق، ايەلى جوق، بالاسى جوق» ەكەندىگىن انىق ايتىپ بەرگەن. سونداي جۇگەنسىز جيەركەنىشتى ويلار قازاق جازارماندارىنىڭ جازبالارىنان دا كورىنە باستادى. ءوزىن اۋزى-مۇرنى قيسايماي، «مەن – قۇدايدىڭ ۇلىمىن» دەگەنىن دە ەستىدىك. ال ونىڭ قاسىندا اسپاي-تاسپاي، قامشىنى سىلتەپ، قاراپايىم قازاقتىڭ بالاسى ەكەنىن ۇقتىرۋدىڭ ءوزى ۇلكەن ولجا! شىركىن، توكەڭنىڭ قامشىسىمەن الگىندەي اپەرباقانداردى ءبىر ۇشىقتاپ الار ما ەدى... وتىز ەكى جولدان تۇراتىن ولەڭدى نازارلارىڭىزعا ۇسىنايىن. تالداپ تارازىلاۋدى وزدەرىڭىزگە قالدىردىم.
وزەگى بار ءور قامشى، ون ەكى تاسپا ەر قامشى، شەمەن قاتقان شەر قامشى، توبىلعى ساپ تەر قامشى، جەتى تۇتام جار قامشى، قارا باسى حان قامشى، جىلان باۋىر سارى قامشى، جىگىت بولساڭ، جانعا الشى!
سۇر جىلانعا سەرت بولعان، ەر ۇلانعا دەرت بولعان، ەكى بۇكتەۋ شارت بولعان، ەكى تارتپاس ءمارت بولعان، سۇيەك سابى نارت بولعان، ءسۇيىر ۇشى شالت بولعان، تالماۋ تۇستان تاڭداعان، داۋلاۋ تۇستان اڭداعان، قوڭسىسى - قونىس ناز قامشى، تۋىسى - تىزە ءاز قامشى.
باستىقپاعان اساۋىن باسا تارتىپ جىبەرگەن، قۇداي قوسقان قوساعىن قوسا تارتىپ جىبەرگەن، ءتىل الماعان تەنتەگىن تىلە تارتىپ جىبەرگەن، كوڭىلى تۇسسە، كەلگەنىن كۇلە تارتىپ جىبەرگەن، يەسى بولعان ءدۇر قامشى، كيەسى بولعان ءپىر قامشى، قارا بۇرىم قاس قامشى، سەرى بۇرىم سەس قامشى، مەن سالمادىم، سەن سالشى...
داۋلەتبەك بايتۇرسىن ۇلى، اقىن، قجو-نىڭ مۇشەسى
