-اسەل، ءسىز «حابار» ارناسىنداعى «ءبىز»، «ورتالىق حابار»، «جەكپە-جەك» «بەنەفيس-شوۋ»، «انا مەن بالا» سياقتى ءىرى جوبالاردىڭ جەتەكشىسى، پروديۋسەرىسىز. ال وسى ارناداعى ەڭبەك جولىڭىز قالاي باستالىپ ەدى؟
-مەن تەليەۆيزيا سالاسىنا ستۋدەنت كەزىمنەن ارالاستىم. ول كەزدە تەلەارنا، تەلەكونتەنت جايلى تۇسىنىكتىڭ ءوزى اناعۇرلىم وزگەشە بولاتىن. مەديا كەڭىستىكتە تەليەۆيزيا اسا دومينانتتى رولدە بولدى. مۇندا باس سۇعۋ دا، ءوزىڭدى كورسەتۋ دە وڭاي ەمەس-تىن. دەسە دە، جۋرناليستيكانى وقىعان كوپ جاس ماماننىڭ كاسىبي جولداعى باستى ماقساتى كامەرا الدىندا ستەند-اپ جاساۋ، باعدارلاما، جاڭالىق جۇرگىزۋ بولاتىن. ال مەنىڭ تەلەارناعا كەلۋدەگى جوسپارىم ول بولعان جوق. ءاۋ باستان تەلەونىمدى ازىرلەۋ، جارىققا شىعارۋ، ياعني، «ىشكى كۋحنيا» جاعى كوبىرەك قىزىقتىراتىن.
ەڭبەك جولىمدى رەداكتور-سەناريست رەتىندە باستادىم. ال 2007 جىلى ەلىمىزدەگى باستى ارنانىڭ ءبىرى «حابارعا» كەلىپ، سەرىك اعا اباس-شاح باسقارعان ۇجىمعا قوسىلدىم. كىل تالانتتى جاستاردان جاساقتالعان سول قۇرام، قازاق تەليەۆيزياسىندا ايتارلىقتاي ءدۇمپۋ جاسادى دەسە بولادى. مىسالى، بۇگىنگى بەلدى ارنالاردىڭ نەگىزگى كورەرمەنىن جيناپ وتىرعان ءتۇرلى ستۋديالىق توك-شوۋلاردىڭ العاشقى قارلىعاشى «كەش قالماڭىز»، «تاڭ قالماڭىز»، «دۋدار-ايلار»، بايىپتى ساراپتاما مەن اگرەسسيالىق مونتاج ارقىلى كۇندەلىكتى ساياسي-الەۋمەتتىك، وزەكتى ماسەلەلەردى جاڭا قىرىنان كوپشىلىككە كورسەتە العان «تارازى»، اقپاراتتىق-ساراپتامالىق «ارنايى رەپورتاج»، اسكەري-پاتريوتتىق «ايبىن» باعدارلاماسى – سول كەزدەگى جاڭاشىل، كرەاتيۆ جاستاردان قۇرالعان كوماندانىڭ ەرەن ەڭبەگى دەر ەدىم. مەن دە سول ورتادا شىڭدالىپ، ۆيزۋالدى الەمنىڭ سان ءتۇرلى قۇپيالارىمەن تانىستىم، ۇلكەن تاجىريبە جيناپ، تەليەۆيزيانىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرۋگە تىرىستىم.
-استاناداعى قىزمەتىڭىزدى «سونىمەن، سولاي دەيىك...» توك-شوۋىنان باستاپسىز. بۇل جوبا كوپتەگەن جاس ءجۋرناليستىڭ باعىن اشتى، ۇلكەن جۋرناليستيكاعا جول اشتى. ودان بەرى زىمىراپ قانشا جىل ءوتتى. سول كۇندەرگە قايتا ورالساق... «سونىمەن، سولاي» دەگەنىمىز «سولاي» بولىپ شىقتى ما؟
ء-يا، ءبىر توپ جاس ارمانىمىزدى ارقالاپ استاناعا كەلدىك. ول ۋاقىتتا مۇندا جاڭالىقتار، شاعىن اقپاراتتىق حابارلار بولماسا، ۇلكەن جوبالار جوقتىڭ قاسى ەدى. بۇل بارلىق تەلەارنالارعا قاتىستى جاعداي بولاتىن. سەرىك اعا سول ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ، بۇرىن-سوڭدى بولماعان كونتەنت جاساۋ ماقساتىندا ۇلكەن تاۋەكەلگە باردى. وتە از شىعارماشىلىق توپ، شەكتەۋلى تەحنيكالىق رەسۋرسپەن «سونىمەن، سولاي دەيىك» دەپ اتالاتىن قازاقستانداعى العاشقى كۇندەلىكتى الەۋمەتتىك-قوعامدىق توك-شوۋدىڭ تۇساۋىن كەستى. قيىندىقتار بولدى. ءبىراق، جوبا اياققا تۇردى.
استاناداعى كەيىپكەرلەر مەن ساراپشىلار بازاسى وسى توك-شوۋدىڭ اياسىندا قالىپتاستى. بۇنى ايتىپ وتىرعان سەبەبىم، استاناداعى ساياسي ەليتا مەن زيالى قاۋىم ءۇشىن العاشقى تەليەۆيزيالىق الاڭ وسى «سونىمەن، سولاي دەيىك» بولدى. قىزۋ پىكىرتالاس، ءتۇرلى كەيىپكەر، ءتۇرلى تاعدىرلار دا وسى جەردە توعىسىپ جاتتى.
كۇنى بويى قوناق ىزدەپ، تۇنىمەن سەناريي جازىپ، كەلەسى كۇنى ۇيىقتاماي تۇسىرىلىمگە كىرىسىپ كەتەتىن تالاي ۋاقىت باستان ءوتتى.
ەندى ءسىز سۇراعانداي ونىڭ «سولاي» بولىپ شىعۋ-شىقپاۋىن بۇگىنگى كوپتەگەن توك-شوۋلارعا، وسى جانردىڭ ترەندكە اينالعانىنا قاراپ، باعا بەرۋگە بولاتىن شىعار.
-كىشكەنتايىڭىزدا قانداي ەدىڭىز؟ ەركە بولدىڭىز با، جۋاس پا؟ جۋرناليست بولامىن دەگەن ارمان قالاي جانە قاشان دۇنيەگە كەلدى؟
-نەگىزى، وتە ەركە، بۇزىق بولعانمىن. ونى ءبارى بىلەدى، ءالى كۇنگە ەسكە الاتىندار دا جوق ەمەس. قايدان شىققان وي ەكەنىن بىلمەيمىن، شامامەن 5-6 سىنىپتان باستاپ «جۋرناليست بولامىن» دەدىم. نەدەن باستالعانى ەسىمدە جوق، ەسەيە كەلە، وسى ماماندىققا دەگەن قىزىعۋشىلىعىم ارتا ءتۇستى.
-تەليەۆيزياعا، جۋرناليستيكاعا وكپەلەگەن، كەتكىڭىز كەلگەن كەزىڭىز بولىپ پا ەدى؟
-جۋرناليستيكاعا كەلگەنىمە وكىنگەن كەزدەر بولدى. ستۋدەنت شاقتا. نەبىر مىقتى جۋرناليست، رەپورتەر، قالامگەرلەردى كورگەندە، وزىمە دەگەن سەنىمسىزدىك بولدى. ءبىراق، وسى سالادان ەش كەتە المايتىنىمدى، ماعان باسقا سالا مۇلدە قىزىق ەمەس ەكەنىن ءبىلدىم. سوندىقتان ءوزىمدى قامشىلاۋعا، ەڭبەكتەنۋگە، ءوزىمدى جان-جاقتى سىناۋعا تىرىستىم. تەليەۆيزيا سان قىرلى سالا، ىزدەگەن، تالپىنعان ادام بۇل جەردەن ءوز ورنىن تابادى. مەن دە ءتۇرلى جانردا، ءتۇرلى باعىتتا جۇمىس ىستەپ كوردىم. ادام ءوزىن-وزى ۇنەمى جەتىلدىرىپ وتىرۋ كەرەك ەكەنىن ءتۇسىندىم. ءقازىر ەش وكىنبەيمىن، وكپەلەمەيمىن. قايتا، تەليەۆيزيا دەگەن تىلسىم الەمنىڭ ءبىر بولشەگىنە اينالىپ، قازانىندا قايناپ، نەبىر تەليەۆيزيا مايتالماندارىمەن بىرگە قىزمەتتەس بولعانىم ءۇشىن ءوزىمدى باقىتتى سانايمىن.
-«ادام جۇمىس ورنىن ءار 7 جىل سايىن اۋىستىرىپ تۇرۋى كەرەك» دەگەن وي-پىكىردى كوزىم شالعان. «حاباردا» قىزمەت ەتىپ جۇرگەنىڭىزگە بيىل قانشا جىل؟ بولاشاعىڭىزدى «حابارمەن» بايلانىستىراسىز با؟
-مەن بۇل پىكىرمەن كەلىسپەيمىن. ادام قانداي دا ءبىر سالادا تۇراقتى بولسا عانا سول سالانىڭ بىلگىر مامانىنا اينالادى. مىسالى، جاپون حالقىن الىپ قارايىق، ولاردا ەڭبەك سالاسىندا ديناستيالىق ءداستۇر جاقسى ساقتالعان. اتاسى ەتىك سۇرتكەن، اكەسى ەتىك تىككەن، بالاسى ەتىك زاۋىتىن سالىپ جاتىر دەگەن سەكىلدى. ءوزىمىزدىڭ تۇرىك باۋىرلارىمىزعا قارايىقشى. ىستامبۋلدا بولساڭىز، بىلەسىز، قاراپايىم ساۋدا ورنى، مەيرامحانالاردىڭ ماڭدايشاسىندا «بۇل مەنىڭ بابامنان قالعان كاسىپ» دەگەن جازۋدى بايقايسىز. ودان بولەك، ەگەر ءسىز ومىرىڭىزدە ولشەۋسىز ماڭىزعا يە سۇيىكتى سالانى، جاقىن تۋىستاي بولىپ كەتكەن ۇجىمدى، جاناشىر باسشى مەن تاپ وزىڭدەي ويلايتىن مەملەكەتشىل ورتانى تاپقان بولساڭىز، الگى ءسىز ايتقان «ءار جەتى جىلدا ورىن اۋىستىرۋ كەرەك» دەيتىن ۇعىم وزىنەن ءوزى كۇشىن جويادى. ءبىراق بۇل – ادام ءوزىن-وزى جەتىلدىرمەسىن، اينالامەن ارالاسپاسىن، توقتاپ قالسىن دەگەن ءسوز ەمەس. قايتا ءبىر جەردە تۇراقتى جۇمىس ىستەگەن ادام ۇدايى ىزدەنىس ۇستىندە ءجۇرۋى كەرەك. اسىرەسە، تەلەارنا سەكىلدى ءسات سايىن قۇبىلاتىن الەمدە باسەكە ءبىر مينۋتقا دا تىنباق ەمەس. سوندىقتان، مەن قىزمەت ەتەتىن ورتادا ءتۇرلى جاڭالىققا، كرەاتيۆ پەن ىزدەنىستەرگە جول دا اشىق، مۇمكىندىك تە مول.
«حاباردا» ىستەگەنىمە 10 جىل بولدى. ازىرگە كەتەتىن ويىم جوق. بولاشاقتى ۋاقىت كورسەتەر.
-تەلەجۋرناليستەردىڭ ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز، ءبىراق، كوك جاشىككە تەلمىرەتىن كورەرمەندەر سانى ازايىپ بارادى. ءبارى كەرەگىن عالامتوردان ىزدەيدى. ەنەرگيامدى بوسقا شىعىنداپ ءجۇرمىن دەپ ويلامايسىز با؟
-بىزگە بەيىمدەلۋ كەرەك. «بىزگە» دەگەندە، مەن جالپى ەلىمىزدەگى تەليەۆيزيا سالاسىن ايتىپ وتىرمىن. ءبىز قالاساق تا، قالاماساق تا الەمدىك ۇردىستەر، تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەر، ءبىز بىلەتىن تەليەۆيزيالىق ونىمدەردى تاراتۋ-قابىلداۋ پروسەسىن وزگەرىسكە ۇشىراتتى. ەندى ۇشىراتا بەرەدى دەپ ويلايمىن. مىسالى، باتىس ەلدەرىندە كەڭ تارالعان ينتەرنەت ارنالار، كابەلدى تەلەارنالار، سول HBO، Netflix، Amazon سەكىلدى ارنالار بىزدە دە اشىلۋى كەرەك. مەنىڭشە، كورەرمەن ۆيزۋالدى ءونىمدى پايدالانۋدى توقتاتپايدى. ءبىراق سول ءونىمنىڭ ءپىشىنى مەن بەرۋ فورماسىنا قاتىستى ءبىرقاتار وزگەرىستەر ورىن الادى. ورىن الىپ تا جاتىر. دەگەنمەن ينتەرنەتتىڭ ءوزى تەلەونىمدەردى ازىق قىلىپ وتىر. ياعني، تاراتۋ الاڭى وزگەرگەنىمەن، ءونىم، ونىڭ جاسالۋ پروسەسى، ونداعى كادرلار ءوز ماڭىزىن جويعان جوق قوي؟ دەمەك، تەلەسەناريست، رەجيسسەر، پروديۋسەر، جۇرگىزۋشى سەكىلدى ءونىمدى جاساۋشىلارعا سۇرانىس تا، تالاپ تا تومەندەمەيدى. ەندەشە، قايتا بىزگە كوبىرەك ەنەرگيا كەرەك.
مەن ونى ءتۇرلى شەتەلدىك ونىمدەردى زەرتتەۋ ارقىلى، ترەندتەرمەن تانىسۋ ارقىلى جيناۋعا تىرىسامىن. تەلەالەم ءقازىر ۇلكەن ريەۆوليۋسيا الدىندا تۇر. ول كونتەنت، تەحنيكالىق تالاپ، اتموسفەرا ءتۇزۋ سەكىلدى ءبىرقاتار قۇبىلىستاردى قامتيدى. مەن سەكىلدى تەليەۆيزيا سالاسىنىڭ ماماندارى وسىنداي جاڭا ۇردىستەر دەندەپ كەلە جاتقان كەزەڭدە ۇنەمى تونۋستا ءجۇرۋى كەرەك دەپ ويلايمىن.
-دوللاردىڭ ءوسۋى رۋحاني كەدەيلەنۋىمىزگە تىكەلەي اسەر ەتەتىن سياقتى. قالتاسى تەسىك، ۋايىم-قايعىسى كوپ ادام شىعارماشىلىققا جاقىن جۇرەتىن سياقتى ەدى، كەزىندە. ال، بۇگىندە قىلقالام ورنىنا پىشاق، مۇقاعاليدىڭ پوەزيا جيناعىنىڭ ورنىنا تاپانشا ۇستاپ جۇرەدى جاستار. ءبىز وسى قانداي زاماندا ءومىر سۇرۋدەمىز؟ نەدەن قاتتى قورقاسىز؟ فوبيالارىڭىز بار ما؟
-مەنىڭشە، رۋحاني كەدەيلەنۋ ياكي كەمەلدەنۋدىڭ دوللاردىڭ وسىپ-تۇسۋىنە ەش قاتىسى جوق. ادامداردىڭ رۋحاني دەڭگەيى ءوز قالپىندا جانە ءار ادام ءوز ورەسى، ىنتا-تالابىنا ساي دامۋدا. ماسەلە قازىرگى اقپاراتتىق سالانىڭ باعىتىندا. لەنتاعا شىققان ون جاڭالىقتىڭ توعىزى – نەگاتيۆ. ياعني، بىزگە كوبىنە تەك جامان دۇنيەنى قالقىپ ۇسىنىپ وتىر. اينالا اتىس-شابىس، زورلىق-زومبىلىق، وسەك-اياڭعا تولىپ كەتكەن سياكتى. اسىرەسە، عالامتوردا اقپاراتتىق حاوس - بەيبەرەكەتسىزدىك ورىن الىپ وتىرعانى بەلگىلى. وسىنىڭ ءبارىن كورگەن جاستار اينالانىڭ ءبارىن جاۋ كورىپ، تاپانشا مەن پىشاققا ۇمتىلماي، قايتەدى؟!
سوندىقتان قوعامعا، جاستارعا موتيۆاسيا، ستيمۋل، وپتيميزم بەرەتىن دۇنيەلەردى كوبىرەك ناسيحاتتاپ، پايدالى دۇنيەگە قىزىقتىرا الۋ بۇگىندە ماڭىزدى ماسەلەگە اينالعانى انىق. فوبيا دەۋگە بولماس. پەندە بولعان سوڭ، اللادان قورقامىن. ازامات رەتىندە ەلىمىزدىڭ، ۇلتىمىزدىڭ بولاشاعى، ءبىرتۇتاستىعى ءۇشىن الاڭدايمىن. بىزدەن كەيىنگى ۇرپاق تا وسىنداي تاۋەلسىز، تىنىش ەلدە ءومىر سۇرسە دەيمىن. ادام رەتىندە ارسىزدىقتان، ابىرويسىزدىقتان قورقامىن.
-«لەنتاعا شىققان ون جاڭالىقتىڭ توعىزى- نەگاتيۆ» دەدىڭىز. سايتتىڭ ءجۋرناليسى بولعاندىقتان، بۇل ءسوزىڭىزدى راستايمىن. جانە وسىنداي دۇنيەلەر كوپ وقىلاتىندىعىن دا ايتقىم كەلەدى. ايتىڭىزشى، ءوزىڭىز اقپاراتتىق حاوستان قالاي قورعاناسىز؟
-شىنى كەرەك، بۇدان قورعاناتىنداي ناقتى ءبىر جۇيە جوق. قاجەتسىز اقپاراتتى وقىماۋ، اينالىپ ءوتۋ، قيتۇرقى تاقىرىپتىڭ «قارماعىنا» ءتۇسىپ قالماۋ – ءار وقىرماننىڭ ءوز دەڭگەيى، مادەنيەتىنە بايلانىستى. مەن دە پايداسىز جاڭالىقتى اشپاۋعا تىرىسامىن. جالپى، بۇل دا ءبىر ۋاقىتشا كەزەڭ عوي. ءتۇرلى نەگاتيۆ، وسەك-اياڭ ارقىلى وقىرماندى ۇزاق ۇستاۋ مۇمكىن ەمەس. ەندى از ۋاقىتتا ءبىزدىڭ اقپاراتتىق باعىت باسقا دەڭگەيگە وتەدى دەپ ويلايمىن.
-موتيۆاسياعا مۇقتاج ادامسىز با؟ قانداي دۇنيەلەردەن وزىڭىزگە كۇش-قۋات جينايسىز؟
الدىمەن جاقىندارىم ماعان موتيۆاسيا، سولار ءۇشىن العا ۇمتىلامىن، جەتىستىكتەرگە جەتىپ، بارىنشا كومەك بەرسەم دەيمىن. سوسىن باسەكەلەستىكتى سەزىنسەم، ءسوز ەستىسەم، سىن ەستىسەم، ەرەكشە جىگەرلەنىپ، بار كۇشىمدى بويىما جيناپ، بار قابىلەتىمدى كورسەتۋگە تىرىساتىنىم بار.
-سىن كوتەرە الاسىز با؟ اسىرەسە، تەلەارنالاردى كوپ سىنايدى عوي...
سىن كەز كەلگەن ادامعا اۋىر تيەدى. ونىڭ ۇستىنە، بىزدە ءادىل، كاسىبي سىن وتە از ەكەنى راس. كوبىنە جەكە قارىم-قاتىناس، جەكە كوزقاراس، وكپە-ناز ارالاسىپ كەتەدى. ال ورىندى، شىنايى سىن ايتىلسا، ارينە، قابىلدايمىن، ىشتەي وي تۇيەمىن، قورىتىندى شىعارۋعا تىرىسامىن. ءبىراق، سىنعا جاۋاپ بەرىپ، ايتىسىپ، قارسى شىققاندى ۇناتپايمىن. اراسىندا بولماسا، كوبىنە ۇندەمەيمىن. ءبىراق، ۇندەمەگەنىم، كەلىسكەنىم دەگەن دە ءسوز ەمەس. سوسىن سىننان قورىقپاۋ كەرەك. مۇلدە قارالماعان باعدارلاما عانا ەشقانداي ەموسيا تۋدىرمايدى. جۇرت كورگەن، نازار اۋدارعان دۇنيەسىن عانا تالقىلايدى ەمەس پە؟!
-جۋرناليست ميلليونەر بولا الادى ما نەمەسە ءجۋرناليستىڭ ايلىعى قانشالىقتى ماردىمدى؟
ءجۋرناليستىڭ بايىپ كەتۋى سيرەك جاعداي عوي. ءوزىم باسىم وعان سەنە قويمايمىن. شەرحان مۇرتازا ايتقانداي، «ءجۋرناليستىڭ ارقالاعانى –التىن، جەگەنى - جانتاق» ەمەس پە؟! قازىرگى جۋرناليستەر دە بىرنەشە جۇمىستى قاتار الىپ جۇرەدى، قوسىمشا سەناريي جازادى، ماتەريال دايىندايدى، ايتەۋىر ءناپاقاسىن تابۋعا تىرىسادى. ال تەلەجۇرگىزۋشىلەردىڭ ءجونى بولەك. ولار اكتەر، اسابا، شوۋمەن بولۋ ارقىلى دا تابىستى بولۋى مۇمكىن. بىزگە قاراعاندا، ولاردا مۇمكىندىك كوبىرەك قوي.
الەمگە تانىمال وپرا ۋينفري، لارري كينگ، گلەنن بەك، دجيممي كيممەل سياقتى تەلەجۇرگىزۋشىلەر نەمەسە رەسەيلىك اندرەي مالاحوۆ، ولگا بۋزوۆا، كسەنيا بورودينا، كسەنيا سوبچاك، تينا كاندەلاكي سياقتى ميلليونەر-تەلەماماندار دا سول جان-جاقتى قىزمەتىنىڭ ارقاسىندا تابىستى بولىپ وتىر. مۇنداي اۋقاتتى ماماندار ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە جەتەرلىك.
بۇگىنگى تاڭدا جۋرناليستەر كوبىنە ايلىققا ەمەس، قالاماقىعا جۇمىس جاسايدى. ياعني، قانشا جۇمىس جاساساق، سونشا ايلىق الامىز. كەيدە كوپ، كەيدە از بولۋى مۇمكىن. ءبىراق، شىعارماشىلىقتىڭ ادامى ءۇشىن ءدال وسى جۇيە دۇرىس دەپ ويلايمىن. سەبەبى، اقشا – باستى موتيۆاسيانىڭ ءبىرى، ەڭبەكقورلىققا، ىزدەنىسكە، كاسىبيلىككە ۇمتىلدىراتىن ماڭىزدى فاكتور.
-بولاشاقتا ترەنەر-موتيۆاتور رەتىندە ءوزىڭىزدى كورە الامىز با؟ جۋرناليستيكانى كاسىپكە اينالدىرىپ جۇرگەن ارىپتەس-دوستارىڭىز جايلى نە ايتاسىز؟
-جۋرناليستيكانىڭ ءوزى كاسىپ قوي. ال كەز كەلگەن كاسىپتىڭ ماقساتى – تابىس. سوندىقتان ءوزىن ءتۇرلى قىرىنان كورسەتىپ، بلوگەر، ترەنەر، ۇيىمداستىرۋشى رەتىندە ءناپاقاسىن تاۋىپ جۇرگەن بارلىق ارىپتەس-دوستارىمدى قولدايمىن.
ال ءوزىم ترەنەر-موتيۆاتور بولۋعا ءالى دايىن ەمەسپىن. ول – كوپ ۋاقىتتى، ىزدەنىستى تالاپ ەتەتىن جاۋاپتى مىندەت. جالپى، قىزىقتى دۇنيە ەكەنى راس.
-مىقتى جۋرناليست بولامىن دەگەندەرگە ءوز ومىرلىك تاجىريبەڭىزگە سۇيەنە وتىرىپ، باعىت-باعدار بولار اقىل-كەڭەسىڭىزدى ايتساڭىز. ترەنينگ-سەمينار ۇيىمداستىرىپ، مىڭداعان اۋديتوريا جيناماس بۇرىن «قامشى» وقىرماندارى وزىڭىزدەن وسىنداي بۇيىمتاي سۇرايدى.
-بولاشاقتا «مىڭداعان اۋديتوريا جينايمىن» دەپ ۇمىتتەنەيىك. ال ازىرشە ايتارىم، ستۋدەنت كەزدە كوپ وقۋ، جان-جاقتى ىزدەنۋ كەرەك، ارينە. ال جۇمىسقا كەلگەندە، تالماي ەڭبەك ەتۋ، قيىندىقتان قورىقپاۋ، قاشپاۋ جانە كەز كەلگەن جاعدايدا ادال بولۋ. ءبىر قاراعاندا، قاراپايىم دۇنيە، ءبىراق، ەڭ باستىسى وسىلار دەپ ويلايمىن. سوسىن ءوز جۇمىسىن ەرەكشە جاقسى كورەتىن، جان-تانىمەن كىرىسىپ جاسايتىن ادام قاشان دا ماقساتىنا جەتەتىنى بەلگىلى عوي.
-الدىڭىزعا كەلگەن ستۋدەنت «جۋرناليست بولا الامىن با، بىلمەيمىن. مەنەن دە مىقتىلار بار سياقتى» دەپ كۇماندانىپ تۇرسا، نە دەيسىز، قانداي كۇي كەشەسىز؟
-مىقتىلار، ارينە، بار. ءبىراق، «بولامىن دەگەن بالانىڭ، بەتىن قاقپا، بەلىن بۋ» دەگەن. كەز كەلگەن ادام قالاعان ماماندىعىنا بارۋى ءتيىس. مىندەتتى تۇردە. بارسىن، كورسىن، ءوزىن سىناسىن. بۇل سالا ءوزى-اق ادامدى شىڭدايدى. ءالسىز بولۋعا جول بەرمەيدى جانە ءار ادامعا ءوز ورنىن تاۋىپ بەرەدى.
-كىمدى ۇستاز تۇتاسىز؟ كىمدى شاكىرتىم دەي الاسىز؟
-ۇستازدارىم كوپ. دەگەنمەن ماعان تولىق سەنىم ارتىپ، مامان رەتىندە ءوزىمدى سىناۋعا، شىڭداۋعا مۇمكىندىك بەرگەن رينات دۋمان ۇلى كەرتايەۆ. بويىمداعى از-ماز قابىلەتتى باعالاپ، اۋقىمدى الەۋمەتتىك، قوعامدىق-ساياسي، اقپاراتتىق-تانىمدىق، ويىن-ساۋىقتىق جوبالارعا سالدى، باعىت-باعدار بەردى. وزگەرمەيتىن ءبىر زاڭدىلىق بار. ادام موينىنا جاۋاپكەرشىلىك تۇسكەن كەزدە، ونىڭ باسقا قىرلارى اشىلادى. ياعني، قانداي دا ءبىر ءىستى باستاعاندا قالت-قۇلت ەتىپ، قاتەلىكتەر جاسايدى، ءبىراق جۇرە بارا قابىلەتى اشىلادى، ىسىلادى، ىسكە بەيىمدەلەدى. وسىنداي جاستارعا جاۋاپكەرشىلىك ارتاتىن باسشى بار، ارتپايتىنى بار. مەنىڭشە، رينات دۋمان ۇلى جاستارعا جاۋاپكەرشىلىك ارتا الاتىن جانە ىستەتە الاتىن بىلگىر باسشى.
شاكىرتىم دەپ بىرەۋدى ايتۋعا ءالى ەرتە دەپ ويلايمىن. الدىڭعى بۋىننان ۇيرەنگەن، كورگەن-بىلگەنىمىزدى وزىمىزدەن كەيىنگى جاستارعا جەتكىزۋگە بارىنشا تىرىسامىز.
-ال جاڭا ماۋسىمدا «حاباردا» قانداي جاڭالىق بار؟
- «حاباردا» ساپالى ونىمدەر وتە كوپ، ونى كوزى قاراقتى كورەرمەن دە، كاسىبي بىلىكتى ارىپتەستەر دە جاقسى بىلەدى. جاڭا باسشىمىز الان عازيز ۇلى اجىبايەۆ مىرزا كەلگەلى ءبىرقاتار جاڭا جوبالار اشىلدى. مىسالى، «ونلاين» قوعامدىق-ساياسي باعدارلاماسى، «زەردە» جانە «ميلليون كىمگە بۇيىرادى؟» ينتەللەكتۋالدىق ويىندارى جارىققا شىقتى، جۋىردا «توپجارعان» ۆوكالدىق شوۋى كورەرمەنگە جول تارتادى. تاعى ءبىر جاقسى جاڭالىق، زەيىن الىپبەك، ايگۇل مۇكەي، دوسىمبەك قونىسبەك ۇلى، مارات مۇحامەدسالييەۆ سىندى مايتالمان ماماندار ەفيرگە قايتا ورالدى.
ء-دال ءقازىر ءوزىڭىز جەتەكشىلىك ەتىپ وتىرعان «انا مەن بالا» باعدارلاماسى انا مەن بالانىڭ جاي-كۇيىن قانشالىقتى قامتىپ وتىر؟
ءقازىر ايەلدەرگە ارنالعان حابارلار كوپ قوي، ال ناقتى اتا-انالارعا باعىتتالعان، بالا تاربيەسى مەن كۇتىمىن جان-جاقتى قامتيتىن ءدال وسىنداي توك-شوۋ جالعىز دەسەم ارتىق ايتقاندىق ەمەس شىعار. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر، «حاباردان» شىعاتىن كونتەنتتىڭ دەنى ءوزىمىزدىڭ اۆتورلىق ءونىم. بۇل دا سونداي ءتول جوبا.
حابارىمىزعا مىقتى پەدياترلاردى، ۇستازداردى، پسيحولوگتار مەن دارىگەرلەردى شاقىرىپ، ءتۇرلى تاقىرىپتا اقپارات، پايدالى كەڭەس بەرەمىز. جانە ونى قۇر سوزبەن ايتىپ قويماي، ءتۇرلى ادىستەر، رەكۆيزيتتەر ارقىلى كورسەتىپ، بارىنشا تۇسىنىكتى تۇردە جەتكىزۋگە تىرىسامىز. سونداي-اق، ۇلتتىق تاربيە، ءداستۇر ماسەلەسىن دە جان-جاقتى قامتىپ، وسى باعىتتا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ازاماتتاردى ءجيى شاقىرامىز. قازاقتىڭ ماقتانىشىنا اينالعان ءىرى تۇلعالار، باتىر ۇل، ۇلگىلى وتباسىلار كەلىپ، ومىرلىك تاجىريبەلەرى، بالا تاربيەسىندەگى قۇندى كەڭەستەرىمەن بولىسەدى. ەلىمىزدەگى تالانتتى، ەرەكشە بالالالاردى كورسەتۋگە ءجىتى نازار اۋدارامىز. ءارتۇرلى ماسەلەمەن كەلگەن اتا-انالاردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن قوعامعا جەتكىزىپ، مۇمكىندىگىنشە كومەك تە بەردىك. ءتۇرلى سايىستار ۇيىمداستىرۋعا تىرىسامىز.
مۇنىڭ بارلىعى جاس اتا-انالارعا، جاستار مەن جاسوسپىرىمدەرگە، قىز-كەلىنشەكتەرگە بارىنشا پايدالى، ساپالى ءونىم ۇسىنۋ ماقساتىندا جاسالىپ جاتىر. ەفيردەن تەك شوۋ مەن سەنساسيا ەمەس، پايدالى دۇنيە ىزدەگەن ادامعا بەرەرى بار تانىمدىق جوبا دەپ ويلايمىن.
جاڭا ماۋسىمدا باعدارلامانىڭ اياسى كەڭەيدى، ستۋدياعا كورەرمەندەر قوسىلدى. ەندى سۇراق-جاۋاپ، پىكىر-تالاسقا دا ورىن بار.
