امەريكالىق دجەيمس الليسون مەن جاپوندىق تاسۋكۋ ءحوندزو مەديسينا سالاسىنداعى جاڭالىعى ءۇشىن نوبەل سىيلىعىن الدى. ولار ونكولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ يممۋندىق تەراپياسىندا ت- جاسۋشاسىن پايدالانۋ ءادىسىن ويلاپ تاپتى، دەپ حابارلايدى Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى. 

«ەكى لاۋرەاتتىڭ جاڭالىعى راكپەن كۇرەستە ايرىقشا ورىن الدى»، - دەلىنگەن نوبەل كوميتەتىنىڭ شەشىمىندە.

بي-بي-سي مەديسينا سالاسىنداعى جاڭالىقتى قىسقاشا وقىرمانعا ءتۇسىندىرىپ ءوتتى. ونىڭ قازاقشا نۇسقاسىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز.

ادەتتە ءبىزدىڭ يممۋندىك جۇيەمىز اعزادا وزگەرىسكە ۇشىراعان جاسۋشىلاردى تابادى دا ونىڭ كوبەيۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن جويادى. الايدا راك جاسۋشالارى بۇل تابيعي قورعانىستى اينالىپ وتە الاتىن بولعان. سونىڭ سالدارىنان ىسىك تەز وسەدى.

راكتىڭ كوپتەگەن ءتۇرى مۇنداي شابۋىلدان كەيىن يممۋندىك جاسۋشالاردى «تىنىشتاندىرىپ» نەمەسە «تەجەيدى».

الليسون مەن ءحوندزو راك جاسۋشالارىن «الداپ» يممۋندىك رەاكسيانى بۇعاتتاماۋدى ۇيرەنگەن. بۇل ەمدەۋ جۇمىستارىندا ۇلكەن جاڭالىق بولدى. ول جاڭا دارى-دارىمەك كلاسسىنىڭ پايدا بولۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى.

ازىرشە ول دارىلەردىڭ جاناما اسەرى كوپ. دەسە دە ولار ونكولوگيامەن كۇرەستە ءوزىنىڭ ناتيجەسىن كورسەتتى. كەيدە راكتىڭ ەڭ سوڭعى تۇرىمەن اۋىراتىندار دا وسى دارىلەرمەن جازىلىپ جاتىر. ولاردى دارىگەرلەر بۇرىن ەمدەۋ مۇمكىن ەمەس دەپ ەسەپتەگەن.

(راك جاسۋشالارىنا شابۋىل جاسايتىن ت-ليمفوسيتى)

«تەجەگىشتى جوندەۋ»

عالىمدار راكپەن كۇرەستە ەمدەلۋشىلەردىڭ يممۋنيتەتىن موبيليزاسيالاۋعا بولاتىنىن 100 جىل بۇرىن زەرتتەگەن. الايدا تەك 1990 جىلى عانا ول تاجىريبەگە ەنگىزىلدى.

امەريكالىق دجەيمس الليسون تابيعي مەحانيزمدى تەجەيتىن يممۋندىق نەگىزگى نۇكتەلەردى تاپتى. ول وزگەرىسكە ۇشىراعان جاسۋشالاردى تاۋىپ، جوياتىن ت-ليمفوسيتتەردى تىنىشتاندىرادى.

ەگەر بۇل مەحانيزم جويىلسا، اعزا ساۋ جاسۋشالاردى نازارعا الىپ، ءوزىن-وزى قۇرتا باستايدى. وسىلايشا ساۋ جاسۋشالاردى جويادى. مۇنداي جاعداي اۋتويممۋندىق اۋرۋلاردا بولادى.

بىردەن بىرنەشە عالىم ءدال وسى ەمدەۋ ءادىسىن زەرتتەۋگە كىرىسىپ كەتتى. ياعني، «تەجەگىشتى جوندەۋ» ادىسىنە. بۇل 1ء-شى تيپتەگى ديابەت، ارتريت، ۇمىتشاقتىق جانە ت.ب اۋرۋلاردى ەمدەۋدە جاڭالىق اكەلەدى دەپ كۇتىلدى.

الايدا الليسون راكپەن اۋىراتىن تىشقانداردىڭ تابيعي تەجەگىش مەحانيزمىن ءوشىرۋ ارقىلى كەرەمەت ناتيجەگە قولجەتكىزدى. ەندى جاسۋشالار يممۋنيتەتتەن جاسىرىنا المادى. سونىڭ سەبەبىنەن راكپەن كۇرەس جاقسىراق ناتيجە بەردى. 

تاسۋكۋ ءحوندزو 1992 جىلى يممۋندىق نەگىزگى نۇكتەلەردىڭ باسقا ءتۇرىن تاپتى. ءبىراق ول وزگەشە جۇمىس ىستەيتىن. ءوزىنىڭ جاڭالىعىنىڭ ارقاسىندا جاپوندىق پروفەسسور يممۋندىق تەراپيانىڭ بىرنەشە ءادىسىن ويلاپ تاپتى.

مۇنداي ەمدەۋ ءتۇرىنىڭ كەرى اسەرى كوپ بولعانىمەن، وكپە، بۇيرەك، ليمفوما مەن مەلانوما راگىن ەمدەۋدە ءوز ناتيجەسىن كورسەتتى.

ءحوندزو گولف ويناۋدى جاقسى كورەدى. ول گولف-كلۋبىندا ەر ادامنىڭ وعان كەلىپ وكپە راگىن جەڭگەنىن، قايتا گولف ويناپ، ءومىردىڭ ءتاتتى ءدامىن سەزىنگەنى ءۇشىن عالىمعا العىسىن جاۋدىرعان.

«بۇل – ناعىز باقىت. مۇنداي العىس مەن ءۇشىن الەمدەگى كەز كەلگەن العىستان قىمبات» دەيدى ءحوندزو.

«وشپەس ءىز قالدىرعان جۇمىس»

ءقازىر دجەيمس الليسون تەحاس ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى راكپەن كۇرەس ورتالىعىنداعى يممۋنولوگيالىق ءبولىمدى باسقارادى. تاسۋكۋ ءحوندزو كيوتو ۋنيۆەرسيتەتىندە يممۋنولوگيا پروفەسسورى.

عالىمدار ۇسىنعان راكتى ەمدەۋ ءادىسى ناۋقاستاردى ەمدەۋدە ءساتتى قولدانىلىپ جاتىر. كوپ ءدارى كلينيكالىق سىناقتان وتۋدە. جاقىن ۋاقىتتا ول دا قولدانىسقا ەنگىزىلەدى.

«ون جىل بۇرىن مەتاستازدالعان مەلانومانى ەمدەۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. ءقازىر الليسون مەن ءحوندزونىڭ جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا ناۋقاستاردا ەمدەلۋگە دەگەن ءۇمىت بار. ءار ءۇشىنشى ناۋقاس يممۋندىق تەراپيانىڭ ارقاسىندا جاعدايىنىڭ جاقسارعانىن سەزسە، كەيبىرىن تولىق جازعان» دەيدى رەيتەر اگەنتتىگىنىڭ پروفەسسورى، Cancer Research UK اتتى راكپەن كۇرەس ۇيىمىنىڭ باس دارىگەرى چارلي سۋونتونا.

الليسوننىڭ بۇرىنعى ارىپتەسى، لوندون ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى كوللەدجدىڭ پروفەسوررى  سەرحيو كەسادا نوبەل لاۋرەاتتارىن حابارلاۋ شاراسىن نيۋ-يوركتەگى وتكەن كونفەرەنسياعا جينالعان، زەرتحانانىڭ باسقا قىزمەتكەرلەرىمەن بىرگە تاماشالاعىنان ايتادى.

«دجيم مەن ءحوندزونىڭ جۇمىسىنىڭ ماڭىزدىلىعى سونشا، ولارعا نوبەل سىيلىعىن تابىستاۋىن جىلدار بويى كۇتكەندەر كوپ بولدى»، - دەيدى ول.

«بۇل تەراپيا بارلىعىنا كەلە بەرمەيدى، ءبىراق كوپ ادامنىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالدى. ەڭ باستىسى راك جانە باسقا دا اۋرۋلارمەن كۇرەستە يممۋندىق جۇيەنى قالاي تەجەۋگە نەمەسە كەرىسىنشە قالاي ىسكە قوسۋ كەرەك دەگەن سەكىلدى سانسىز ساۋالدارعا جاۋاپ بەردى. بۇل تەك باستاماسى عانا. كوپتەگەن دارىلەردى ويلاپ تابۋ مىندەتى تۇر»، - دەيدى مانچەستەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى دەن دەيۆيس.