جوعارعى بيلىك قازاقستاندىقتاردىڭ تابىسىنا شۇيلىكتى. ەندى ەكى مارتە ەسەپ بەرەسىڭدەر دەيدى. جەكەلەگەن ادامدارعا (قازاقستاندىقتارعا) ەڭبەك تابىسى تۋرالى ەسەپ بەرۋدى مىندەتتەيتىن زاڭ جوباسىن بۇگىن پارلامەنتتىڭ تومەنگى پالاتاسىندا ءبىرىنشى وقىلىمدا-اق، ماقۇلداپ تاستادى. بۇل تۋرالى «قامشگى» پورتالى LS – قارجى جۋرنالىنا سىلتەمە جاساي وتىرىپ حابارلايدى.
قازاقستاندىقتارعا ەڭبەك تابىسى تۋرالى ەسەپ بەرۋدى مىندەتتەۋ ەكى كەزەڭنەن تۇرادى. بۇل تۋرالى قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ ءماجىلىستىڭ پلەنارلى وتىرىسىندا مالىمدەگەن.
ءمينيستردىڭ سوزىنە سەنسەك، مىندەتتى ەسەپ بەرۋدىڭ العاشقى كەزەڭى 2017 جىلى جۇرگىزىلەدى. ياعني، بۇل كەزەڭدە مينيسترلىك مىندەتتەپ بەرگەن بەلگىلى ءبىر توپ قازاقستاندىقتار ەسەپ بەرەدى. ولارعا انتيكوررۋپسيالىق زاڭنامالارعا سايكەس، بۇل ساناتقا دەپۋتاتتار، مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر مەن ولاردىڭ جۇبايلارى، سوتتار، ۇشقىشتار، كاسىپورىن باسشىلارى، بەلگىلى ءبىر توپتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان ۇيىمدار، اكىمشىلىك ۇيىمدار، ۇلتتىق كومپانيالار، شاعىن جانە ورتا كاسىپورىندار جاتادى.
سۇلتانوۆتىڭ ءسوزىن تىڭداساق، 2020 جىلى قازاقستاندىقتاردىڭ قالعان بولىگى تولىق ەسەپ بەرەتىن بولادى. ءۇش جىلدىق ارالىقتا ءبىرىنشى كەزەڭدى قورىتىندىلاۋ، شارالار قولدانۋ، بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىمەن جۇمىس جۇرگىزۋ جانە اتالمىش پروسەدۋرانى تولىقتىرۋ تەتىكتەرى قاراستىلاتىن بولادى.
مينيسترلىك مىندەتتەپ بەرگەن ەسەپ بەرۋ قالاي جۇرگىزىلەدى؟
دەكلاراسيانىڭ العاشقى كەزەڭىندە تەك كىرىس ەسەپتەرى تۋرالى ءسوز قوزعالادى. اتالمىش قۇجاتتا جەكە تۇلعا جيناقتالعان ەسەپ-شوتتارى، دۇنيە-مۇلكى، شەتەلدەگى دۇنيە مۇلىكتەرى ت.ب. ءتىزىپ بەرۋى ءتيىس. ءبىرىنشى ساناتتاعى قازاقستاندىقتارعا دەكلاراسيا تەك ءبىر مارتە جۇرگىزىلەدى. ال، ەكىنشى دەكلاراسيادا بانكتەردەن بولەك، مىندەتتى تۇردە وزگە قازاقستاندىقتارداعى قارىزدارىڭدى كورسەتۋىڭ كەرەك. ەكىنشى دەكلاراسيا قاعازى ءبىر جىلدا ءبىر رەت كەلىپ تۇرادى. ول بويىنشا ءار ءبىر قازاقستاندىقتىڭ ءبىر جىلعى تابىسىن ەسەپتەيدى-مىس.
ايتپاقشى، العاشقى ساناتتاعى ەسەپ بەرۋشىلەر ەكىنشى كەزەڭدە ءوز مەنشىگىندەگى دۇنيە-مۇلىكتەردى نە ماقساتتا جۇمساعانى تۋرالى دا ەسەپ بەرەتىن بولادى. ءيا، ەندىگى جەردە زاتتى نە ءۇشىن جانە قاي جەردە ساتىپ العانىڭىزعا دەيىن مەملەكەتكە ەسەپ بەرەسىز. مينيستر مىرزانىڭ ءوزى سولاي دەپ ايتتى. سونداي-اق، مىندەتتى تۇردە مەديسينالىق ساقتاندىرۋ جاساۋىڭىز كەرەك. مينيسترلىك ونى دا تەكسەرەتىنىن ەسكەرتتى. ول جاڭا سالىق رەفورماسىنىڭ ءبىر فۋنكسياسىنا قوسىلماق. ءتىپتى، بانكتەردەن بەرىلەتىن سىي-اقىڭىزعا دەيىن مەملەكەتكە ەسەپ بەرەسىزدەر. بۇل ءۇشىن مەملەكەت سىزدەن رۇقسات سۇرامايدى دا.
ءتۇيىن: بۇل «ەسەپ بەرۋ» كىمدەرگە ءتيىمدى، كىمدەرگە ءتيىمسىز؟ راس، قازاقستان وركەنيەتكە قوسىلۋ ءۇشىن ءاربىر قادامىن ويلانىپ باسۋعا مىندەتتى. بۇرىنعىداي مەملەكەتتىك اپپاراتتى رەفورمالاي بەرۋدىڭ تيىمسىزدىگىن، سوت جۇيەسىندەگى جۇيەسىزدىكتەر مەن ەسەپ بەرۋ دەگەن ماسەلەدە ەنجارلىق تانىتۋ دەگەن اتىمەن بولمايدى.
ەلباسىنىڭ ەل قۇلاعىن ەلەڭ ەتكىزگەن «100 ناقتى قادام» اتتى رەسمي قۇجاتى اتالعان ماسەلەلەردى مايشاممەن قاراپ، تۇپ-تامىرىمەن قوپارۋدى كوزدەيدى-اۋ دەپ ۇمىتتەنگەن كوزىمىزدى كۇيىك شالعانداي كۇيگە تۇىستىك. ايتپاقشى، «100 ناقتى قادام» شىققان كەزدە «ەسەپ بەرەتىن مەملەكەتتىك قالىپتاستىرۋ» دەگەن ماسەلە قاۋزالعانى جاسىرىن ەمەس. دەسە دە، قاراپايىم قازاقستاندىقتار مۇنى ءىرىلى – ۇساقتى شەنەۋنىكتەرگە قاراتا ايتىلعان دۇنيە ەكەن دەپ ۇعىنسا كەرەك. سويتسەك، جوعارعى بيلىك ءار ءبىر قازاقستاندىقتىڭ قالتاسىنداعى سوقىر تيىنعا شۇيلىكتى. حالىق مۇنى تۇسىنە الماي دال بولدى. تەڭگەنىڭ باسىنان باعى تايا باستاعاندا بيلىك حالىقتىڭ قالتاسىنا كوز سالعانى قايتكەنى؟ «ەسەپ بەر» دەگەنى ەلدى كەلەكەلەگەنى مە، الدە؟ ءتىپتى، قازاقستاندىقتاردى الالاعانداي ەكى ساناتقا ءبولىپ، بايلار مەن كەدەيلەردى ەكىگە بولگەنى قالاي؟ راس، قازاقستاندا الەۋمەتتىك ستاتۋسىنا قاراي ادامدار ساناتقا بولىنەدى. ءيا، سۇلتانوۆ مىرزا، ءبىرىنشى ساناتتاعى قازاقستاندىقتار مەن قاراپايىم حالىقتىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسى جەر مەن كوكتەي. سۇراعانىڭىزدىڭ جاۋابىن دا سول ءبىرىنشى سانتتان ىزدەگەنىڭىز ءجون بولار. ال ونسىز دا قىمباتشىلىق پەن جوقشىلىقتان ابدىراعان حالىقتىڭ قالتاسىنداعى سوقىر تيىندى سانايتىنداي نە كۇن تۋدى باستارىڭىزعا؟
ءتۇيىن 2: سىزدەر ءبىر جاعاداسىزدار، حالىق ءبىر جاعادا قالعان. ءبىزدىڭ سىزدەرگە وتۋگە ەش مۇمكىندىگىمىز جوق (قالتىلداق بولسىن قايىق جوق). ال سىزدەر ءبىزدىڭ جاققا قاراي ەمىن-ەركىن وتە الاسىزدار. ءبىراق، وتكىلەرىڭىز جوق.
- اۋەلى ديەۆالۆاسيا جاساۋ ارقىلى حالىقتى قارجىلىق قيىندىقتىڭ تەپكىسىنە سالىپ بەردىڭىزدەر.
- كوممۋنالدىق تولەمدەردى قىمباتتاتۋ دا سىزدەردىڭ تىنىمسىز ەڭبەكتەرىڭىزدىڭ ناتيجەسى.
- جىلۋ تاريفتەرى دە قىمباتتادى.
- ازىق-تۇلىك باعالارى 40 پايىزعا اسپانداپ شىعا كەلدى.
- جانارماي دا ولاردان قالىسسىن با؟
- ەڭ سوراقىسى مەكتەپتەگى بالالاردىڭ تەگىن تاماعىن تارتىپ الدىڭىزدار. ال، وزدەرىڭىز «فۋا-گرا» جەپ، كوزدەرىڭىزدىڭ مايىن تامىزىپ تۇرىپ، قايتسەك حالىققا قامقورلىق كورسەتەمىز دەپ ويلاندىڭىزدار. ەندى ءبىر ۇسىنىس، عابباس قابىش ۇلى ايتقانداي-اق، ەمشەكتەگى سابيگە انا ءسۇتىن ەمۋ ءۇشىن سالىق تولەۋدى زاڭداستىرساڭىزدار جاقسى بولار ەدى. ايتپەگەندە، ولار دا قازاقستاندىق قوي. ەشبىر سالىق تولەمەي ءسۇت ەمىپ جاتقانىنا قالاي شىداۋعا بولادى؟
ءيا، بۇل وتە سالماقتى ماسەلە. حالىق ءارقاشان دايىن. ونىڭ ءتوزىمى شىركىن، كەرەمەت قوي. كەلىڭىزدەر، قابىلداعان ەكەنسىزدەر، حالىقتىڭ قانشا تابىس تاۋىپ، كۇنەلتىپ جۇرگەنىن ءوز كوزدەرىڭىزبەن كورىڭىزدەر.
نۇرگەلدى ءابدىعاني ۇلى
