«100 ناقتى قادام» جاڭا بەينە قالىپتاستىرادى
مۇرات تىلەۋىمبەتوۆ، قىزىلوردا وبلىستىق قۇرىلىس، ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى باسقارماسىنىڭ باستىعى:
– «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى قوعام ءومىرىنىڭ نەگىزگى سالالاردى، ونىڭ ىشىندە قۇرىلىس سالاسىن جاڭارتۋعا باعىتتالعان. بۇل توڭىرەكتە نە ايتار ەدىڭىز؟
– دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ Doing Business رەيتينگىسىنە سايكەس قۇرىلىسقا رۇقسات بەرۋ ينديكاتورى بويىنشا قازاقستان 154-ورىندى يەلەندى. 2014 جىلى بۇل كورسەتكىش بويىنشا 152 ورىندى يەلەنگەن بولاتىنبىز. وسىعان بايلانىستى 2016 جىلعا قاراي ءدۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ Doing Business رەيتينگىسىندە قۇرىلىسقا رۇقسات بەرۋ ينديكاتورى بويىنشا قازاقستاننىڭ پوزيسياسىن جاقسارتۋ جوسپارلانۋدا. اتالعان تالاپ ەلباسىمىزدىڭ «ۇلت جوسپارى – 100 ناقتى قادام بارشاعا ارنالعان قازىرگى زامانعى مەملەكەت» ينستيتۋتتىق رەفورماسىندا ناقتى كورسەتىلدى.
ۇلت جوسپارى بويىنشا رۇقسات الۋدى وڭتايلاندىرۋ، قۇرىلىسقا رۇقسات الۋدىڭ ءۇش ساتىلى (30-20-10) قاعيداتى ەنگىزىلدى.
ءبىرىنشى ساتى بويىنشا – ساۋلەت-جوبالاۋ تاپسىرماسىن بەرۋ ءوتىنىش بەرىلگەن كۇننەن كەيىن 30 كۇن ىشىندە جۇزەگە اسىرىلادى. ەكىنشىسى–ەسكيز جوبانى 20 كۇنگە دەيىن ماقۇلداۋ، ءۇشىنشىسى – رۇقساتتى 10 كۇن ىشىندە بەرۋ كوزدەلۋدە. ياعني، ءتيىستى بارلىق رۇقسات 30 كۇن ىشىندە بەرىلۋى ءتيىس. بۇل رەفورما دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ Doing Business رەيتينگىندە قازاقستاننىڭ ورنىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جالپى، بۇرىن قۇرىلىسقا رۇقسات الۋ ءتارتىبى 25 راسىمنەن، دايىنداۋ كەمىندە 183 كۇندى تالاپ ەتسە، ءقازىر قولدانىستاعى زاڭناما تالاپتارىنا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلارعا سايكەس بۇل ءتارتىپ 7 راسىمنەن تۇرادى، رۇقسات الۋ 16 كۇننىڭ ىشىندە جۇزەگە اسىرىلادى.
اتالعان تۇزەتۋلەرگە 2015 جىلدىڭ 22 ساۋىرىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قول قويىپ، ولار قۇرىلىسقا قاتىستى بارلىق مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن كاسىپورىندارداعى ارنايى اقپاراتتىق ستەندىلەردى ورنالاستىرىلدى. سونىمەن قاتار باسقارما تاراپىنان 3 مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ رەگلامەنتى بەكىتىلدى، اتاپ ايتقاندا:
1) «ساۋلەت-جوسپارلاۋ تاپسىرماسىن بەرۋ»، ول 6 جۇمىس كۇننىڭ ىشىندە جۇزەگە اسىرىلىپ، ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ تاراپىنان 6 قۇجات تابىس ەتىلەدى؛
2) «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا جىلجىمايتىن مۇلىك نىساندارىن مەكەنجايىن ايقىنداۋ بويىنشا انىقتاما بەرۋ» 10 جۇمىس كۇننىڭ ىشىندە جۇزەگە اسىرىلىپ، ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ تاراپىنان 7 قۇجات تابىس ەتىلەدى؛
3) «تىرەۋ جانە قورشاۋ كونسترۋكسيالارىن، ينجەنەرلىك جۇيەلەر مەن جابدىقتاردى وزگەرتپەي، قولدانىستاعى عيماراتتىڭ ءۇي-جايلارىن (جەكەلەگەن بولىكتەرىن) رەكونسترۋكسيالاۋعا (قايتا جوسپارلاۋعا، قايتا جابدىقتاۋعا) شەشىم بەرۋ» 3 جۇمىس كۇنى ىشىندە جۇزەگە اسىرىلىپ، ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ تاراپىنان 3 قۇجات تابىس ەتىلەدى.
48-قادام «قۇرىلىستىڭ سمەتالىق قۇنىن انىقتاۋدىڭ رەسۋرستىق ءادىسىن ەنگىزۋ» بويىنشا: قۇرىلىستىڭ سمەتالىق قۇنىن انىقتاۋدىڭ رەسۋرستىق ءادىسىن ەنگىزۋ ماقساتىندا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ 2015 جىلعى 24 ماۋسىمداعى №450 بۇيرىعىمەن رەسۋرستىق ءادىستى ەنگىزۋدىڭ ءتارتىبى بەكىتىلدى.
جوعارىدا اتالعان بۇيرىقتى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا رەسۋرستىق ءادىس بويىنشا جاساقتالعان 133 نورماتيۆتىك قۇجات بەكىتىلدى. بارلىق بەكىتىلگەن نورماتيۆتىك قۇجاتتار ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ رەسمي ينتەرنەت- رەسۋرسىندا ورنالاستىرىلعان.
وسى نورماتيۆتىك قۇجاتتارعا سايكەس ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ جاڭا جوبالاردىڭ جوبا-سمەتالىق قۇجاتتارىن رەسۋرستىق ادىسپەن ەسەپتەۋدى مىندەتتەيتىن نورمالار كەلىسىم-شارتتاردا قاراستىرىلاتىن بولادى.
رەسۋرستىق ادىسپەن قۇرىلىستىڭ سمەتالىق قۇنىن انىقتاۋ ءتارتىبى 3 كەزەڭمەن جۇرگىزىلەدى:
1-كەزەڭ: نارىقتىق ەكونوميكاسى دامىعان ەلدەردىڭ سمەتالىق نورمالارىنىڭ نەگىزىندە قۇرىلىسقا ارنالعان سمەتالىق نورمالاردى جەتىلدىرۋ.
2-كەزەڭ: ۆIM جوبالاۋ تەحنولوگياسى بويىنشا 5D فورماتتاعى جوبالىق قۇجاتتاردى ازىرلەۋ.
3-كەزەڭ: بيۋدجەتتىك قارجىلاردى ءتيىمدى جوسپارلاۋ ءۇشىن قاجەتتى رەسۋرستىق سمەتالىق نورمالاردىڭ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ.
وسى ءۇش كەزەڭ بويىنشا رەسۋرستىق ادىسپەن قۇرىلىستىڭ سمەتالىق قۇنى انىقتالىپ، قۇرىلىستا باعا قالىپتاستىرۋدىڭ جاڭا ءادىسى ەنگىزىلەدى، تەحنولوگيامەن سمەتالىق-نورماتيۆتىك بازانى جەدەل جاڭارتۋ قامتاماسىز ەتىلەدى.
49-قادام «كەڭەستىك كەزەڭنەن بەرى قولدانىلىپ كەلە جاتقان قۇرىلىستىڭ ەسكىرگەن نورمالارى مەن ەرەجەلەرىنىڭ ورنىنا ەۋروكادتار جۇيەسىن ەنگىزۋ» بويىنشا 1 شىلدەدەن باستاپ قازاقستاندا ەۋروكادتار جۇيەسىنە نەگىزدەلگەن جاڭا نورماتيۆتىك بازا قالىپتاستىرىلدى. نورماتيۆتىك بازانى رەفورمالاۋ تۇجىرىمداماسىنا سايكەس كەڭەستىك كەزەڭنەن بەرى قولدانىلىپ كەلە جاتقان قۇرىلىستىڭ ەسكىرگەن نورمالارى مەن ەرەجەلەرىنىڭ ورنىنا جاڭا نورماتيۆتىك بازالاردى ەنگىزۋ جۇمىستارىن تولىقتاي 2021 جىلعا دەيىن اياقتاۋ كوزدەلگەن.
ەۋروكادتار جۇيەسىن قولدانىسقا ەنگىزۋ ءۇشىن 2015-2025 جىلدارعا ارنالعان قۇرىلىس سالاسىنداعى نورماتيۆتىك بازانى رەفورمالاۋ تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءىس-شارالار جوسپارى ورتالىق اتقارۋشى ورگانمەن ازىرلەندى.
سونىمەن بىرگە مەملەكەتتىك نورماتيۆتەردى مىندەتتى جانە ەرىكتى تۇرلەرگە ءبولۋ ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ساۋلەت، قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس قىزمەتى تۋرالى زاڭىنىڭ 28-بابىنا ءتيىستى تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى.
جالپى، ەۋروكادتار جۇيەسى:
1) ەۋروپا مەن دۇنيەجۇزىنىڭ قۇرىلىس سالاسىنداعى تەحنيكالىق رەتتەۋ جۇيەسىمەن ينتەگراسيالانۋعا؛
2) قۇرىلىس سالاسىنا شەتەلدىك ينۆەستيسيالاردى تارتۋعا مۇمكىندىك بەرمەي وتىرعان تەحنيكالىق كەدەرگىلەردى جويۋعا؛
3) يننوۆاسيالىق تەحنولوگيالار مەن ماتەريالداردى پايدالانۋعا؛
4) قۇرىلىس قىزمەتىندەگى قازاقستاندىق مامانداردىڭ دەڭگەيى مەن باسەكەگە جارامدىلىعىن ارتتىرۋعا، سونداي-اق قازاقستاندىق كومپانيالاردىڭ جوبالاۋ جانە قۇرىلىس سالۋ سالاسىنداعى شەتەلدەردىڭ نارىعىنا كىرۋىنە جاعدايلار جاساۋعا؛
5) ەۋروپالىق ستاندارتتار بويىنشا قۇرىلىس ونىمدەرىن شىعارۋعا جانە قۇرىلىس يندۋسترياسىنداعى وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
پرەزيدەنتىمىزدىڭ سىندارلى ساياساتى استارىنا ۇڭىلسەك، كوپ نارسەگە كوز جەتكىزەمىز. ەلباسى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنان باستاپ، مەملەكەتىمىزدىڭ نەگىزىن قۇرايتىن ادامي كاپيتالدىڭ دامۋىن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن، جاعدايىن جاقسارتۋدى باستى ماقسات ەتىپ العا قويۋمەن كەلەدى.
1991 جىلدان باستاپ ەلباسىمىز تالاي قيىن، كەيىنگە قالدىرۋعا بولمايتىن مىندەتتەردى – ەلىمىزدە نارىقتىڭ شارۋاشىلىق مەحانيزمىن قۇرۋ، الەمدىك قاۋىمداستىققا كىرۋ حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىن جاقسارتۋ باسقا دا اۋقىمدى باسىم باعىتتار بويىنشا جۇزەگە اسۋىنا قول جەتكىزدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا 20 استام باعدارلاما قابىلداندى. بۇل باعدارلامانىڭ بارلىعىنا دا ەلباسىمىزدىڭ جىل سايىنعى حالىققا جولداۋىندا العا قويىلعان مىندەتتەردى شەشۋ جولدارى نەگىز ەتىلدى.
بۇگىندە ەكونوميكامىزدىڭ جاڭارتۋ ءۇشىن ونەركاسىپتىك نەگىزگى سالالارىن دامىتۋعا بايلانىستى دا قابىلداندى. ۇدەمەلى يندۋستريالىق- يننوۆاسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ يگىلىگىن كورە باستادىق. مەملەكەتتىك قۇرىلىستىڭ «100 ناقتى قادامىنان» تۇراتىن ۇلت جوسپارى دا رەفورمالاردى تابىستى جۇزەگە اسىرۋدى ايرىقشا ءرول اتقاردى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ستراتەگيالىق كورەگەندىگىنىڭ ارقاسىندا قازىرگى تاڭدا قازاقستاندىقتار دا جارقىن بولاشاققا باستايتىن ناقتى ءىس-قيمىل «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» باعدارلاماسى بار.
بۇل جوسپار تەك قيىندىقتاردى ەڭسەرۋدىڭ عانا جوسپارى ەمەس، ەلىمىزدەگى اسا دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن، بارلىق قولايلى جاعدايلاردى تۋعىزاتىن ەل دامۋىنىڭ ۇزاقمەرزىمدى جوسپارى بولىپ تابىلادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاراپىنان ءبىزدىڭ تۋعان وتانىمىزدىڭ لايىقتى ورىن الاتىن بولاشاعى زور ەل ەكەنى تۋرالى ۇلكەن سەنىممەن مالىمدەگەنى ەستە. قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى، تاعاتتىلىعى مەن توزىمدىلىگى، بارلىق ازاماتتاردىڭ تەڭ قۇقىلىعى مەن ولاردىڭ ورتاق وتانىمىزدىڭ تاعدىرى ءۇشىن ورتاق جاۋاپكەرشىلىگى ەلىمىزدىڭ XXI عاسىردا تابىستى ىلگەرىلەۋىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ نەگىزگى العىشارتى بولاتىنى اقيقات.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتالعان جولداۋى قازاقستاننىڭ بارلىق ازاماتتارىن تاۋەلسىزدىگىمىزدى باياندى ەتۋگە، حالقىمىزدىڭ تاۋسىلمايتىن قۋات كوزىنە بارلىق قازاقستاندىقتاردى بىرىكتىرۋشى كۇشكە اينالعان ماڭگىلىك ەل جالپىۇلتتىق يدەياسىنىڭ مانىنە تەرەڭ بويلاۋعا ۇندەيتىن قۇندى قۇجات بولىپ تابىلدى.
«100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ «بىرتەكتىلىك پەن بىرلىك» اتتى ءتورتىنشى باعىتىن ىسكە اسىرۋ تۋرالى ناقتى ايتتى.
ەلباسى جاريالاعان بەس ينستيتۋتتىق رەفورما مەن 100 ناقتى قادامدى قامتىلعان ۇلت جوسپارىنىڭ «بىرتەكتىلىك پەن بىرلىك» اتتى باعىتىن ەلىمىزدەگى ازاماتتىق قوعامدى قالىپتاستىرۋعا جاعداي جاسايتىنىن، بىرلىك پەن تاعاتتىلىققا ورنىقتىرماق.
باستى ماقساتىمىز – 2050 جىلى الەمنىڭ دامىعان 30 مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا كىرۋ جانە قازاقستاندى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق پەن دامىعان ەلدەرىنىڭ ستاندارتتارىن جۇزەگە اسىرۋ. نەگە 100 ناقتى قادام؟ ەلباسىنىڭ 100 شەشىمى – 100 تاپسىرما، ونىڭ ىشىندە 15 قادام – مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ كاسىبيلىگىن تۇبەگەيلى ارتتىرۋعا باعىتتالسا، 19 قادام – سوت جۇيەسى مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسىن جاڭارتۋ جونىندەگى ءتيىمدى ءىس-قيمىل، 50 قادام-جوعارعى تەحنولوگيالى ەكونوميكالىق ءوسىم جانە ادامي كاپيتالدى دامىتۋدى ىنتالاندىراتىن، تىكەلەي قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان ناقتى شەشىمدەر، 6 قادام – قوعام بىرلىگى مەن قازاقستانداعى بىرتەكتىلىكتى نىعايتۋعا، مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اشىقتىعى مەن ەسەپتىلىگىن، قوعامدىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋ.
ۇلت جوسپارىنداعى 100 ناقتى قادامنىڭ ءار باعىتى جاڭا ءبىلىمدى، يننوۆاسيانى، جوعارى تەحنولوگيانى جانە الەمدىك تاجىربيەنى زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى. ۇلت جوسپارى «100 ناقتى قادام» يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىمەن تىكەلەي بايلانىستى. ۇلت جوسپارى «100 ناقتى قادام» – قوعامدىق قاتىناستاردى تولىعىمەن مودەرنيزاسيالايتىن رەفورما. ول «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىن جانە يندۋستريالدىق-يننوۆاسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋمەن تىكەلەي بايلانىستى.
بۇگىندە قازاقستان الەمدىك ەكونوميكامەن تىعىز قارىم-قاتىناستا. «ۇلت جوسپارى» اياسىندا دامىعان ەلدەرءدىڭ ەڭ وزىق مەملەكەتتىك باسقارۋ قۇرالدارى مەن ستاندارتتارى ەنگىزىلەتىن بولادى. قازاقستان الەمدىك جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 60%-دىق ۇلەسىن الىپ وتىرعان ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىمەن ەلدىك باعدارلاماعا قول قويدى.
«ۇلت جوسپارى» – بۇل قازاقستاننىڭ زور دامۋ الەۋەتىن اشاتىن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ. ول ءومىردىڭ بارلىق سالالارىنداعى 100 ءدال جانە تاجىريبەلىك شەشىمدەردەن تۇراتىن قۇجات.
ەكونوميكالىق ءوسىم – قازاقستاننىڭ وڭىرلىك جانە جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە بايلانىستى شەشىمدەردەن تۋىندايتىن وزەكتى مىندەت. «يندۋستريالاندىرۋ جانە ەكونوميكالىق ءوسىم» رەفورماسى اۋقىمدى جۇمىس كولەمىن، ەكونوميكا مەن حالىق شارۋاشىلىعىنىڭ بارلىق سالالارىن جاڭعىرتۋدى كوزدەيدى.
