جەر قويناۋىن، تابيعات بايلىقتارىن ءتيىمدى پايدالانۋ، قورشاعان ورتانى لاستاماي، اينالاعا زالال كەلتىرمەي ءوز يگىلىگىمىزگە جاراتۋ بۇگىنگى كۇننىڭ ەڭ وزەكتى ماسەلەسى بولىپ قالۋدا. وسى ورايدا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى پروكۋراتۋراسىنىڭ كەزەكتى القا ءماجىلىسى ناق وسى تاقىرىپتى ءسوز ەتە وتىرىپ، ءبىرقاتار سىن-ەسكەرتپەلەرگە ورىن بەردى. ال ونىڭ ماڭىزدىلىعىنا تەرەڭنەن ءۇڭىلىپ، ءجون-جوسىعىن جان-جاقتى زەردەلەپ الماسا، وبلىس اۋماعىنداعى تۇششى سۋ قورىنا، وسىمدىك دۇنيەسىنە، توپىراق قاباتىنىڭ قۇنارسىزدانۋىنا ايتارلىقتاي زيان كەلەتىن كورىنەدى.

وبلىس پروكۋراتۋراسىنىڭ القا ءماجىلىسى وبلىس اكىمشىلىگىندە وبلىس اكىمى مەن اۋدان اكىمدەرىنىڭ، وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى قىزمەتكەرلەرىنىڭ، ءتيىستى مەكەمە باسشىلارى مەن قالا، اۋدان جانە ارنايى باعىتتاعى پروكۋرورلاردىڭ قاتىسۋىندا ءوتتى. القا ءماجىلىسىن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ پروكۋرورى يبراھيم يمانوۆ اشىپ، ءسوز سويلەدى.

وبلىس پروكۋرورى ءوز سوزىندە وبلىس اۋماعىندا 203 جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار تىركەلگەنىن، ونىڭ ىشىندە كەڭ تارالعان پايدالى قازبالاردى يگەرۋگە 173، قاتتى پايدالى قازبالاردى يگەرۋگە 28 جانە كومىرسۋتەك شيكىزاتىن بارلاۋعا 2 كەلىسىم-شارت جاسالعانىن ايتتى. الايدا پروكۋراتۋرا ورگاندارى جۇرگىزگەن تەكسەرۋلەر كەزىندە پايدالى قازبالاردى وندىرۋشىلەر تابيعاتقا، قورشاعان ورتاعا زاردابىن تيگىزۋ ارقىلى 1 ملرد. تەڭگەگە جۋىق ەكونوميكالىق زالال كەلتىرگەنى انىقتالدى. سەبەبى قۇم، تاس ءوندىرۋشى كاسىپكەرلەر وزەن ارنالارىن رەتسىز، باقىلاۋسىز قازىپ، سۋ نىساندارىنىڭ گيدرولوگيالىق جانە بيولوگيالىق جۇيەسىنە كەرى اسەرىن تيگىزىپ وتىرعان.

بۇدان كەيىن القا ماجىلىسىنە شاقىرىلعاندار تابيعات قورعاۋ پروكۋراتۋراسى دايىنداعان بەينەكورىنىستى تاماشالادى. وندا سايرام، بادام، كەلەس وزەندەرى بويىنان قۇم، تاس دايىندايتىن كارەرلەردىڭ جەر-انانى اياۋسىز تىلىمدەپ، شۇرق تەسىك قىلىپ، قارا شىمدى ۇيىندىگە اينالدىرىپ، شاڭعا كومىپ جاتقانى ايقىن كورىنەدى. ارناسىن تاپپاي، اعىنى ازايعان وزەن سۋلارى جىلىمشىلاپ، ويدىم-ويدىم جەرلەردە وشارىلىپ قالىپتى. ءىشىڭ اشيتىن، جانىڭ اۋىراتىن ايانىشتى حالدە جاتىر.

بەينەكورىنىس اياقتالعاننان كەيىن ماجىلىسكە ءتوراعالىق ەتۋشى وبلىس پروكۋرورى: 109 كەلىسىمشارت بويىنشا جەر تەلىمدەرىن قايتارۋ جانە ولاردى قالپىنا كەلتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى شارالاردىڭ قولدانىلماعانىن، 19 كەلىسىمشارت بويىنشا جەر پايدالانۋ قۇقىعىن وبلىستىق اكىمدىك ەمەس اۋداندىق اكىمشىلىك بەرگەنىن، 171 كەلىسىمشارت بويىنشا 200 ملن. تەڭگەنى قۇرايتىن اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ شىعىستارى وتەلمەگەنىن، 18 كەلىسىمشارت بويىنشا جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار سۋ قورعاۋ ايماعى جەرلەرىنەن شىعارىلماعانىن مالىمدەدى. سونداي-اق، پروكۋرورلىق تەكسەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا جەر قويناۋىن ءوز بەتىنشە پايدالانۋ تۋرالى 30 دەرەك انىقتالىپ، قازىرگى كەزدە ولاردى تەرگەپ-تەكسەرۋ جۇمىستارى باستالىپتى.

وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ مامانداندىرىلعان تابيعات قورعاۋ پروكۋرورى دانيار ماعاۋين القا ءماجىلىسىنىڭ نەگىزگى بايانداماسىن جاسادى. باياندامادا جەر قويناۋىن پايدالانۋشى مەكەمەلەر مەن ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ، كاسىپكەرلەردىڭ قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا جول بەرىپ وتىرعانىنا قاراماستان، ولاردى جاۋاپقا تارتۋدا ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ قاۋقارسىزدىق تانىتىپ وتىرعانى اتالىپ ءوتتى.

باياندامادا ايتىلعان سىن تەزىنە تۇسىنىك بەرۋ ءۇشىن مىنبەگە وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى سىرىم ابدۋللايەۆ شاقىرىلدى.

– جەر قويناۋىن پايدالانۋدى تەكسەرۋدەن باسقا ءبىزدىڭ وزگە دە جۇمىستارىمىز شاش-ەتەكتەن، – دەپ اقتالا باستاعان دەپارتامەنت باسشىسىنىڭ ورىنباسارىن وبلىس پروكۋرورى ي.يمانوۆ سۇراقتىڭ استىنا الدى.

– سىزدەرگە «جۇمىس ىستەمەيدى، ەكى قولىن الدىنا سالىپ وتىر» دەپ ەشكىم دە كىنا ارتىپ وتىرعان جوق. وبلىستا 1000-نان اسا بولىمشەلىك پوليسيا قىزمەتكەرى جۇمىس اتقارادى. الايدا جەر قويناۋىن زاڭسىز پايدالانۋ دەرەگى بويىنشا انىقتالعان 60 قىلمىستىڭ 46-سىن سىزدەردىڭ بولىمشەلىك پوليسيا قىزمەتكەرلەرى انىقتايدى دا، قالعان 14ء-ى قاراماعىندا 4 پروكۋرورى بار تابيعات قورعاۋ پروكۋراتۋراسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى انىقتايدى. ءبىر قىلمىستىڭ سوڭىندا سىزدەردىڭ 22 ادامىڭىز ءجۇر. وسى دا جۇمىس پا؟ ال جەر-انا جىلارمان كۇيدە حال كەشۋدە. وزەندەردىڭ بويى شۇرق تەسىك، قازان شۇڭقىرلار. وسىنىڭ سالدارىنان اۋىز سۋ قورىنا وراسان زور كولەمدە زيان كەلىپ جاتىر. تۇمسا تابيعاتقا ءتيىپ جاتقان زالالدى پوليسەيلەر نەگە نازارىنان تىس قالدىرادى، – دەگەن وبلىس پروكۋرورىنىڭ ساۋالىنا دەپارتامەنت باستىعىنىڭ ورىنباسارى تاراپىنان ماندىعان جاۋاپ بولمادى.

ال وبلىستىڭ ەكولوگيا دەپارتامەنتىن باسقاراتىن بەرىك مەيىربەكوۆ ەسەپ بەرۋ ءۇشىن مىنبەگە شاقىرىلعاندا ونىڭ ورنىنا وسى مەكەمەنىڭ ءبولىم باستىعى ورنىنان كوتەرىلگەن. ول دەپارتامەنت باسشىسى بەرىك قۋان ۇلىنىڭ ەڭبەككە جارامسىزدىعىنا بايلانىستى جينالىسقا كەلە الماي وتىرعانىن حابارلادى.

الايدا ب.مەيىربەكوۆ مىرزانىڭ ەڭبەككە جارامسىزدىعى ءبىر بۇگىنگىمەن عانا شەكتەلىپ قالمايدى ەكەن. وبلىس پروكۋرورىنا كەلىپ تۇسكەن مالىمەتتەرگە قاراعاندا بەرىك قۋان ۇلى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 99 كۇنىندە 7 مارتە ەڭبەككە جارامسىز بولىپ، جۇمىسىنا كەلە الماپتى. ءبىر قايران قالارلىعى بەرىك قۋان-ۇلىنىڭ ەڭبەككە جارامسىزدىعى ءدال وسىنداي ءوز مەكەمەسىنە قاتىستى ەسەپ بەرۋ جينالىستارىنا ءدوپ كەلەتىن كورىنەدى.

وسى ارادا وبلىس پروكۋرورى ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ كادرلىق ماسەلەلەرىنە دە سىن-ەسكەرتپەلەرىن ءبىلدىردى. سەبەبى ب.مەيىربەكوۆ مەكەمە باسشىسى بولىپ تاعايىندالعان ۋاقىتتان بەرى دەپارتامەنتتىڭ 4 جىلدان 24 جىلعا دەيىنگى ەڭبەك ءوتىلى بار ماماندارى قىزمەتىنەن بوساتىلىپ، ولاردىڭ ورنىنا سوزاق اۋدانىنىڭ 11 ادامى وتىرىپتى. ال وبلىستىڭ سوزاق اۋدانىندا ب.مەيىربەكوۆ مىرزانىڭ اكىمدىك قىزمەتتە بولعانىن ءبىز جاقسى بىلەتىن ەدىك.

وبلىس پروكۋراتۋراسىنىڭ القا ءماجىلىسى بارىسىندا وبلىس اكىمى بەيبىت اتامقۇلوۆ ءسوز سويلەپ، بۇگىنگى تاڭدا، وبلىس اۋماعىنداعى بارلىق قالا، اۋدان اكىمدىكتەرىندە زاڭسىز جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردى انىقتاۋ جانە جويۋ بوي-ىنشا ارنايى جۇمىس توپتارى قۇرىلعانىن ايتتى.

– اتالعان جۇمىس توپتارى مەن پروكۋراتۋرا جانە وزگە دە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى بايلانىس جاساپ، جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. وكىنىشكە قاراي، اتالعان سالاداعى پروكۋراتۋرا ورگاندارى انىقتاعان كەمشىلىكتەردىڭ نەگىزگى سەبەبى – مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اراسىندا تىعىز بايلانىستىڭ جوقتىعىن دالەلدەيدى. جۇمىس جاسايتىن قىزمەتكەر – ءادىسىن تابادى، جۇمىس جاساعىسى كەلمەگەن – ءتۇرلى سەبەپ ايتادى، – دەدى وبلىس باسشىسى.

 كەڭەيتىلگەن القا ءماجىلىسىن قورىتىندىلاعان وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ پروكۋرورى يبراھيم يمانوۆ مەملەكەتتىك قۇزىرلى ورگانداردىڭ نازارىن جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارعا قاتىستى مەملەكەتتىك باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە اۋداردى.

– سوندا عانا ءبىز ەلباسىنىڭ 2013 جىلى وڭىرىمىزگە جاساعان ءىسساپارى كەزىندە ايتقان «تابيعي قورلاردى ءتيىمدى پايدالانۋ ارقىلى ەكونوميكانى قارقىندى دامىتۋ» تۋرالى تاپسىرماسىن، 2015 جىلى 24 اقپاندا ق ر قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە ءسوز بولعان «جەر قويناۋىن ءتيىمدى پايدالانۋ» ماسەلەسىن نازاردا ۇستاپ وتىرعانىمىزدى، ونىڭ ەشقاشان كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيتىنىن شىن مانىندە، ءىس جۇزىندە دالەلدەي الاتىن بولامىز. ال بۇعان ءجۇردىم-باردىم قارايتىنداردى جاۋاپكەرشىلىككە شاقىرۋعا زاڭ تالابىنىڭ كۇشى جەتەدى، – دەدى وبلىس پروكۋرورى.

دەرەككوز: ايقىن-اقپارات