ەل ەكونوميكاسىن العا سۇيرەيتىن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ يىعىنا ارتىلاتىن جۇك اۋىر. سوندىقتان دا وڭىرىمىزدە اگروونەركاسىپتىڭ سالماعىن كوتەرەتىن مال شارۋاشىلىعىندا جايىلىمدىق جەردى ماقساتتى ءارى ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي كەلەدى. جايىلىمنىڭ ىڭعايىنا قاراي جايلاۋدان كۇزدەۋگە، ودان قىستاۋعا كوشكەن اتا-بابالارىمىزدىڭ مال باعۋ تاجىريبەسىنەن تاعىلىم الار تۇسىمىز كوپ. دەگەنمەن، ءتورت تۇلىك مالدىڭ قامىن قۇيتتەپ، كۇتىمى مەن بابىن تابا بىلەتىن شارۋانىڭ قاتارى سيرەگەن. جۋىردا ساي-وتەس اۋىلىنىڭ ماڭىنداعى شارۋا قوجالىقتارىنا بارىپ، اتاكاسىپتەن بەرەكەلى ءناسىپ تاۋىپ وتىرعان شارۋالارعا جولىعىپ قايتتىق. قالانىڭ قىم-قۋىت تىرشىلىگىنەن ءبىر ءسات الىسقا كەتىپ، ءۇستىرتتىڭ قىرىنا جول تارتتىق.

ۇستىرتكە ساپارلاتقان وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ باسشىسى بولات ەرسايىن ۇلى، ماڭعىستاۋ اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ۆەتەريناريا ءبولىمىنىڭ باسشىسى بەكمۇرات ءابۋوۆ جانە ب ا ق وكىلدەرى الدىمەن، «ناقحان» شارۋا قوجالىعىنا باعىت تۇزەدىك. بۇل شارۋا قوجالىعىنىڭ تىزگىنىن ۇستاعان مىرزاتاي قويشىبايەۆ 1992 جىلدان بەرى اسىلتۇقىمدى اداي جىلقىسىن وسىرۋمەن اينالىسادى. بۇگىندە ءىستىڭ تەتىگىن تاپقان شارۋا سوناۋ 1992 جىلدارى اتا-بابامىز قىمىزى بال، ەتى دەرتكە داۋا، مىنسە ەر قاناتى بولعان قامبار اتا تۇقىمىن ءوسىرۋدى قولعا الىپتى. 1998 جىلدارى اتاكاسىپتى جالعاپ، مال باسىن كوبەيتۋدى كوزدەگەن كاسىپكەر مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا بەرىلگەن نەسيەگە 40 جىلقى ساتىپ العان. كەڭ القاپتى جايىلىمدا جىلقى مالىن ورگىزگەن قوجالىق يەسى شارۋاسىنىڭ شىرايىن كەلتىرىپ وتىر. ءۇستىرتتىڭ يەن دالاسىندا جازعىتۇرىم «قونايدىڭ ۇيىگى» ماڭىن جايلاسا، قىس تۇسە «قاراۋىل كۇمبەتكە» قونىستانادى. 
شارۋاشىلىق يەسى م.قويشىبايەۆ «شارۋاشىلىعىمدا 15 ءۇيىر جىلقى بار. بيىل ءشوپتىڭ شىعىمى جاقسى بولعاندىقتان، مال قوڭدى. جىلقى ورىستە ءجۇرىپ، 70 ءتۇرلى ءشوپ جەيدى. ازىعىن ورىستەن تاباتىن قامبار اتا تۇقىمى ەركىندىكتە ءجۇرىپ جايىلاتىن جانۋار. مامىر ايىنان قازانعا دەيىن ساۋىلاتىن بيەلەردەن كۇنىنە 40-50 ليتر قىمىز الامىز. شارۋا قوجالىعىنىڭ جايىن جاساپ جۇرگەن 10 جۇمىسشى بار»، – دەيدى. ءىستىڭ ەبىن بىلەتىن شارۋا مال ازىعىن دايىندايتىن تەحنيكانى ساقاداي ساي ەتىپ قويعان. «ماڭعىستاۋ اگروسەرۆيس» كومپانياسى ارقىلى ليزينگكە ءشوپ شاباتىن كوسيلكا مەن وراما ءشوپ تايلايتىن قۇرىلعى العان. تەحنيكاسى بار شارۋاگەردىڭ بريگاداسى شابىندىققا شالعى سالىپ، 1000 تونناداي قىسقى مال ازىعىن قامداپتى. م.قويشىبايەۆتىڭ ايتۋىنشا، ءقازىر «ناقحان» شارۋا قوجالىعىندا وندىرىلەتىن قىمىز سۋسىنى شالعايداعى شارۋا نەمەسە ۇستىرتتەگى ەلدىڭ ۇزىگى بۇتىنرەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى «بەينەۋ-اقتاۋ» تاسجولىنىڭ بويىنداعى دۇكەندە عانا ساتىلادى. وتاندىق ءونىمدى وبلىس كولەمىندە ساتۋعا شىعارۋدى ماقسات ەتكەن كاسىپكەر رۇقسات قاعازىنىڭ جوقتىعىنان، بۇل ماسەلە وڭ شەشىمىن تاپپاي وتىرعانىن جەتكىزدى.
مۇنان كەيىن ساي-وتەس اۋىلىنان 60 شاقىرىم جەردەگى «شىراقباي» جايلاۋىنداعى «ماقسات» شارۋا قوجالىعىنا كەلىپ توقتادىق. تۇششىبەك دالجانوۆ باسقاراتىن قوجالىق اسىلتۇقىمدى اداي جىلقىسىمەن قاتار سيىر، قوي شارۋاشىلىعىن وركەندەتىپ وتىر. 2002 جىلى شاڭىراعىن كوتەرگەن شارۋاشىلىق بۇگىندە ىرگەسى كەڭىپ، مال باسى بىرنەشە ەسەگە وسكەن. ايتالىق، 18 ءۇيىر جىلقى، 700-گە تارتا قوي، 80 باس سيىر وسى شارۋاشىلىقتىڭ مەنشىگىندە. كاسىپكەر 2009-2010 جىلدارى ورال قالاسىنان اكەلىنگەن قىرىققا جۋىق اقباس سيىردى جەرسىندىرىپ، ونىڭ پايداسىن كورۋگە بارىنشا كۇش سالدى. شارۋا «ماڭعىستاۋ اگروسەرۆيس» مەكەمەسى ارقىلى سۋبسيديامەن جەرگىلىكتى جەردەن 100 باس قازاقى قوي الىپ، شارۋاشىلىق اياسىن كەڭەيتە ءتۇسىپتى.
تۇششىبەك دالجانوۆ «وسىدان 4 جىل بۇرىن «ماڭعىستاۋ اگروسەرۆيستىڭ» كومەگىمەن ليزينگكە ءشوپ شاباتىن تەحنيكا الدىم. جاقىندا وسىنداي تەحنيكانى قوستانايدان تاعى دا اكەلدىم. قىستان قىسىلماي شىعۋ ءۇشىن ازىق قورىن جەتكىلىكتى مولشەردە دايىنداپ قويدىق. جۋسان، ەبەلەك، بوز، ەرگەك شوپتەرى جاقسى شىقتى. حالىققا ءبىر تاي ءشوپتى قولجەتىمدى باعادا 200 تەڭگەدەن ساتىپ جاتىرمىز. ساي-وتەستەگى الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان وتباسىلارىنا ءشوپتى تەگىن بەرىپ، قولدان كەلگەنشە كومەكتەسىپ تۇرامىن. ەلباسىمىزدىڭ تاپسىرماسىمەن مال باسىن كوبەيتۋگە، ودان الىناتىن ءونىمدى مولايتۋدامىز. بۇيىرتسا، كەلەر جىلى رۇقسات قاعازىن الىپ، قىمىز ءوندىرۋ ءىسىن قولعا الماقپىن. قازىرگى ۋاقىتتا ءوزىمىز دايىنداعان ىرىمشىك، قاتىق ساي-وتەس اۋىلىندا، اۋدان ورتالىعى شەتپەدە ساتىلۋدا. اتالارىمىز ىرىسىن وسى مالدان تاپقان. سوندىقتان ارتىمنان ەرگەن ىنىلەرىمدى اتاكاسىپكە باۋلىپ ءجۇرمىن»، – دەيدى.
شارۋا جايىلىمنىڭ جاعدايى جاقسى بولعاندىقتان، شۇيگىنگە شۇيلىككەن مال ەڭىستەن شىعا قويمايتىندىعىن ايتادى. راسىندا، بيىل ءشوپتىڭ بىتىك وسكەنى قوراداعى تاي-تاي بولىپ بايلانعان ءشوپتىڭ كوپتىگىنەن بايقالادى. 
وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى بولات ەرسايىن ۇلىنىڭ ايتۋىنشا، ءتورت تۇلىك ءوسىرىپ وتىرعان شارۋالاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ءۇستىرتتىڭ قىرىندا جاز جايلاپ، مال جايۋعا قۇلىقسىز. ول «ءۇستىرتتىڭ ءۇستى مالدىڭ قوڭدانۋىنا اسا قولايلى جەر. وسى جەردىڭ شۇرايلى شۇيگىنى ءتورت تۇلىكتىڭ ەت جيناۋىنا، سەمىرۋىنە وڭ اسەرىن تيگىزەدى. مۇندا مال سۋاراتىن سۋ دا جەتكىلىكتى مولشەردە بار. شارۋالار وسىندا قاراشا ايىنا دەيىن قولداعى مالىنىڭ كۇيىن جاقسارتىپ الىپ، قىستا اۋىل ماڭىنداعى ورىسكە جايسا بولادى. اتا-بابالارىمىزدان قالعان مال باعۋ ءادىسىن، ياعني ۋاقىت سىنىنان وتكەن تاجىريبەنى قولدانساق، مال باسىن قىتىمىر قىستا شىعىنعا باتىرماي، امان الىپ شىعۋدىڭ قامىن جاساعانىمىز»، – دەيدى. 
كەڭ ءورىستى ءتورت تۇلىك مالعا تولتىرماققا تالاپتانعان «ابىلاي-ەسەت» بىرىككەن شارۋا قوجالىعى ءوز ءىسىن دوڭگەلەتىپ، ۇرشىقشا ءۇيىرىپ وتىر. ساپار بارىسىندا ساي- وتەستىڭ باتىس بەتكەيىندە قونىس تەپكەن «ورمەلى» جەرىندەگى قىزۋ ەڭبەك قۇشاعىنداعى شارۋاشىلىقتا بولدىق. مال شالعايداعى شارۋا نەمەسە ۇستىرتتەگى ەلدىڭ ۇزىگى بۇتىنشارۋاشىلىعىمەن قوسا ەگىن شارۋاشىلىعىنا يەلىك ەتەتىن قوس كاسىپكەر تاۋىق، بودەنە، ۇيرەك پەن قاز ءوسىرۋدى قولعا الماق. قونىس تەپكەن ماڭنان ينكۋباتوردىڭ قۇرىلىسىن باستاپ كەتىپتى.
«ابىلاي» شارۋا قوجالىعىنىڭ يەسى سەرىك بايتۇروۆتى اڭگىمەگە تارتقانىمىزدا بيىل كوكتەمدە رەسەيدەن 20-عا جۋىق ەشكىنى، ورالدان 4 باس ءسۇتتى سيىر ساتىپ الىنعانىن ايتتى. كۇتىمگە، باپتاۋعا الىنعان ءىرى قارا مەن ۇساق مالعا گەرمانيادان اكەلىنگەن ديىرمەننەن وتكىزىلگەن جەم بەرىلەدى. سونداي-اق سول ەلدەن ءبىر مەزەتتە ەكى جىلقىنى ساۋۋعا قاۋقارلى اپپارات اكەلىنگەن. قوجالىقتىڭ كەرەك-جاراعى ساقاداي ساي، تەحنيكا اتاۋلىنىڭ ءبارى بار. بىرىككەن ىرگەلى شارۋا قوجالىعى مالعا قاجەتتى ءشوپتى وزدەرى دايىندايدى.
كاسىپتەن كوزىن تاۋىپ، ءناسىبىن ايىرىپ وتىرعان شارۋا «شارۋاشىلىققا قاراستى 1500 گەكتار جەردىڭ 5 گەكتار اۋماعىن الىپ جاتقان ەگىستىك القابىندا جوڭىشقامەن قاتار قاۋىن، قاربىز، قىزاناق، قيار، كارتوپ وسىرەمىز. كۇنىنە 35-40 ليتر شۇبات وندىرىلەدى. جىلقىلاردان كۇنىنە 40، كوكتەمدە 60 ليترگە دەيىن ساۋمال الىنادى. شىمكەنتتەن قىمىز اشىتاتىن اپپارات ساتىپ الدىق. ونىمدەرىمىزدى ساي-وتەسكە، اقتاۋ قالاسىنا ساتۋعا شىعارىپ، تاپسىرىس بەرگەن دۇكەنگە جونەلتەمىز. مال ازىعى رەتىندە قولدانىلاتىن جوڭىشقا جىلىنا 4 رەت ورىلادى. ونى ساۋىندى تۇيەگە، جىلقىعا، سيىر، ەشكىگە بەرەمىز. «قازترانسويلدىڭ» قۇبىر جەلىسىمەن كەلەتىن سۋدى پايدالانامىز»، – دەپ جۇمىس بارىسىن ءتۇسىندىردى. ول ساۋىنشى، جىلقىشى، تۇيەشىنى قوسقاندا، 10 ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر.

دەرەككوز: جاس قازاق