جەدەل يندۋستريالىق مودەرنيزاسيالاۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدى ۇكىمەت مەملەكەتتىك سەكتوردىڭ كوش باسشىسى – «سامۇرىق-قازىناعا» سەنىپ تاپسىردى. ءوزىنىڭ قاراماعىنا 600 كومپانيانى بىرىكتىرگەن ەلىمىزدىڭ ەڭ ءىرى حولدينگى وسى باعدارلامانىڭ نەگىزگى ورىنداۋشىسى. ونىڭ تىكەلەي قاداعالاۋىمەن بەلگىلى جوبالارعا نەگىزىنەن ناقتى تەحنولوگيا مەن نوۋ-حاۋعا يە شەتەل كومپانيالارى عانا تارتىلدى. ەلباسىمىز ن.نازاربايەۆتىڭ «قازاقستان – 2050» جولداۋىندا قويىلعان تالاپتارعا سايكەس بۇگىنگى كۇنى ەڭ زاماناۋي نوۋ-حاۋىن ەنگىزگەن شەتەل كومپانياسى عانا قوردىڭ كەلىسىمشارتىنا، جەڭىلدىگىنە جانە پۇرساتىنا قول جەتكىزە الادى. مەملەكەت وسىلايشا الەۋەتتى شەتەلدىك سەرىكتەستەرىمەن كەلىسە وتىرىپ، الەمگە ايگىلى «ينۆەستيسيانى تەحنولوگياعا ايىرباستاۋ» قاعيداسىن قولدانادى.

استانا تاڭداعان جول تىڭ سۇرلەۋ ەمەس. ەگەر تاريحقا ۇڭىلسەك، ءوز كەزەگىندە سينگاپۋر، وڭتۇستىك كورەيا، مالايزيا ەكونوميكاسىن جاڭعىرتقان بولاتىن. جاڭا زاماناۋي كاسىپورىنداردىڭ باسىم كوپشىلىگىن سالۋعا، قاتارعا قوسۋعا مەملەكەت ءوزىنىڭ بارلىق باسقارۋ جانە قارجىلىق رەسۋرستارىن اياماي سالدى. كەيىن جىلدار وتە كەلە جاڭا كاسىپورىندار جەكە ادامدارعا ساتىلدى. تاجىريبە كورسەتكەندەي، «وڭتۇستىك-ازيا جولبارىستارىنىڭ» يندۋستريالدى-تەحنيكالىق دەڭگەيى بار جوعى 20-30 جىل ىشىندە الدىڭعى قاتارلى باتىس ەلدەرىنىڭ دارەجەسىنە جەتتى. 
قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك حولدينگى «سامۇرىق-قازىنانىڭ» نەگىزگە العان تاجىريبەسى «وڭتۇستىك-ازيا جولبارىستارىنىڭ» ەكونوميكاسىنىڭ وزىق دامۋىن قامتاماسىز ەتكەن مودەلدىڭ جالعاسى. بۇل مودەل قاراپايىم. قورعا بىرىككەن الدىڭعى قاتارلى ۇلتتىق كومپانيالار ءوز سالاسىندا جاي عانا جۇمىس ىستەپ قويمايدى. ولار سونداي-اق مەملەكەتتىڭ ۇزاقمەرزىمدى ستراتەگيالىق مۇددەسى نەگىزىندە ەكونوميكادا بەلگىلى ءبىر ترەند قالىپتاستىرادى. «سامۇرىق-قازىنا» قورى ەكونوميكانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن يننوۆاسيالىق دامىتۋ ارقىلى كوتەرۋدە جانە بەلگىلى ءبىر سەكتورلاردى ىنتالاندىرۋدا مالايزيالىق «كازاناح» مەملەكەتتىك حولدينگىمەن بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋدە. 
بۇدان باسقا، قوردىڭ قىزمەتى ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك احۋالدارعا اسەر ەتۋى مۇمكىن جاعىمسىز سىرتقى فاكتورلاردىڭ الدىن الۋعا باعىتتالدى. بۇل فاكتورعا ءبىرىنشى كەزەكتە جاھاندىق داعدارىس جاتادى. باستاپقىدا حولدينگ استانانىڭ داعدارىسقا قارسى ستراتەگياسىنىڭ نەگىزگى قۇرالى رەتىندە ءرول اتقاردى. مەملەكەت ونىڭ قۇرىلىمدارى ارقىلى ەكونوميكاعا «قولمەن باسقارۋدى» ەنگىزدى. سول ارقىلى كەڭ كولەمدى كەزەك كۇتتىرمەس ماسەلەلەردى، اتاپ ايتساق، نارىقتى قارىزدان تازارتۋ، قارجى سەكتورىن تۇراقتاندىرۋ، جىلجىمايتىن مۇلىك نارىعىن جانداندىرۋ، حالىقتىڭ الەۋمەتتىك قورعالماعان بولىگىنە قولداۋ كورسەتۋ، قارىزى بار بانكتەردى قۇتقارۋ سىندى ماسەلەلەردى شەشتى. بۇل ەڭ قيىن كەزەڭدە ەكونوميكانىڭ دامۋىن ساقتاۋعا جانە الەۋمەتتىك شيەلەنىستەن قۇتىلۋعا مۇمكىندىك بەردى. 
يننوۆاسيالىق دامۋدا قازاقستان ءوزىنىڭ مىقتى جاقتارىن، ياعني بازالىق سالالاردىڭ الەۋەتىن بارىنشا قولدانۋعا تىرىستى. قۋاتتى مەتاللۋرگيا قورىتۋدى، دامىتۋدى، زاماناۋي مۇناي-حيميا ءوندىرىسىن جانە قايتا وڭدەۋ يندۋسترياسىن سالۋدى قولعا الدى. ناتيجەسىندە ەلىمىز شيكى مۇناي، مەتالل جانە استىقتى عانا ەكسپورتتامايدى، سونداي-اق وكتانى جوعارى جانار-جاعارمايدى، پوليمەردى، ازىق-تۇلىك ونەركاسىبىنىڭ ونىمدەرىن شەتكە شىعاراتىن بولادى. سوندا تەمىر كەنى شيكىزاتىن ەكسپورتتاۋدان دايىن مەتالل كونسترۋكسيالار مەن تەمىر پروكاتىن كەڭ كولەمدە ەكسپورتتاۋعا كوشە الادى. ال استىق ەكسپورتىنان – قايتا وڭدەۋدەن وتكەن ازىق-تۇلىك ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋعا كوشۋگە بولادى. قازاقستان قاندايدا دا ءبىر سالانى نولدەن باستاۋعا جانە سول سالالارداعى الەمدىك كوشباسشىلارمەن «كۇش سىناسۋعا» تىرىسپايدى. ول مودەرنيزاسيانى دامىعان، مىقتى سالالاردا جۇرگىزەدى. «سامۇرىق-قازىنا» قورى بەلگىلى ءبىر جەرگە ستراتەگيالىق ينۆەستيسيا قۇيىپ، قولدانىستاعى وندىرىستەردى جاڭعىرتادى. جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن اشادى. 
ناتيجەسىندە نە بولادى؟ قاجەتىنە قاراي ونداعان جاڭا كاسىپورىنداردى قاتارعا قوسۋ ارقىلى جانە قولدانىستاعىلاردى مودەرنيزاسيالاۋ ارقىلى زاماناۋي، پوستيندۋستريالدىق تيپتەگى ەكونوميكا قالىپتاسادى. ونىڭ باستى ايىرماشىلىعى سول، زاۋىت پەن فابريكانىڭ ءوزى ەمەس، ولاردىڭ قازىرگى ەڭ وزىق تەحنولوگيالار مەن نوۋ-حاۋدى قولدانۋدى قامتاماسىز ەتە الۋى جانە يننوۆاسيالاردى پايدالانۋعا قابىلەتتىلىگى نەگىزگى قۇندىلىق بولىپ سانالادى. تەحنولوگيالار نارىقتا سۇرانىسقا يە، باسەكەگە قابىلەتتى، باعاسى جوعارى ءونىمدى جاساۋ ارقىلى ءوزىنىڭ شىعىندارىن بارىنشا ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. 
مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك، 2013 جىلى قوردىڭ سوماسى 101 ملرد دوللار تۇراتىن 157 ينۆەستيسيالىق جوباسى بولعان. ونىڭ ىشىندە جالپى قۇنى 54 ملرد دوللاردى قۇرايتىن 74 جوبا بەلسەندى تۇردە جۇزەگە اسىرىلۋدا. جوبالاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ءونىمنىڭ قوسىلعان سوڭعى باعاسىنا جانە سوڭعى شەگىنىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋگە باعىتتالعان. بۇل جوبالار قازاقستانعا مەتاللۋرگيالىق جارتى فابريكاتتاردى ەمەس، سونىمەن بىرگە دايىن بۇيىمداردى، مۇناي مەن گازدى عانا ەمەس، جوعارى ساپالى جانار-جاعارمايدى جانە اۆياسيالىق وتىندى ەكسپورتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. 

دەرەككوز: جاس قازاق