ءۇزىلىپ تۇسكەن مونشاقتاي كوگىلدىر كول مەن قولدىڭ سالاسىنداي اق قايىڭ، ماڭگى جاسىل قاراعاي كومكەرگەن كوركەم تابيعاتقا كوز سالىپ، وي قۇشاعىندا وتىرعان ەدىك.

ەگىلمەسە جەر جەتىم

ەڭبەكشىلدەر اۋدانىنىڭ ەگىستىك القاپتارى وڭ قانات، سول قاناتتا جارىسا جۇيتكىپ، باسىن يگەن بيداي ماساقتارى تەڭىزدەي تولقىپ، قالىپ بارادى. اراگىدىك سوقانىڭ ءتىسى تيمەي تۋسىراپ بوس جاتقان جەر دە كەزدەسەدى. ءبىر كەزدە اقىق ءدان وسىرگەن قۇنارلى، كادىمگى «جەتەك شانشىساڭ، اربا ءوسىپ شىعادى» دەپ اسپەتتەيتىندەي كەي القاپ تۋسىراپ بوس جاتىر. ءارامشوپ قاپتاپ كەتىپتى. ءلۇپ ەتكەن سامال جەلمەن كىسى بويى جۋساننىڭ باسى تەربەتىلىپ تۇر. قايران دا قايران جەر-انا! كۇتىمى كەلىسپەسە، قارا جەردىڭ دە اجارى ادام كورگىسىز بولىپ توزادى ەكەن-اۋ. الاش بالاسىنىڭ ارعى ارۋاقتى بابالاردان مۇرا بولىپ قالعان ءبىر بايلىعى وسى شەتسىز، شەكسىز كول-كوسىر دالا. 
وسى اۋداندا 62506 گەكتار جەر بار. ءقازىر بىرنەشە شارۋاشىلىقتىڭ ەگىستىك القابى كەپىلدىككە قويىلعاننان كەيىن پايداعا اسپاي، بوس جاتىر. بۇرىن اتاق-داڭقى جەر جارعان «بوگۆي» فيرماسى بولعان. وسى فيرمانىڭ ەنشىلەس «دونسكوي»، «ەڭبەك نان» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەرى قارىزعا بەلشەسىنەن باتقاننان كەيىن اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋدى كىلت دوعاردى. زاردابىن جەر كورىپ جاتىر. جەرمەن قوسا ەل دە... ەگىن ەگىلسە، حالىققا جۇمىس بولار ەدى. ءتىپتى سابانىنا دەيىن مالمەن كۇن كورىپ وتىرعان اۋىلعا ولجا ەمەس پە؟ «بوگۆي» بىرنەشە مىڭ گەكتار جەردى كەپىلگە قويىپ، ميلليونداعان تەڭگە نەسيە الىپ، كەيىن ونىسىن وتەمەي تالان-تاراجعا سالىپ، اتى شىققان فيرما. قىلمىستىق ءىس قوزعالعانىمەن، سوڭى سيىرقۇيىمشاقتانىپ ءبىتتى. 
ەڭبەكشىلدەر اۋداندىق جەر قاتىناستارى ءبولىمىنىڭ باسشىسى ەرسايىن سابىروۆ «ءقازىر اۋداندا 272 شارۋا قوجالىعى بار. ولارعا 133 مىڭ 982 گەكتار جەر بولىنگەن. الۋىن العانىمەن كەيبىر شارۋا قوجالىقتارى ىستەرىن العا جىلجىتا الماي، نە وزدەرى ەكپەي، نە وزگەگە بەرمەي وتىر. ءقازىر ولاردان 2567 گەكتار جەر قايتارىلىپ الىندى. 84 مىڭ گەكتار جەردى كونكۋرس ارقىلى ۇسىنىپ وتىرمىز. نەگىزىنەن، شارۋا قوجالىقتارىنىڭ ەگىن ەگە المايتىن دا ءجونى بار. تەحنيكاسى ەسكى، اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى قۇرال-جابدىعى دا ابدەن توزعان»، – دەدى. 
ال وبلىس بويىنشا جەر ماسەلەسى وتە وزەكتى تاقىرىپ. ماسەلەن، اقمولا وبلىسىنىڭ جالپى جەر كولەمى 14،6 ميلليون گەكتار بولسا، ونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعىنا اينالعان القاپ كولەمى 10،5 ميلليون گەكتاردى قامتيدى. بۇل بارلىق جەر كولەمىنىڭ 72 پايىزى دەگەن ءسوز. سوڭعى جىلدارى جەر كولەمىن ەسەپتەۋ، ونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعىنا پايدالانىلىپ جاتقان القاپ قاداعالاۋسىز قالعان سوڭ كەيبىر پىسىقتار جەردى الدىمەن ۇزاق ۋاقىتقا پايدالانۋعا الىپ، كەيىن بانكتەرگە كەپىلدىك رەتىندە قويىپ، نەسيە الاتىن وڭاي جول تاپتى. ءارتۇرلى سەبەپپەن ەگىن ەگىلمەي قالدى. سودان بارىپ، كادەگە اسپاي جاتقان 255،4 مىڭ گەكتار جەر كەلىسىمشارتتاردى بۇزۋ ارقىلى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلدى. داۋعا ىلىككەن 65،4 مىڭ گەكتار جەردىڭ تاعدىرى سوتتا قارالۋدا. 5 مىڭ گەكتار جەردىڭ يەلەرىنە كەلىسىمشارت بۇزىلاتىنى جونىندە ەسكەرتۋ جاسالدى. ءقازىر سونىڭ زاردابىن قاراپايىم اۋىل تۇرعىندارى تارتىپ وتىر. جالپى، اقمولا وبلىسىنداعى جاي ەمەس، تۇتاس سولتۇستىكتەگى سۇرعىلت كورىنىس. مىسالى، سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تايىنشا اۋدانىنا قاراستى تالاپ، مادەنيەت اۋىلدارىندا دا ونداعان جىل بويى جارتى گەكتار جەر ەگىلگەن جوق. ءقازىر اۋىل تۇرعىندارى وزگەسىن بىلاي قويعاندا، تاۋىعىنا شاشاتىن ءدان تابا الماي، تارىعىپ وتىر. 

قاۋساعان تەحنيكا، قاۋقارسىز باسشى

اقمولا وبلىسىنىڭ ديقاندارى بيىلعى وراق ناۋقانىن سولتۇستىك وڭىردە ءبىرىنشى بولىپ اياقتادى. وبلىستىق اكىمدىكتەن تۇسكەن ءسۇيىنىشتى رەسمي حاباردا وسىلاي دەلىنەدى. ادەتتە، اياقتادىق دەگەن جۇرەكجاردى جاڭالىقتان كەيىن دە ديقاندار استىعىن جارتى اي بويى جيناپ جاتاتىن. شايقالعان شارۋاسى سارىارقانىڭسارىارقانىڭ سارى دالاسىنا قىلامىقتاپ قار جاۋا باستادى.
وتكەن جىلى ەگىن وراعى مۇلدە كەش اياقتالعان. ءتىپتى قىرۋار استىقتىڭ قار استىندا قالعاندىعىن ەلدىڭ ءبارى كورىپ، ءبىلىپ وتىردى. ءبىراق كىجىنگەنمەن، قولدان كەلەر دارمەن جوق. ويتكەنى، كوپتەگەن شارۋاشىلىقتا تەحنيكا قاۋساپ تۇر. كەشىگۋدىڭ ەڭ ءبىرىنشى سەبەبى دە – وسى. بيىل كوكتەمدە قار استىندا قالعان استىقتى جيناپ الۋعا نيەت ەتتى. ايتسە دە، ءدان ماساقتا شاشىلىپ قالادى ەكەن. جيناۋعا جۇمساعان جانار-جاعارمايدى دا اقتامايدى. تەك قولبايلاۋ. قار استىندا قالىپ، شىرىگەن استىقتان، ءولى قاۋدان القاپتى تازارتامىز دەپ جۇرگەندە، كوكتەمگى ەگىستىڭ مەرزىمى دە ءوتىپ كەتتى. كوڭىل كۇپتى ەدى. ونىڭ ۇستىنە، ەرتە كوكتەمدە سىلبىراپ جاۋعان جاۋىن اپتالاپ تۇرىپ الدى. ايتەۋىر، جان الىپ، جان بەرىسكەن ەڭبەك مايدانىندا ديقاندار قاۋىمىنىڭ دەنى جەڭىسكە جەتتى. ەندى بىرەر اۋىز سوزبەن اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىن ماشينا-تراكتور پاركىن جاڭارتۋ تۋرالى ايتا كەتەلىك. «ايتجان» شارۋا قوجالىعى «بەلارۋس» تراكتورىن 45 جىل بويى پايدالانىپ ءجۇر. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى ماكسيم گاسانوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، بۇگىنگى تاڭدا تراكتورلاردىڭ 74 پايىزى، كومبايننىڭ 62،6 پايىزى، ەگىس كەشەندەرىنىڭ 12 پايىزى ابدەن توزىعى جەكتەن تەحنيكالار. ونىڭ ۇستىنە، ديقاندار شەتەلدەن ساتىپ العان تەحنيكالارىنىڭ قوسالقى بولشەكتەرىن قاجەت كەزىندە تابا الماي قان قاقساپ قالادى. ونى تاسىمالداۋشىلار ارقىلى تاپسىرىپ بەرىپ، شەتەلدەن جەتكىزگەنشە ناۋقان مەرزىمى ءوتىپ كەتەدى. وسى ارادا ءبىر ايتا كەتەتىن جاي، شارۋا قوجالىقتارىنىڭ باسشىلارى ماۋسىمدى اياقتاعان سوڭ قوسالقى بولشەك تاسىمالداۋشى كومپانيادان ارنايى مامان شاقىرىپ، تەحنيكانىڭ جاعدايىن تەكسەرتىپ، قاجەتتى قوسالقى بولشەككە تاپسىرىس بەرۋ كەرەكتىگىن ەسكەرە بەرمەيدى. ىجداھاتتىلىق تانىتىپ وتىرسا، قولدا بار تەحنيكا كەلەسى ماۋسىمعا دايىن تۇرار ەدى عوي. ازىرگە مۇنداي ىلكىمدىلىك ءىرى كاسىپورىنداردا عانا كەزدەسەدى.
ءاربىر ماۋسىمدى اۋپىرىمدەپ ازەر وتكىزۋىمىزدىڭ تۇپكى سەبەبى وسىندا جاتىر. ايتىلعان جايدى ەكشەي كەلە، جاياۋدىڭ شاڭى شىقپايتىنىن بايقاۋعا بولادى. بىزدىڭشە، اۋىل شارۋاشىلىعىن العا باستىرىپ، تابىستى سالاعا اينالدىرۋ ءۇشىن بەت-بەتىمەن بىتىراپ كەتكەن ۇساق شارۋا قوجالىقتارىن ءبىرتۇتاس قۇرىلىمعا بىرىكتىرگەن وڭ ءتارىزدى. 

دەرەككوز: جاس قازاق گازەتى