– مارتەبەلى ەلشى مىرزا! بىزگە سۇحبات بەرۋگە كەلىسكەنىڭىز ءۇشىن العىسىمىزدى بىلدىرەمىز. ءبىزدىڭ ەلدە ەلشىلىك قىزمەتىڭىزدى جاقىندا عانا باستاپسىز. كەلگەن قادامىڭىز قۇتتى بولسىن! ءبىزدى قازاقستانمەن قانشالىقتى تانىستىعىڭىز قىزىقتىرادى.
– تاعايىندالعاننان كەيىن ەڭ العاشقى العان اسەرىم – قازاقستاننىڭ سەرپىندى دامىپ كەلە جاتقان كورىنىسى بولدى. اتاپ ايتار بولساق، قازاقستاننىڭ ۇزاق مەرزىمدى يندۋستريالىق ءارتاراپتاندىرۋ جانە يننوۆاسيالىق دامۋ ستراتەگياسى ءۇشىن ءارتۇرلى ساياسات نەگىزىندە ەلدى ىلگەرىلەتىپ وتىرعانى تاڭدانارلىقتاي. ءاسىرەسە، استانانىڭ 2017 جىلى ەكسپو-عا دايىندىق شاراسىن جۇرگىزۋ بارىسىندا تەز ارادا گۇلدەنىپ كەلە جاتقانىنا كۋا بولۋدامىن.
ءوز باسىم، قازاقستان حالقى مەن كورەي حالقىنىڭ ۇقساستىقتارىنا جىلى شىرايمەن قاراۋمەن بىرگە، قازاقستاندىقتاردىڭ دا كورەي تەلەحيكاياسى مەن كورەي مۋزىكاسىن ۇناتىپ، ەلىمىز جايلى وڭ كوزقاراستا ەكەندىگىنە قۋانىشتىمىن.
– بىلتىر ەلىمىزگە پرەزيدەنت پاك گىن حيە حانىمنىڭ رەسمي مەملەكەتتىك ساپارى بولدى. سول كەزدە ەكى ەلدىڭ اراسىندا ءبىرقاتار ماڭىزدى قۇجاتتارعا قول قويىلدى. ال قازاقستاندا كورەيلىك «سامسۋنگ»، «ەلدجي»، «حيۋنداي»، «كيا» سەكىلدى ءىرى كومپانيالار بۇرىننان جاقسى تانىس. وسىنىڭ ءبارى ەكى ەلدىڭ ەكونوميكالىق ءجانە ساۋدا بايلانىستارىنا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزەتىنى انىق. وسىنداي ىرگەلى كومپانيالار ەلىمىزگە الداعى ۋاقىتتا دا كەلۋى قاراستىرىلعان با؟
– كورەي كاسىپورىندارى قازاقستاندى ىلگەرىلەتۋ ماقساتىندا قارقىندى ينۆەستيسيا جاساپ وتىر. ءقازىر Samsung، LG، Hyundai، SK، POSCO، KCC، Highvill، AsianaAirlines سەكىلدى 250-گە جۋىق كومپانيا قازاقستاندا ەنەرگيا رەسۋرستارىن، زاۋىت، ينفراقۇرىلىم، تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن جەتىلدىرۋ بارىسىندا ءتۇرلى سالادا قىزمەت اتقارۋدا ءجانە سوڭعى ۋاقىتتا قارجى، دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا دا ينۆەستيسيا سالدى.
اتاپ ايتقاندا، ەكى ەل اراسىنداعى بالقاش جىلۋ ەلەكتر ستانساسى، اتىراۋ مۇناي-حيميا كەشەنىنىڭ قۇرىلىس جوباسى جانە اعىمداعى اۋقىمدى ەكونوميكالىق جوبالاردى ءبىرقالىپتى جۇزەگە اسىرۋمەن قاتار، ەكىجاقتى تابىستى ءارى وزىق ادىستەر نەگىزىندە ىنتىماقتاستىق قاتىناستى ورناتۋدا بەلسەندى تۇردە قىزمەت اتقارىلىپ جاتىر.
– وزىق تەحنولوگياعا يە، بيزنەءسى جولعا قويىلعان وڭتۇستىك كورەيا ءبىزدى قاتتى قىزىقتىرادى. ءاسىرەسە، ەلدەرىڭىزدە ورتا جانە شاعىن بيزنەسكە مەملەكەت تاراپىنان قامقورلىق پەن قولداۋ جاعى قالاي، ۇلگى بولارلىق قانداي تاجىريبە بار؟
– كورەي ۇكىمەتى سالىقتىق ىنتالاندىرۋ، كاسىپكەرلىك جانە ۆەنچۋرلىق بيزنەستى قولداۋ، جۇمىس كۇشىن يگەرۋدى قولداۋ-زەرتتەۋ، قارجىلىق جەتىلدىرۋ جانە قۇرىلىمدىق قايتا قۇرۋدى قولداۋ، ينۆەستيسيالىق ىلگەرىلەتۋدى قولداۋ سەكىلدى ءتۇرلى سالالارداعى باستامالارعا قولداۋ كورسەتۋمەن قاتار، شاعىن جانە ورتا بيزنەستى ارنايى قولداۋ ساياساتىن دا ءجۇرگىزەدى.
– قازاقتار مەن كورەيلەردىڭ ءمادەنيەتى ۇقساس كورىنەدى. ءسىز العاشقى كۇننەن بەرى نە بايقادىڭىز؟
– مەنىڭ ويىمشا،وڭتۇستىك كورەيا مەن قازاقستاندى مادەني تۇرعىدان الىپ قاراcاق، وتباسى جانە بالا تاربيەسى، ۇلكەنگە دەگەن قۇرمەت پەن بەيبىتسۇيگىشتىگى بىر-بىرىنە قاتتى ۇقساس.
وسىنداي ۇقساستىقپەن قاتار، قازاق حالقىنىڭ كورەي حالقىمەن بەت-كەلبەتىنىڭ ۇقساستىقتارى دا باسىم بولعاندىقتان، ءوزىمدى ەلىمدە جۇرگەندەي سەزىنەمىن.
– بۇرىن ەلشىلىك قىزمەتتە بولعان پەك چۋ حەن مىرزا ءاردايىم قازاقى ورتادا قازاقشا امانداسۋشى ەدى. ول كىسى ءاردايىم رەسمي كەشتەردە قازاقشا سويلەپ تاڭعالدىراتىن. مۇنى ايتىپ وتىرعان سەبەءبىمىز، كورەيادا مەملەكەتتىك قىزمەتتەگىلەرگە انا ءتىلىن نەمەسە قىزمەتكە باراتىن ەلدىڭ ءتىلىن ءبىلۋ ءمىندەتتەلە مە؟
– شەت ءتىلىن ءبىلۋ قابىلەتتىلىگى لاۋازىمدى تۇلعالار مەن ديپلوماتتاردان تالاپ ەتىلەتىن قابىلەتءتىڭ ءبىرى جانە سول شەت ءتىلىن بەلگىلى دەڭگەيدە ءبىلۋ ماڭىزدى بولىپ سانالادى. ءبىراق سونىڭ ىشىندە ەڭ ماڭىزدىسى – انا ءتىلىڭدى ءبىلۋ.
مينيسترلىك نەمەسە قاندايدا ءبىر مەملەكەتتىك ورگاندا جۇمىس جاساعان جاعدايدا، كورەي تىلىندە ءتۇسىندىرىپ، كورەي تىلىندە سويلەۋ قاجەت. ديپلوماتتار جۇمىسىن وزگە شەتەل تىلىندە اتقارمايدى. ديپلومات پەن مەملەكەتتىك قىزمەتكەردىڭ اتقاراتىن قىزمەتىنىڭ باسىم بولىگىن: ەسەپتەر، Word قۇجاتى، ستراتەگيالىق ماقالالار، جوسپارلار، باسپا ءسوز حابارلامالارى، دەرەكتەر قۇراپ، ولاردىڭ كوپشىلىگى كورەي تىلىندە جازىلادى.
شەت ەلدەردىڭ ەلشىلىكتەرىندە قىزمەت اتقارعاندا، ۇيىمنىڭ ورتالىق مەكەمەسىندەگىدەن گورى شەت ءتىلىن كوبىرەك قولدانادى. ءبىراق باسقا تاراپتىڭ ايتقان ءسوزىن ۇعىنۋ، انىقتاما بەرۋ، سول اقپاراتتى حابارلاۋ، جازباشا جۇمىستار – وسىنىڭ بارلىعى كورەي تىلىندە اتقارۋ قابىلەتىنە نەگىزدەلگەن.
وسىعان بايلانىستى، قازاقستاندا مەملەكەتتىك تىلگە ۇلكەن ءمان بەرەتىن ەلباسى نازاربايەۆتىڭ ساياساتى وتە ماڭىزدى ءارى قولايلى دەپ ەسەپتەيمىن.
چو ونگ چون مىرزا 1958 جىلى 1 ناۋرىزدا دۇنيەگە كەلگەن.
ءبىلىمى – 1980 جىلى كورەيا ۋنيۆەرسيتەتىن ساياساتتانۋ جانە حالىقارالىق قاتىناستار ماماندىعى بويىنشا بىتىرگەن.
1981 جىلى جوعارى ديپلوماتيالىق قىزمەتتە ەمتيحان تاپسىرىپ، سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندە قىزمەتىن باستاعان.
1987 جىلى ماۋسىمدا بەلگيا كورولدىگىندەگى كورەيا ەلشىلىگىندە ەكىنشى حاتشى بولىپ تاعايىندالادى.
1996 جىلى ماۋسىمدا جۇڭگو حالىق رەسپۋبليكاسى ەلشىلىگىندە ءبىرىنشى حاتشى، 1999 جىلى ناۋرىزدا قحر-دا شەنيان قالاسىنداعى ەلشىلىك وكىلدىگىنىڭ كونسۋلدىعىندا كەڭەسشى قىزمەتىن اتقارعان.
2001 ماۋسىمدا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ سولتۇستىك شىعىس ازيا ءىى ءبولىمى، ازيا جانە تىنىق مۇحيتى ءىسى بويىنشا دەپارتامەنت ديرەكتورى بولعان.
2002 جىلى اۆستراليالىق ەلشىلىكتە مينيستر-ارنايى وكىل بولىپ تاعايىندالادى.
وسىلايشا عۇمىرىن ەلشىلىك قىزمەتىنە ارناعان، مينيسترلىك قاراماعىندا دا جاۋاپتى جۇمىستار اتقارعان چو ونگ چون مىرزا 2015 جىلدىڭ ناۋرىزىندا وڭتۇستىك كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى بولىپ تاعايىندالدى.
ۇزاق جىلعى جەمىستى ەڭبەگى ءۇشىن 1999 جىلى جەلتوقساندا قىزمەتتەگى ەڭبەگى ءۇشىن 4-كلاستى وردەنمەن ماراپاتتالعان («Green Stripes»).
وتباسىلىق جاعدايى – ايەلى، ۇلى مەن قىزى بار.
– ەلوردامىزدا 2017 جىلى وتەءتىن حالىقارالىق ەكسپو كورمەسىندە ءوز ونىمدەرى مەن جاڭالىقتارىن كورسەتۋگە نيەتتى كورەي كومپانيالارى بار ما؟
– وڭتۇستىك كورەيادا قازىرگى ۋاقىتتا كاسىپورىندار اراسىندا ەكسپو پاۆيلونى قۇرىلىسىنا قاتىسۋى جونىندە تالقىلاۋ ءجۇرىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا، سامسۋنگ گرۋپپ وزىق IT تەحنولوگيالاردى ءتاجىريبە جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن پاۆيلون قۇرىلىسى ءجوءنىندە كەڭەسىن ۇسىنادى دەپ كۇتىلۋدە.
ەكسپو-2017ء-نىڭ نەگىزىگى تاقىرىبى «بولاشاق ەنەرگياسى» بولعاندىقتان، كورەيانىڭ كوپتەگەن ەنەرگەتيكالىق كاسىپورىندارى قاتىسادى دەپ تە كۇتىلۋدە. بولاشاقتا كورەي پاۆيلونى بويىنشا ناقتى شەشىم قابىلدانىسىمەن، كورەيانىڭ جەتەكشى كومپانيالارى قاتىسۋعا دايىندىقتارىن باستاپ كەتەدى دەپ كۇتىلۋدە.
– كورەي حالقىندا ەڭبەكقورلىق قانىندا بار ما، الدە نارىقتىڭ تالاپ ەتۋىنەن قالىپتاسقان ادەت پە؟
– قازاق حالقىنان كورەي حالقىنىڭ ايىرماشىلىعى – كورەيلەر اۋىل شارۋاشىلىعىمەن كوپتەپ اينالىسۋىندا. كورەياداعى اۋىل شارۋاشىلىعى دەگەن ۇعىم ماۋسىم مەن ۋاقىتقا قاراماي، مىندەتتى تۇردە اتقارىلۋى كەرەك جۇمىستى ىجداعاتپەن ورىنداۋ بولىپ تابىلادى.
1960 جىلعا دەيىن كەدەي بولعان كورەي حالقى 1970–80-جىلدارى ەڭبەكسۇيگىشتىكتەرىنىڭ ارقاسىندا قىسقا مەرزىمدە ەكونوميكالىق دامۋ مەن يندۋستريالاندىرۋعا قول جەتكىزە الدى. اتاپ وتەرلىك قاعيدا – ەڭبەكقورلىق قانىمىزدا بار قاسيەت.
– جەكە ءومىرىڭىز، ءحوببيىڭىز تۋرالى بىلۋگە بولا ما؟
– اۋەستەنەتىندەي دەپ ايتارلىقتاي اسا ەشتەڭە جوق، تۋعاننان ءالسىز بولعاندىقتان، بوس ۋاقىتىم بولسا، دەنە شىنىقتىرۋمەن اينالىسۋعا تىرىسامىن. ءقازىر جاسىمىز ەسەيگەندىكتەن، كۇنىنە 4 شاقىرىم جاياۋ ءجۇرەمىن. وسىلايشا جاياۋ ءجۇرۋ ادەتىمە اينالعان سەكىلدى.
سونىمەن قاتار جۇمىستان تىس ۋاقىتتا كۇندەلىكتى جۇمىس پەن بولاشاق جايىندا دا ويلانامىن. بۇل پسيحيكالىق جانە فيزيكالىق دەنساۋلىق ءۇشىن وتە پايدالى دەپ ەسەپتەيمىن.
– سۇحباتىڭىزعا راقمەت. جۇمىسىڭىزعا تابىس تىلەيمىز!
سۇحباتتاسقان
جولداسبەك دۋاناباي، داستان اقاش
دەرەككوز: ايقىن-اقپارات
