ول 1949 جىلى بۇرىنعى سەمەي وبلىسى اقسۋات اۋىلىندا دۇنيەگە كەلدى. سول اۋىلداعى اياداي مەكتەپتە ءبىلىم الدى. سىنىپتاسى بولات مۇقىشيەۆ: «ول كەزدە مەكتەپتە بالالار كوبەيىپ كەتسە، ءۇشىنشى سى­نىپ اشىپ، ەگەر بالا ازايا باس­تاسا، سىنىپتاردى بىرىكتىرىپ تاس­تايتىن ەدى. ءبىر توپتا بۇرىننان بىرگە وقىپ كەلە جاتقان ۇلدار وزگە بالالاردى قاتارىنا قوسقىسى كەلمەيتىن. قوسىلا قالعان جاعدايدا ءار توپتىڭ تەنتەكتەرى بىر-بىرىمەن شەكىسىپ، توبەلەس شىعاراتىن. مۇنداي كەزدە ورتامىزدان قادىر سۋىرىلىپ شىعىپ، سىنىپتاستاردى بىرلىككە شاقىرىپ، تەزگە سالاتىن. قايسارلىعى مەن ۇستامدىلىعىنا قاراپ ءبىز ونىڭ وسكەندە بىلگىر ۇيىم­داستىرۋشى، قاتال ءتارتىپتىڭ ادامى بولاتىنىن سەزگەندەيمىز»، – دەيدى.
كوپ ۇزاماي التىن ۇيا مەكتەبىنەن تۇلەپ ۇشقان بوزبالا 1970 جىلى كازمۋ-دىڭ زاڭ فاكۋلتەتىنىڭ كۇندىزگى بولىمىنە وقۋعا تۇسەدى. وقۋعا دەگەن ىنتا، قيىن ماماندىقتى يگەرسەم دەگەن تالابى ونىڭ ءبىلىم ايدىنىندا ەركىن قۇلاش سەرمەۋىنە زور سەپتىگىن تيگىزدى. قادىردىڭ ستۋدەنتتىك جىلدارداعى ءبولمىس-بىتىمىن بىرگە وقىعان الماتى قا­لالىق ادۆوكاتتار وداعىنىڭ ءمۇ­شەسى شامسيحامار نۇرجانوۆا ەرەكشە ساعىنىشپەن ەسكە الادى. «مەن قادىر كوكەنۇلىن 1970 جىلى كازمۋ-دىڭ زاڭ فاكۋلتەتىنە تۇسكەن كەزدەن بىلەمىن. قادىر ءوزىنىڭ بىلىمگە دەگەن قۇشتارلىعى مەن ەرەكشە تالابى ارقىلى قاتارىنان ەرەكشەلەندى. ول وقىپ جۇرگەندە وتباسىلى بولاتىن. سوعان قاراماستان بارلىق دارىستەن شەت قالمايتىن. ەڭبەكقور جىگىت وزىنە تاپسىرىلعان عىلىمي جۇمىسىنا بايىپپەن قاراپ، بەرىلگەن تاقىرىپ اياسىندا كوپ ىزدەنەتىن»، – دەيدى. ايتقانىنداي-اق، تالاپتىڭ تۇلپارىن سايلاپ ءمىنىپ، ءبىلىم مەن ەڭبەكتى قاتار توعىستىرعان بولاشاق زاڭگەر 1975 جىلى وقۋ ورنىن ۇزدىك ءتامامدايدى.
زاڭ سالاسىنىڭ تەورياسىن جە­تىك مەڭگەرگەن قادىر شىنىبايەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ۇسىنىسىمەن وسى جىلدىڭ قىركۇيەگىندە سەمەي قالاسى كالينين اۋداندىق حا­لىق سوتىنا تاجىريبە جيناۋعا جىبە­ءرىلدى. بۇل جەردە ول تورەلىكتىڭ قىر-cىرىن ۇيرەنىپ، ءومىرىن زاڭمەن بايلانىستىرعان اعالاردان كەڭەس الدى. وقۋ ورداسىندا العان تەو­ريالىق ءبىلىم تاجىريبەمەن تو­لىس­قان كەزدە عانا تۋرالىقتىڭ ءمىن­بەرىنە كوتەرىلە الاتىنىنا كوز جەتكىزدى. اراعا جىل سالىپ مامىر ايىندا سەمەي وبلىسى اياگوز قالا­سىنداعى حالىق سوتىنا سۋديا بولىپ قا­بىلداندى. قادىر ول كەزدە 26 جاس­تاعى قىلشىلداعان جىگىت بولاتىن.
وسىلايشا قادىر كوكەن ۇلىنىڭ سۋديالىقتان باس­تالعان ەڭبەك جولى اعا تەرگەۋشى قىزمەتىندە جالعاسىن تاپتى. ول تەرگەۋشى قىزمەتىنىڭ ءۇش قاينارىن ۇنەمى باسشىلىققا الدى. ونىڭ ءبىرىنشىسى – پروسەسسۋالدىق نورمالار. ول قىلمىستى تەرگەۋ بارىسىندا نەنى جانە قالاي، قانداي تارتىپپەن جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ەكىنشى – تاكتيكالىق قاعي­دالار. ياعني، تەرگەۋشى قىلمىستى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە اشىپ، كىنالىنى انىقتاۋدا تاكتيكالىق ءادىس-تاسىلدى الدىن الا ويلاستىرادى. ال ءۇشىنشى قاينار – ادەپتىلىك قاعيدالارى. بۇل تەرگەۋ ءىسى جۇرگىزىلگەندە قان­داي دا ءبىر ءتاسىلدى قولدانۋ-قول­دانباۋعا اسەر ەتەدى. قايراتتى دا قايسار جىگىت اعاسى سەمەي وب­لى­سىنىڭ كوكپەكتى، تاسكەسكەن، بورودۋليحا اۋداندارىنىڭ ىشكى ىستەر بولىمدەرىندە 13 جىلدا نەبىر تاعدىرلارمەن بەتپە-بەت كەلدى، اسىل مەن جاسىقتى ايىرا ءبىلىپ، سان تاراۋ جولداردان ءوتتى. ارىپتەستەرى ونىڭ مىنا ءبىر وزەكتى ءسوزىن ۇمىتپايدى: «قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ كەزىندە كۇدىكتىنىڭ تاعدىرى شەشىلەدى. سوندىقتان، تەرگەۋ بارىسىندا ءبىز كۇدىكتى ادامدارعا بىردەن قىلمىسكەر رەتىندە قاراماي، الدىمەن ونىڭ ادام ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك»، دەپ اقيقات پەن زاڭ جولىن تۋ ەتكەن بىلىكتى ازامات 1992 جىلدىڭ 30 قاراشاسىنا دەيىن اعا تەرگەۋشى بولىپ جەمىستى ەڭبەك ەتتى.
قاي سالاعا بارسا دا جۇمىسى جاندانىپ جۇرە بەرەتىن شىنىبايەۆتىڭ جاڭا قىرى ونىڭ سوت جۇيەسىنە اۋىسقان كەزىندە جارقىراي كورىندى. قادىر كوكەن ۇلى سەمەي وبلىسى كۋرچاتوۆ قالالىق سوتىنىڭ ءتور­اعاسى بولىپ تاعايىندالدى. سول جىلدارى ەلىمىزدە الەۋمەتتىك-ەكو­نوميكالىق سالا كۇرت قۇلدىراپ، حالىقتىڭ تۇرمىستىق جاعدايى تىعىرىققا تىرەلگەندەي بولىپ ەدى. شەشىمىن كۇتىپ، كۇن تارتىبىنە شىققان قات-قابات شارۋالاردىڭ باسى-قاسىندا قادىر شىنىبايەۆ ءجۇردى. ارىپتەسى، الماتى قالالىق سوتىنىڭ سۋدياسى س.قارىمساقوۆ: «ول قىزمەتىنە وتە تياناقتى، سوت تورەلىگىن جۇرگىزگەندە ءادىل، حا­لىققا جاقىن، مۇڭ-مۇقتاجىن شەشۋدە زاڭدى دۇرىس قولدانىپ، وڭ شەشىمدەر قابىلداعان اياۋلى جان بولدى. كۋرچاتوۆ قالاسىنىڭ باسشىلارى مەن زاڭ قىزمەتكەرلەرى اراسىندا بەدەلدى جانە قۇرمەتتى باسشى رەتىندە ءوزىن كورسەتە ءبىلدى. بىرنەشە رەت سەمەي وبلىستىق سوتىندا وتكەن جيىنداردا ونىڭ ادال قىزمەت اتقارعانى، حالىقتىڭ ىقىلاسىنا بولەنگەنى اتاپ ءوتىلدى. ارىپتەستەرى اراسىندا دا سىيلى، ۇلكەن­گە ءىنى، كىشىگە اعا بولا ءبىلدى. سوت جۇمىسىنىڭ ساپالى اتقارىلۋىنا، ازاماتتاردىڭ تالاپ-تىلەكتەرى، ارىز-شا­عىمدارىنىڭ ۋاقتىلى جانە دەر كەزىندە شەشىلۋىنە، زاڭ شەڭبەرىندە ءادىل شەشىم شىعارۋعا بەلسەندى اتسالىسقان ازامات بولدى»، دەپ ەسكە الادى.
1996 جىلى تاجىريبەلى مامان ەلىمىزدىڭ الىپ مەگاپوليسى الماتىعا شاقىرىلدى. ەلباسى جارلىعىمەن الماتى وبلىسى ىلە اۋداندىق سوتى­نىڭ ءتوراعاسى قىزمەتىنە كى­ءرىستى. بۇعان دەيىن ەسىمى ەلگە بەل­گىلى ازاماتتاردىڭ قولتاڭباسى قالعان اسا جاۋاپتى جۇمىستى ول تەز مەڭگەردى. ارتى داۋ-دامايعا اكەپ سوقتىراتىن جاعدايلاردىڭ ءبا­ءرى دە سوت ءتوراعاسىنىڭ بويىنان بەرىك قالىپتاسقان ۇلكەن ادامدىق ءبىلىم مەن بىلىك نەگىزدەرىن تالاپ ەتەدى. بۇگىندە ىلە اۋدانىنىڭ قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرى قادىر شى­نىبايەۆتىڭ ەلەۋلى ەڭبەگىن، ىلكىمدى ءىسىن ماقتانىشپەن ايتادى.
ءسويتىپ، از عانا ۋاقىت شەڭبەرىندە ءوڭىردىڭ زاڭدىق جۇيەسىنە وڭ وزگە­رىستەر ەنگىزگەن ازامات 2002 جىلى الماتى قالاسى المالى اۋداندىق №2 سوتىنىڭ ءتوراعاسى قىزمەتىنە اۋىستىرىلدى. ءومىر مەكتەبىندە ءتۇرلى سوقتىقپالى-سوقپاقتى جولدان ءوتىپ، ابدەن ىسىلعان مامان بۇل جۇمىستا دا ادامدىق زاڭعارىنان تابىلا ءبىلدى.
كەيىپكەرىمىزدىڭ سول كەزەڭدەگى جۇمىسى تۋرالى الماتى قالاسى المالى اۋداندىق №2 سوتىندا بىرگە بەس جىل سۋديا بولىپ جۇ­مىس ىستەگەن ارىپتەسى، الماتى قا­لالىق ادۆوكاتتار ۇجىمىنىڭ مۇشەسى نۇربيكە ەسكەندىروۆا بىلاي دەيدى: «سوت ءتوراعاسى قىزمەتىندەگى العاشقى كۇنىندە-اق سوتتار اراسىندا بەدەلدى بولدى. ول بۇل دارەجەگە تۇلعالىق قاسيەتىنىڭ ەرەكشەلىگى مەن كاسىبي بىلىكتىلىگىنىڭ ارقاسىندا جەتتى. قادىر كوكەن ۇلى قىلمىستىق جانە ازاماتتىق قۇقىق ەرەجەلەرىن ءتيىستى دەڭگەيدە ءبىلىپ، اۋقىمدى ويلانۋىنىڭ ارقاسىندا زاڭدى تاجىريبە جۇزىندە جۇزەگە اسىردى. سۋديالار قيىن ىستەردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتار كەزدە ونىمەن اقىلداسىپ، ءاردايىم كەڭەس الىپ وتىراتىن».
ەلباسىمىزدىڭ جارلىعىمەن 2007 جىلى مامىر ايىندا قادىر شىنىبايەۆ الماتى قالاسى اۋەزوۆ اۋداندىق № 2 سوتىنىڭ ءتوراعاسى بولىپ بەكىتىلدى. بۇل كەزەڭدە الىپ قالانىڭ ءار اۋدانىندا كريموگەندىك احۋالدى اۋىزدىقتاۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلىپ جات­قان ەدى. قىرۋار جۇمىستىڭ باسى-قاسىندا سوت ءتوراعاسى قادىر شىنىبايەۆ تا بولدى. «ءبىزدىڭ سوت جىلىنا بەس مىڭداي ازاماتتىق، ءۇش مىڭداي قىلمىستىق ءىس قارايتىن. ءاربىر ءىستىڭ زاڭدى قارالۋىن قاتتى قاداعالايتىن. ودان بولەك سوت عيماراتى تەحنيكالىق بازاسىنىڭ جاقسارۋىنا سۇبەلى ۇلەس قوستى. قىز­مەتكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا باسا كوڭىل ءبولىپ، جۇدىرىقتاي جۇ­مىلا جۇمىس ىستەۋگە باستاي ءبىلدى»، – دەپ ەسكە الادى ارىپتەسى، اۋەزوۆ اۋداندىق №2 سوتىنىڭ سۋدياسى رىسحان باقتىعىزوۆ.
ەلىم دەپ اتقا قونىپ، عيبراتتى ىسىمەن كوپ قۇرمەتىنە بولەنگەن قادىر شىنىبايەۆتىڭ الدىندا ءالى دە تالاي اسۋلار، باعىندىرار بيىك بەلەستەر بار ەدى. زاڭعار زاڭگەر، ار­داقتى ازامات 2008 جىلى 19 اقپان كۇنى تاعى ءبىر جۇمىس كۇنىن اياقتاپ، قىزمەت كولىگىنە وتىرىپ ۇلگەرگەنىمەن، ۇيىنە جەتپەي، جۇرەگى قىسىپ، اۋرۋحانادا باقيلىق بولدى. ابزال ازاماتتىڭ ەلگە جاساعان جاقسىلىعى كوپ ەدى. سوندىقتان دا اياۋلى جاندى دوستارى، ارىپتەستەرى ۇمىتپاي، ءاردايىم ەسكە الادى.

دەرەككوز: ەگەمەن قازاقستان