دميتريي كوتليار، ەكونوميكالىق دامۋ جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ جەمقورلىقپەن كۇرەس جونىندە قازاقستانداعى ىستامبۇل قىزمەت جوسپارىن ورىنداۋ بويىنشا باقىلاۋ توبىنىڭ باسشىسى، ساراپشى:
– جەمقورلىقپەن كۇرەس جونىندە ىستامبۇل قىزمەت جوسپارى تۋرالى، قا­زاقستاننىڭ بۇل جۇيەگە قاتىسى جانە سىزدەردىڭ جۇمىس توبىنىڭ باقىلاۋ ءنا­تيجەسى تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز...
– جەمقورلىقپەن كۇرەس بويىنشا ىستامبۇل قىزمەت جوسپارى 2003 جىلى ماقۇلداندى. شىعىس ەۋروپا جانە ورتا­لىق ازيا ەلدەرى ءۇشىن جەمقورلىقپەن كۇ­رەس بويىنشا ەكونوميكالىق دامۋ جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى جۇيەسىنىڭ نەگىزگى ايماقتىق باستاماسى. بۇل جۇيە ەدىۇ-نىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قا­تىستى سۇراقتارمەن اينالىساتىن جۇ­-مىس توبىنا مۇشە ەمەس مەملەكەتتەرگە ارنالعان باعدارلاما. جەمقورلىقپەن كۇرەس بويىنشا ىستامبۇل قىزمەت جوس­پارى ارمەنيا، ءازىربايجان، گرۋزيا، قا­زاقستان، قىرعىزستان، موڭعوليا، تاجىك­ستان، ۋكراينا جانە وزبەكستاندى قامتيدى. دەگەنمەن بۇل قىزمەت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋعا وزگە 25 مەملەكەت قا­تى­سادى. ىستامبۇل قىزمەت جوسپارى وسى مەم­لەكەتتەردەگى جەمقورلىقپەن كۇرەس سالاسىنداعى زاڭنامالار مەن ينستي­تۋت­تارعا جۇيەلى تۇردە مەرزىم سايىن شولۋ جاسايدى. 
قازاقستان بۇل جۇيەگە 2004 جىلى قو­سىلدى. 2005 جىلى مەملەكەتتەگى جەم­قورلىققا قارسى كۇرەس بارىسىنا ال­عاشقى شولۋ جاسالدى. العاشقى ۇسى­نىستار­دى ورىنداۋ بويىنشا بەرىلگەن باعا ءجا­نە قازاقستاننىڭ سول ۇسى­نىس­تار­عا ءساي­كەستىك رەيتينگى جونىندە مو­ني­تو­رينگ ءناتي­جەسى بويىنشا العاشقى ەسەپ 2007 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا قابىل­داندى. 2011 جىلى مونيتورينگتىڭ ەكىنشى كە­زەڭى­ءنىڭ ناتيجەسى، 2014 جىلى ءۇشىنشى كەزەڭ ناتيجەسىنىڭ ەسەبى ما­قۇل­داندى. 
سوڭعى ەسەپتە قازاقستاندا ەكىنشى با­قىلاۋ كەزەڭىندەگى ۇسىنىستاردى ورىنداۋ دەڭگەيى بىلاي كورىنىس تاپتى: الدىڭعى 
17 ۇسىنىستىڭ ىشىنەن قازاقستان 13 ۇسى­نىستى جارتىلاي ورىنداپ، قالعان ءتور­تەۋىن ورىنداماعان. تولىعىمەن ورىن­دال­عان ۇسىنىستار جوق. ءۇشىنشى باقىلاۋ كە­زەڭى ناتيجەسىندە 3 جاڭا ۇسىنىس قالىپتاستى، 16 ال­دىڭ­عى ۇسىنىستار ءوز كۇشىندە قالدى. بۇل كور­سەتكىشتىڭ دەڭ­گەيىن جوعارى دەپ باعالاۋ قيىن. دە­سەك تە، قازاقستاننىڭ بۇل كورسەت­كىشتىڭ دەڭ­گەيىن كوتەرۋگە تولىق ءمۇم­كىن­دىگى بار. 
– ەلىمىزدە ىستامبۇل قىزمەت جوس­پارىن ءجۇ­زەگە اسىرۋ جۇمىستارى، جەم­قورلىققا قارسى ۇلت­تىق رەفورمالار جۇرگىزىلىپ جاتىر. وسى­عان بايلانىس­تى قازاق­ستان­دا قانداي دا وزگەرىس باي­قالا ما؟
– وزگەرىس بايقالادى، ارينە. ءبىراق جەت­كىلىكسىز. ساياسي ەركىندىك جەمقور­لىق­تى تۇبىمەن جويۋ ءۇشىن ناقتى قىزمەتتەر اتقارۋ كەرەك. جەمقورلىق قوعامنىڭ ءتۇر­ءلى سالاسىن جايلاپ ۇلگەردى. اسىرەسە، مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ ءتۇپ-تا­مىرىنا ەنىپ ۇلگەردى. دەسەك تە، كەي سالا­لاردا دامۋ بار. ماسەلەن، مەملەكەتتىك سا­تىپ الۋلار ەلەكتروندى تاسىلمەن ءجۇ­زەگە اسقانىمەن ساتىپ الۋدىڭ ءبىرشا­ما­-سى اشىق تۇردە ەمەس. سونداي-اق ساياسي جۇيەگە وزگەرىس ەنگىزۋ قاجەت. كەز كەلگەن مونوپوليالاۋ جەمقورلىققا مۇمكىندىك تۋعىزادى. قازاقستاننىڭ بۇگىنگى ەكونو­ميكالىق بەتالىسى بەلگىلى. سول ءۇشىن مەم­لەكەتتىڭ ءوز رەسۋرستارىن ءتيىمسىز پايدالا­نۋى اسا ءقاۋىپتى. بۇل تۇستا جەمقورلىقپەن كۇرەسۋ تەك ماڭىزدى ەمەس، مەملەكەتتىڭ گۇلدەنۋى ءۇشىن اسا قاجەت.
– قازاقستاننىڭ جارقىن بولاشاق­-تا ەدىۇ مەن GRECO ۇيىمىنا كىرۋ ءمۇم­كىندىگى بار ما؟ 
– ەكونوميكالىق دامۋ جانە ىنتى­ماقتاستىق ۇيىمى (ەدىۇ) – الەمنىڭ 34 ەكونوميكالىق دامىعان مەملەكەتى كى­رەتىن حالىقارالىق ۇيىم. ەدىۇ-عا مۇشە بولۋ وڭاي شارۋا ەمەس. قازاقستاننىڭ مۇمكىندىگى زور، ءبىراق ءالى ءبىراز ۋاقىت كە­رەك. دەگەنمەن، بۇل ماسەلە مەملەكەتتىڭ ەدىۇ شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلاتىن ءتۇرلى باستامالارىنا قاتىسۋعا كەدەرگى كەلتىرمەيدى. ماسەلەن، ىستامبۇل قىزمەت جوسپارى. گرەكو – حالىقارالىق كون­ۆەن­سيا مەن مەملەكەتتەردىڭ ارنايى كە­لىسىمدەرى نەگىزىندە ەۋروپا كەڭەسى شەڭ­بەرىندە جاسالعان باقىلاۋ جۇيەسى. ياعني ۇيىم ەمەس. قازاقستان وسى جۇيەگە كىرۋ مەن ەۋروپا كەڭەسىنىڭ جەمقورلىققا قار­سى كونۆەنسيالارىنا قوسىلۋدىڭ سوڭعى كەزەڭىندە. 
– قازاقستاننىڭ سوڭعى باقىلاۋ جۇيەسى بويىنشا ەسەبى ءارتۇرلى سالالار بويىنشا ۇسىنىستاردى قامتيدى. وسى ۇسىنىستاردى بيلىك قانشالىقتى قا­پەرگە الۋدا؟
– وسى جىلدىڭ 5-7 قازانىندا پا­-ريج قالاسىندا وتەتىن ەدىۇ وتىرى­سىندا قازاقستان ءۇشىنشى باقىلاۋ كە­زەڭىنە قاتىستى ۇسىنىستاردى ورىنداۋ بويىنشا ارالىق ەسەبىن ۇسىنادى. اكىم­شىلىك پەن جۇيە ساراپشىلارى سول ەسەپكە قىسقاشا باعالاۋ جۇرگىزەدى. ناتيجەسى سول جۇيەنىڭ رەسمي سايتىندا جاريالانا­-
دى. وسى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا قا­زاق­ستان ءوز ارالىق ەسەبىن ۇسىنعان بولاتىن. سا­راپ­شىلار سول ەسەپتىڭ ناتيجەسىندە، تەك 3 ۇسى­نىس بويىنشا دامۋ بار ەكەنىن انىق­تادى. 
– باقىلاۋ توبى قازاقستانداعى ءۇشىن­ءشى باقىلاۋ كەزەڭىنە قاتىستى ۇسى­نىستاردى ورىنداۋ جۇمىسىنا قاشان باعالاۋ جۇرگىزەدى؟
– ەگەر قاتىسۋشى مەملەكەتتەر وسى جۇيەنىڭ جۇمىسىنا قاتىسۋدى ءارى قا­راي ماقۇلداعان جانە جاڭا جۇمىس باع­دارلاماسىنا كەلىسىم بەرگەن جاعدايدا، ەكونوميكالىق دامۋ جانە ىنتىماق­تاس­تىق ۇيىمى جۇيەسىنىڭ اياسىندا تولىق باقىلاۋ كەزەڭى 2016 جىلى باستالادى. سونداي-اق باعدارلامانىڭ جالعاسۋى قار­جىلىق كومەك بەرۋمەن بايلانىستى. ەگەر ءتورتىنشى باقىلاۋ كەزەڭى كەلەسى جىلى باستالىپ كەتسە، وندا قازاقستاندا جاڭا باقىلاۋ كەزەڭى شامامەن 2017 جىلى وتكىزىلەدى. 
– «اقپاراتقا قولجەتىمدىلىك تۋ­را­لى» زاڭ جوباسىنا قاتىستى پىكىرىڭىز قانداي؟ وتاندىق ساراپشىلار ۇسىنعان زاڭ جوبا­سىنىڭ جاڭا نۇسقاسىن ال­دىڭعى زاڭ جوباسىمەن سالىستىرىپ اتاپ وتسەڭىز...
– بۇل زاڭ جوباسى بولاشاقتا قابىل­داناتىن زاڭعا جاقسى نەگىز بولا الادى. ءبىراق ءالى دە سالماقتى ءارى ساپالى تۇزە­تۋ­لەردى قاجەت ەتەدى. وسى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا قۇقىقتىق ساياسي زەرتتەۋ ورتا­لى­عىنىڭ وتىنىشىمەن جاساعان تۇجىرىم­دامادا «ق ر «اقپاراتقا قولجەتىمدىلىك تۋ­رالى» زاڭ جوباسىنىڭ سوڭعى نۇسقا­سىن­داعى (28.04.2015) ءبىرشاما ماڭىزدى تۇستارى الدىڭعى زاڭ جوباسىمەن (26.04.2012) سالىستىرعاندا كەمشىن جاسالعان» دەگەن قورىتىندى شىعارىلدى. جوبانىڭ جاڭا نۇسقاسى حالىقارالىق ستاندارتقا سايكەس كەلمەيدى. 
تومەنگى ماسەلەلەردى نەگىزگى ۇسىنىس رەتىندە قاراستىرۋ كەرەك:
– اقپاراتقا قولجەتىمدىلىك جۇيەسى­ء-نىڭ نەگىزگى قاعيداسى – اقپاراتتىڭ اشىق­تىعى ەرەجەسىن قاراستىرۋ اسا ماڭىزدى. ياعني زاڭ جوباسىنىڭ ءمانى – اقپاراتقا اشىق قولجەتىمدىلىك نەگىزگى ەرەجە رەتىندە قالىپتاسىپ، مالىمەت الۋ مۇمكىندىگىنە شەكتەۋ بولماۋىندا. سونداي-اق اقپارات الۋ مۇمكىندىگىن جەڭىلدەتۋ قاعيداسىن قا­جەت دەڭگەيدە قاراستىرۋ قاجەت؛ 
– «اقپاراتقا قولجەتىمدىلىك تۋرالى» زاڭنىڭ قۇقىقتىق قارىم-قاتىناستى رەتتەۋدە باسىمدىعىن ارتتىرۋ قاجەت؛ 
– زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى كەمشىلىگى – قوعامنىڭ قىزىعۋشىلىعى مەن زيانىن تەكسەرەتىن حالىقارالىق ستان­دارتقا سايكەس اقپاراتقا قولجەتىمدى­لىكتى شەكتەيتىن شارتتار جيىنتىعى، ءۇش­قۇرامدى سىناق ەرەجەسىنىڭ بولماۋى؛ 
– مالىمەتتى الۋ بارىسىنداعى قۇ­قىقتىق جۇمىستاردى قاداعالايتىن سوت­تان تىس مەملەكەتتىك باقىلاۋ ورگانى تۋرالى ەرەجەنىڭ بولماۋى – زاڭ جوبا­سىنىڭ ماڭىزدى كەمشىلىگى. زەرتتەۋ ور­تالىعى وپەراسيالىق جانە ينستيتۋتتىق تاۋەلسىز، جۇكتەلگەن قىزمەتتى ءتيىمدى ات­قارۋ ءۇشىن قارجىلىق، كادرلىق جانە وزگە دە رەسۋرستارمەن قاجەتىنشە قامتىلعان مەكەمە قۇرۋ نەمەسە انىقتاۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋدى ۇسىندى. مۇنداي مەكەمەگە تەكسەرۋ جۇرگىزۋ، اقپارات الۋ بارى­سىن­داعى قۇقىقبۇزۋشىلىق شاعىمدارىن قا­راستىرۋ، بۇيرىق شىعارۋ وكىلەتتىگى بە­ءرىلۋ كەرەك. 
– ەكونوميكالىق دامۋ جانە ىنتى­ماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر «اشىق ۇكىمەت» باستاماسىن قولداي ما؟
– ەدىۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ ىشىندە «اشىق ۇكىمەت» باستاماسىنىڭ نەگىزىن جاساعان مەملەكەتتەر بار جانە بۇل ماڭىزدى باستامانى قولدايدى. قازاقستان وسى اسا ماڭىزدى باستاماعا قوسىلىپ، وسىعان بايلانىستى ۇلتتىق جوسپار قۇ­رىپ، مەملەكەت جۇيەسىنە ەنگىزۋ كەرەك. «اقپاراتقا قولجەتىمدىلىك تۋرالى» زاڭ جوباسى مۇنداي ۇلتتىق جوسپاردىڭ ما­ڭىزدى بولىگى بولۋ كەرەك. 
– اڭگىمەڭىزگە راقمەت!

دەرەككوز: ايقىن-اقپارات