استانا. قازاقپارات - 168 ءفاشيستى جەر جاستاندىرعان سۇرمەرگەن جايلى دەرەك 35 جىلدان كەيىن تابىلدى. بۇل تۋرالى رەسپۋبليكالىق «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى بۇگىنگى سانىندا جازدى.
ءبىر شاڭىراق استىندا تەتە وسكەن اعايىندى ءتورت جىگىت - تويع ۇلى، قورقىتباي، ءتىنالى، تۇيكەن سوعىس قارساڭىندا كىندىك قانى تامعان جانىقۇل اۋىلىندا، كەيىن ارالاعاشتا مەكتەپ ءبىتىرىپ، ۇجىمشاردا ەڭبەك ەتتى. ءارى قاراي وقۋلارىن جالعاستىرۋعا جوقشىلىق، ونىڭ ۇستىنە اكە-شەشەسىنىڭ سىرقاتتانۋى مۇمكىندىك بەرمەدى. جاستايىنان ەڭبەككە ارالاسقان ولاردىڭ شارۋاعا مىعىمدىعى، ازاماتتىق مىنەزدەرى ەلدى ءسۇيسىنتتى. شاڭىراقتىڭ كىشىسى - تۇيكەندى قىران مىنەزدى وتكىرلىگى، قۇرالايدى كوزگە اتقان مەرگەندىگى ەرەكشەلەپ تۇراتىن. ول 1940 جىلى مىندەتتى اسكەري بورىشىن وتەۋگە الىنىپ، سنايپەرلەر مەكتەبىنە وقۋعا جىبەرىلدى.
ەل باسىنا قاتەرلى كۇن تۋعان شاقتا اعايىندىلار بىرىنەن سوڭ ءبىرى مايدانعا اتتاندى. لەنينگراد قورشاۋىن بۇزىپ، جاۋدىڭ بەتىن قايتارۋ ءۇشىن بولعان سۇراپىل شايقاستا تويع ۇلى مەن قورقىتباي ەرلىكپەن قازا تاپتى. تۇيكەننەن اراگىدىك حات كەلىپ تۇردى. ءبىر حاتىندا: «سولتۇستىك-باتىس مايداندا ءجۇرمىن. اۋىلدا ءجيى اڭعا شىعىپ، مەرگەندىككە داعدىلانعانىم كادەگە جارادى. مۇندا دا «اڭ» اۋلايمىن. ءبىراق ەكى اياقتى جىرتقىش اڭ. فاشيستەردىڭ قاندى بالاق سولداتتارىن، مەن سياقتى ءار جەرگە جاسىرىنعان سنايپەرلەرىن، كەيدە ماڭىزدى نۇكتەلەردەگى وفيسەرلەرىن اڭدىپ، وققا جىعامىن. وتىزشاقتى نەمىستى ولتىرگەنىم ءۇشىن وتكەن جولى قىزىل جۇلدىز وردەنىمەن ناگرادتالدىم»، - دەپ جازىپتى. بۇدان كەيىن تۇيكەننەن حات تىيىلدى.
ۇلدارىنىڭ ەكەۋىنەن قارا قاعاز الىپ، ەكەۋىنىڭ حابار-وشارسىز كەتكەنىنە قاتتى كۇيزەلىپ، قابىرعالارى قايىسقان اكە-شەشەسى سوعىس اياقتالار جىلى قايتىس بولدى. ءبىر وتباسىدان ءتىنالى عانا قالدى. قيىر شىعىستاعى شەكارانى جاپون ميليتاريستەرىنەن قورعاعان ول ەلگە امان-ەسەن ورالعان سوڭ شاڭىراقتىڭ ءوشىپ قالعان وتىن جاعىپ، ءتۇتىنىن تۇتەتتى. باۋىرلارىن ولدىگە قيماي، جان-جاققا ىزدەۋ سالعانىمەن ناتيجەسىز اياقتالدى.
ارادا باقانداي 35 جىل ءوتكەننەن كەيىن ءتىنالى كۇتپەگەن جەردەن حات الدى. لەنينگراد قالاسىنان جولدانىپتى. وتستاۆكاداعى پودپولكوۆنيك نيكولاي پەچكوبەي ءوزى سوعىسقان مايداننىڭ مۇراعاتىنان تۇيكە ورىنكەنوۆتىڭ بۋلايەۆ اسكەري كوميسسارياتىنان شاقىرىلعانىن ءبىلىپ، بىلاي جازىپتى:
«سولتۇستىك باتىس مايدانىنىڭ 26-شى ديۆيزياسىنا قاراستى 87ء-شى كارەليا اتقىشتار پولكىنىڭ داڭقتى سنايپەرى، قازاق حالقىنىڭ باتىر ۇلى، كومسومول مۇشەسى، ەفرەيتور ورىنكەنوۆ تۇيكەن تۋرالى سىزدەرگە ايتىپ بەرۋدى ءوزىمءنىڭ ازاماتتىق بورىشىم دەپ بىلەمىن. ونى سولتۇستىك-باتىس مايدانىنىڭ جاۋىنگەرلەرى جاقسى بىلەتىن. سۋرەتتەرى ارميا مەن مايدان سنايپەرلەرىنىڭ سلەتىندە قابىرعاعا ىلىنەتىن.
العاشقى جاۋىنگەرلىك ناگرادانى - «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىن ترانشەيادا ءوز قولىممەن تاپسىرعان ەدىم. بەس نەمىستى جەر جاستاندىرعان ونى جاۋ جاعى قاي جەردەن وق اتىپ جاتقانىن ىزدەستىرەدى. التىنشى نەءمىستى قالپاقتاي تۇسىرگەندە بايقاپ قالىپ، تىرىدەي قولعا ءتۇسىرۋ ءۇشىن ارەكەت جاسايدى. ءبىراق تۇيكەن ەكى وقتى امبرازۋراعا ءدال تيگىزىپ، پۋلەمەتتىڭ ساقىلداعان ءۇنىن ءوشىرەدى. وسى جولى 20 ءفاشيستى جەر جاستاندىرادى.
تاعى بىردە تۇيكەننىڭ جاۋىنگەرلىك ەرجۇرەكتىگى مەن سوعىستىڭ ايلالى ءتاسىلىن جەتىك مەڭگەرگەنىنىڭ كۋاسى بولدىم. ستارايا رۋسسا اۋدانىنا قاراستى لىچكوۆو تەمىرجول ستانساسى ماڭىندا شومەلە-شومەلە ءشوپ ءۇيۋلى تۇراتىن. بىردە ول كومانديرى يا.شادريننەن رۇقسات الىپ، شومەلەلەردىڭ بىرىنەن جاسىرىناتىن «ۇيا» جاسايدى. تاڭ الدىندا سول جەرگە بەكىنىپ، ەرءسىلى-قارسىلى ءجۇرىپ جاتقان نەمىستەردى نىساناعا الىپ وتىرادى. ءشوپ الۋعا كەلگەن ەكى نەمىستى تۇتقىنعا تۇسىرگەنىن جاۋىنگەرلەر كوپكە دەيىن ايتىپ ءجۇردى. وسى ەرلىكتەرى ءۇشىن تۇيكەنگە ەفرەيتور اتاعى بەرىلىپ قىزىل جۇلدىز وردەنىمەن ماراپاتتالدى.
ول 1943 جىلدىڭ اقپانىندا حولم قالاسى جانىندا ماڭىزدى ءبىر تاپسىرمانى ورىنداۋ كەزىندە نەمىستەردىڭ تورۋىلىنا تاپ بولادى. ەرجۇرەك جاۋىنگەر سوڭعى وعى قالعانشا اتىسىپ، اجال قۇشادى. ونىڭ سنايپەرلىك كىتاپشاسىنا 168 ءفاشيستىڭ جەر جاستانعانى جايلى جازىلعان».
ەرلىك ەشقاشان ۇمىتىلمايدى، حالىق جادىندا ساقتالادى. بيىل اياقتالعانىنا 70 جىل تولعان ۇلى وتان سوعىسىنىڭ تاريحىندا جازىلماعان شەجىرەلەر، اشىلماعان اقتاڭداقتار بارشىلىق. سونىڭ بىرىنە تۇيكەن ورىنكەءنوۆتىڭ باتىرعا لايىق ەرلىگىن جاتقىزۋعا بولادى.
قالاي دەسەك تە ەلى ءۇشىن، حالقى ءۇشىن وت كەشكەن قاھارمان جاۋىنگەردىڭ ەسىمى دە، ەرلىگى دە كەيىنگى ۇرپاقتىڭ ەسىندە ماڭگى ساقتالارى انىق.
دەرەككوز: قازاقپارات
