استانا. قازاقپارات - «100 ناقتى قادام» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى العاشقى ناتيجەلەرىن دە بەرىپ ۇلگەردى. قازاقستاندا العاش رەت تىم تەرەڭ بۇرعىلاۋ قوندىرعىلارىن شىعاراتىن كاسىپورىن ءوز ونىمدەرىن شىعارا باستادى. بۇل تۋرالى «ايقىن» گازەتىنىڭ سەنبىلىك سانىندا جازىلدى.
قازاقستان كومىرسۋتەك شيكىزاتىنىڭ مول قورىنىڭ ارقاسىندا الەمدىك مۇناي يندۋسترياسىنىڭ دامۋ ورتالىقتارىنىڭ ماڭىزدى ءبىر بولىگىنە اينالىپ ۇلگەردى. كاسپيي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق سەكتورىن يگەرۋگە ءىرى حالىقارالىق مۇناي-گاز كومپانيالارىنىڭ جۇمىلدىرىلۋى سوزىمىزگە دالەل بولا الادى. مۇناي جانە بۇرعىلاۋ كومپانيالارىنىڭ ءتۇرلى قىزمەتتەرگە سۇرانىسى، نەگىزگى باعىتى بۇرعىلاۋ، مۇناي كەن ورىندارىنا ستاندارتتى ەمەس جابدىقتاردى جالعا بەرۋ، جوندەۋ جانە دايىنداۋ، مۇناي مەن گاز كەنىشتەرىن جابدىقتاۋ بولىپ سانالاتىن «جىگەرمۇنايسەرۆيس» ج ش س قۇرىلۋىنا سەبەپشى بولدى. بۇل كاسىپورىن - ءجۇز پايىز قازاقستاندىق بىرەگەي كاسىپورىن.
كاسىپورىن كسرو مۇناي جانە گاز كاسىپشىلىگى مينيسترلىگى قۇرىلىمىنا كىرگەن «ەمبىمۇنايگاز» اق-تىڭ وندىرىستىك قىزمەت كورسەتۋ ورتالىق بازاسىنىڭ قايتا قۇرىلۋى نەگىزىندە پايدا بولدى. ءقازىر ول جەكە كومپانيا جانە ءىرى بيزنەس سۋبەكتىسى. كاسىپورىننىڭ باستى جەتىستىكتەرى رەتىندە تەڭىز بەن كوروليەۆسكوە كەن ورىندارىن بۇرعىلاۋ جابدىقتارىمەن قامتاماسىز ەتۋىن، سونداي-اق «ەمبىمۇنايگاز» ااق ءۇشىن ديامەترى 273 مم-لىك ۇزىندىعى 100 شاقىرىمدىق زابۋرىن - مارتىشي مۇناي قۇبىرى قۇرىلىسىن ايتۋعا بولادى.
بىرەگەي كاسىپورىننىڭ ماقتانىشى - بىلىكتى كادرلارى. بۇگىندە كاسىپورىن الەمدىك دەڭگەيدەگى جەتەكشى جابدىق وندىرۋشىلەردە وقىپ، سەرتيفيكاتتالعان جوعارى كۆاليفيكاسيالى قىزمەتكەرلەرمەن قامتىلعان. 300-گە جۋىق جۇمىسشىنىڭ ءبىر بولىگى جابدىقتارعا دالالىق جاعدايدا قىزمەت كورسەتۋ جۇمىسىمەن اينالىسادى. كاسىپورىن يسو 9001، 14001، OHSAS 18001 ستاندارتتارىنا سايكەس سەرتيفيكاتتالعان. بارلىق شىعارىلاتىن ءونىم سەرتيفيكاتتالعان جانە قر-ست تالاپتارىنا ساي، ءونىم ساپاسىن باسقارۋدىڭ ينتەگراسيالانعان جۇيەسى ەنگىزىلگەن جانە ۇنەمى باقىلانادى. 2013 جىلى ج ش س API 7-1 جانە 5 Sت ستاندارتتارى بويىنشا ءونىم شىعارۋعا سەرتيفيكاتتالىپ، امەريكالىق مۇناي ينستيتۋتىنىڭ ستاندارتتارى بويىنشا ءونىم شىعاراتىن قازاقستاندىق العاشقى كاسىپورىننىڭ ءبىرى اتاندى.
«بايتەرەك» حولدينگى McKinsey كومپانياسىمەن بىرىگىپ، «جىگەرمۇناي سەرۆيس» ج ش س وڭدەۋ سالاسىندا «ۇلتتىق چەمپيون» اتانۋعا الەۋەتى بار 32 كومپانيا قاتارىنا قوسقان بولاتىن. بۇل تىزىمگە باسەكەگە قابىلەتتى، ەلدىڭ جالپى ىشكى ءونىمىنىڭ ءوسۋىن، ەكونوميكانىڭ ديۆەرسيفيكاسيالانۋىن، قازاقستاندىق ءونىم ەكسپورتىنىڭ ءوسىمىن، ونىمدىلىك پەن رەنتابەلدىلىك ءوسىمىن قامتاماسىز ەتەتىن كومپانيالار، سونداي-اق قازاقستان بيزنەسى ءۇشىن بۇگىندە ماڭىزدى سانالاتىن جاڭا نارىقتارعا شىعۋعا مۇمكىندىگى بار مەكەمەلەر كىردى.
قۋاتى كۇشتى قوندىرعى
«جىگەرمۇنايسەرۆيس» ج ش س باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى الەكساندر ياكوۆليەۆ: «ءبىزدىڭ كاسىپورىن «100 قادام» باعدارلاماسىنىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى، ءبىزدىڭ ءۇش باسىم باعىتىمىز بار - اۋىر ءتيپتى بۇرعىلاۋ قوندىرعىلارىن دايىنداۋ، مۇناي جانە گاز ۇڭعىمالارىن بۇرعىلاۋعا ارنالعان الماز كەسكىشتى بۇرعىلاۋ دولوتالارىن ءوندىرۋ جانە كولدەنەڭ ۇڭعىمالاردى بۇرعىلاۋدى تەلەمەتريكالىق قولداۋ» دەپ اتاپ ءوتتى ا.ياكوۆليەۆ.
بيىلعى جىلدىڭ ساۋىرىندە كاسىپورىنعا «قمگ بۇرعىلاۋ» ءۇشىن قازاقستاندا تۇڭعىش تەرەڭ جانە وتە تەرەڭ مۇناي جانە گاز (7 مىڭ مەترگە دەيىن) بۇرعىلاۋ قوندىرعىلارىن دايىنداۋدى تاپسىردى. جوبا جارتى جىل بۇرىن باستالعان بولاتىن، ال ءساۋىر ايىندا تاپسىرىس بەرۋشى العاشقى ورىندالعان تاپسىرىسىنا قول جەتكىزدى. «بۇل 7 مىڭ مەتردەن تومەن تەرەڭ ۇڭعىمالاردى بۇرعىلاۋعا ارنالعان العاشقى قازاقستاندىق بۇرعىلاۋ قوندىرعىسى.
ءبىز پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆپەن بولعان تەلەكوپىرگە قاتىسقانىمىزدا، ول قازاقستاندىق كاسىپورىننىڭ مۇنداي قوندىرعىلار شىعارا الاتىنىن ەستىگەندە تاڭعالعان بولاتىن. بىزدەر مۇنى جاساي الدىق، بۇرعىلاۋ قوندىرعىسى شىعارىلدى. ءقازىر باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى نۇكتەگە ورنالاستىرىلىپ، 6 مىڭ مەتر تەرەڭدىك شاماسىنداعى ۇڭعىما بۇرعىلانۋدا. بۇل مۇنداي ساناتتاعى العاشقى قوندىرعى جانە الەمدىك ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن مۇنداي قوندىرعىلاردى جاساي الاتىنىمىزدى دالەلدەدىك» دەيدى الەكساندر ياكوۆليەۆ.
ۇڭعىما ەرەكشەلىگى - ونىڭ بۇرعىلاۋ قۋاتتىلىعى مەن تەرەڭدىگىندە. مۇنداي بۇرعىلاۋ كەشەنى ىرگەسىنەن باستاپ، بارلىق اگرەگاتتار، كۇشتىك قوندىرعىلار جانە ەلەكتروندى جاراقتارمەن قامتىلعان شىن مانىندەگى كەشەن - قازاقستانداعى ءبىرىنشى. قۋاتى جونىنەن ءبىرىنشى - 2،5 مىڭ ات كۇشى، جۇك كوتەرۋ بويىنشا - 650 توننا جانە بۇرعىلاۋ تەرەڭدىگى بويىنشا - 7 مىڭ مەتر. كەشەننىڭ نەگىزگى ماقساتى - مۇناي جانە گاز ۇڭعىمالارىن بۇرعىلاۋ.
بۇعان دەيىن اتالعان ۇڭعىمالاردى مۇناي كومپانيالارى رەسەيدەن، جۇڭگودان جانە ەۋروپا ەلدەرىنەن ساتىپ الىپ كەلگەن بولاتىن. لوگيستيكا قيىندىقتارى ونسىز دا جوعارى باعالى قوندىرعىلاردىڭ قۇنىن ودان ءارى قىمباتتاتا تۇسكەن ەدى. مۇنداي كەشەندى ورتا دەڭگەيلى مۇناي كومپانيالاردىڭ ءوزى ساتىپ الا الماي، جالعا الۋعا جۇگىنگەنىن اتاپ وتسەك جەتكىلىكتى دەپ ويلايمىز. تاپسىرىس بەرۋشىلەر قوندىرعى ساپاسىنىڭ جاقسى ەكەنىن، ەڭ باستىسى، قازاقستاندا ءوندىرىلگەن بۇرعىلاۋ ۇڭعىمالارىن ساتىپ الۋ مۇمكىندىگى تۋعانىن ايتىپ وتىر. بۇل - شەتەلدىك بالامالارمەن سالىستىرعاندا بىرنەشە ەسە ارزان. قوندىرعىنىڭ قۋاتتىلىعى جوعارى.
ەلىمىزدە بۇرعىلاۋ قوندىرعىلارىن شىعارۋ قادامدارى بۇعان دەيىن دە قولعا الىنعان بولاتىن، الايدا ولاردىڭ قۋاتتىلىعى تومەن - ءۇش مىڭ مەترگە دەيىنگى تەرەڭدىكتە ەدى. ەلباسىمىز ايتقانداي، قازاقستاننىڭ بايلىعى 5 مىڭ مەتردەن تومەن تەرەڭدىكتە جاتىر. سول سەبەپتى جاڭا ءوندىرىستىڭ ماڭىزىنىڭ قانشالىقتى زور ەكەنىن ءتۇسىنۋ قيىن ەمەس. مۇنداي وتە تەرەڭ قوندىرعىلارعا دەگەن سۇرانىستى تولىقتاي قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن، تاپ وسىنداي ون كەشەن قاجەت.
الەمدىك تاجىريبەمەن الەمگە قۇلاش سەرمەۋ
بۇرعىلاۋ قوندىرعىسى امەريكالىق مۇناي ينستيتۋتىنىڭ بارلىق تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەدى. «جىگەرمۇنايسەرۆيس» ج ش س باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى الەكساندر ياكوۆليەۆتىڭ ايتۋىنشا، باستى ماقسات - وتاندىق نارىقتىڭ سۇرانىستارىن تولىقتاي قاناعاتتاندىرۋ. سودان سوڭ رەسەي، تۇركىمەنستان نارىقتارىنا شىعۋ. بۇگىندە بىرەگەي كاسىپورىن الىس شەتەلدەن تاپسىرىس الۋ ماسەلەسىن قاراستىرىپ، بۇگىندە وسى ساناتتاعى ەكىنشى بۇرعىلاۋ قوندىرعىسىن قۇراستىرۋعا كەلىسىمشارت جاساسۋدا. قوندىرعىنىڭ باعاسى - 30 ملن دوللار، ول ەڭ مىقتى امەريكالىق، ەۋروپالىق قۇرىلعىلارمەن جابدىقتالعان. كاسىپورىن جەتەكشى حالىقارالىق كومپانيالارمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەيدى. جابدىقتار شەتەلدەردەن ساتىپ الىنادى، ەلدە وتاندىق ونىمدەرمەن تولىقتىرىلىپ، شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا قۇراستىرىلادى. «مۇنداي جابدىق شىعاراتىن ءوندىرۋشىلەردىڭ بارلىعى سولاي جۇمىس ىستەيدى - قۇرامداس بولىكتەر ساتىپ الىنىپ، كاسىپورىندا مونتاجدالادى» دەپ ءتۇسىندىردى الەكساندر ياكوۆليەۆ.
«كاتەرپيللەر» سەكىلدى الەمدىك يندۋستريا كوشباسشىلارىمەن كووپەراسيادا بولۋ كاسىپورىننىڭ باسەكەگە ءقابىلەتتىلىگىن ارتتىرادى. وسى ساناتتاعى بەس قوندىرعىنى دايىنداۋعا تاپسىرىس ءتۇسىپ، شەتەلدىك كومپانيالاردان ارىپتەستىك ورناتۋ جونىندە ۇسىنىستار كەلۋدە. بۇل سالاداعى جەتەكشى حالىقارالىق كومپانيالاردىڭ بىرىمەن ءوزارا تۇسىنىستىك جونىندە كەلىسىمشارتقا قول قويىلدى. وتاندىق ونىمگە العاشقى تاپسىرىس بەرگەن «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى بولدى.
جەر قاباتىنىڭ تەرەڭىنە بويلاپ، جەراستى قازبا بايلىعىن ەل يگىلىگىنە اينالدىرۋعا مول مۇمكىندىك تاپقان «جىگەرمۇنايسەرۆيس»ج ش س باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ا.ياكوۆليەۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە كاسىپورىن باسشىلىعى جاڭا قوندىرعىنى دايىنداۋ جونىندەگى كەلىسىمشارتپەن قاتار، ءوندىرىستى تەرەڭ مودەرنيزاسيالاۋدى قاتار جۇرگىزۋدە. بۇل ماقساتتا شامامەن 15 ميلليون دوللار جۇمسالماق. بىرەگەي كاسىپورىن ءوندىرىستى ەڭ جاڭا جابدىقتارمەن قامتىپ، ونى روبوتتاندىرۋ، اۆتوماتتاندىرۋدى جۇزەگە اسىرۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. كاسىپورىن جۇمىسى اۋقىمىنىڭ كەڭەيۋى ءبىرىنشى كەزەڭدە 150-گە جۋىق جاڭا جۇمىس ورنىن، ال كاسىپورىن تولىق قۋاتىنا قوسىلعاندا 500-گە دەيىن جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەل ەكونوميكاسىنىڭ الەۋەتىن ماقسات ەتىپ وتىرعان كاسىپورىن ءوندىرىس قۋاتىن ارتتىرىپ، 5 جىلدان سوڭ، جىلىنا تەرەڭدەگى 7 مىڭ مەتر تەرەڭدىككە جەتەتىن 5 قوندىرعى شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىر.
باعىندىرار بەلەستەرگە قارىشتى قادام
«جىگەرمۇنايسەرۆيس»ج ش س قازاقستاندا بالاماسى جوق تاعى ءبىر ءونىم ءتۇرىن شىعارادى. ول - بۇرعىلاۋ دولوتتارى. كاسىپورىن ەل نارىعىنداعى ورنىن سايلاپ ۇلگەردى. بەلسەندى تۇردە رەسەي نارىعى يگەرىلىپ جاتىر، ءتۇرiكمەنستان نارىعىندا بايلانىستار ورناتىلىپ ۇلگەرىلدى. بولاشاقتا افريكا ەلدەرىمەن ءتيىستى قارىم-قاتىناس ورناتۋ جوسپاردا بار.
«بۇل «100 قادام» باعدارلاماسىنا كىرەتىن ەكىنشى باعىت - مۇناي جانە گاز ۇڭعىمالارىن بۇرعىلاۋعا ارنالعان الماز كەسكىشتى بۇرعىلاۋ دولوتتارىن ءوندىرۋ. وتكەن جىلى ءبىز ايتارلىقتاي كوپ كولەمدە ءونىم شىعاردىق، ونىڭ ءبىر بولىگىن ساتتىق، قالعان بولىگىن ءوز قاجەتتىلىكتەرىمىزگە پايدالانۋدامىز. سونداي-اق بۇرعىلاۋ جابدىقتارىن جالعا بەرۋمەن دە اينالىسامىز. بۇل نارىق ايتارلىقتاي ۇلكەن، بۇگىندە ءبىز قازاقستان نارىعىنىڭ 20-25 پايىزىنا قول جەتكىزدىك. وسى كورسەتكىشتى 40-45 پايىزعا جەتكىزۋ جوسپاردا بار. ءبىز دولوتتاردى رەسەيگە جەتكىزۋدى دە باستادىق. ولاردىڭ ارتىقشىلىعى، ساپاسى جونىنەن شەتەلدىك ونىمدەردەن ەش كەم بولماسا، باعاسى جونىنەن 30 پايىز ارزان. ءقازىر وسى دولوتتاردىڭ شىعارۋ كولەمىن ارتتىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز» دەيدى ا.ياكوۆليەۆ.
بىرەگەي جانە بالاماسى جوق ونىمدەردى شىعارۋشى كاسىپورىن جۇمىسىنىڭ تاعى ءبىر باعىتى - كولدەنەڭ جانە ىلديلاپ ورنالاستىرىلعان ۇڭعىمالاردى ينجەنەرلىك-تەلەمەتريالىق دەمەۋ قىزمەتى. دالالىق وتريادتار پارامەترلەردى قازىرگى ۋاقىت رەجيمىندە ولشەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن گيدراۆليكالىق بايلانىس ارناسى بار، گامما-كاروتاجا جانە رەزيستيۆيمەتريا مودۋلدارىمەن جابدىقتالعان APS تەلەمەتريالىق جۇيەسىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن.
«جىگەرمۇنايسەرۆيس» ج ش س باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى الەكساندر ياكوۆليەۆ: «ءبىز بۇل باعىتتا دا حالىقارالىق كومپانيالارمەن يىق تەڭەستىرە ءباسەكەلەسە الاتىن العاشقى ءجۇز پايىزدىق قازاقستاندىق كاسىپورىن بولدىق. بۇل باعىت الەمدە دە، قازاقستاندا دا ۇلكەن سۇرانىسقا يە. بۇل باعىتتا جۇمىس ىستەي باستاعان جارتى جىل ىشىندە 120 ۇڭعىما بۇرعىلاساق، ونىڭ 20-سى كولدەنەڭ ۇڭعىما. بۇل - وتە جاقسى كورسەتكىش، جانە ءبىر قۋانتارلىعى، ەشبىر تاپسىرىس بەرۋشىدەن اتقارىلعان جۇمىس بويىنشا، شاعىم تۇسكەن ەمەس. بۇگىندە اتالعان باعىتتا التى بريگادا قىزمەت ەتۋدە. ءارى قاراي، بريگادا سانىن كوبەيتىپ، تاعى دا جاڭا 50 جۇمىس ورنىن اشۋ ويىمىزدا بار. بۇل اتالعان قىزمەت ءتۇرى شەتەلگە شىعارۋ ماقساتىندا جاسالىپ وتىر. ءقازىر رەسەيدە جۇمىس ىستەي باستادىق، بۇگىنگە دەيىن 10 ۇڭعىمانى بۇرعىلادىق»، - دەپ بولاشاقتاعى ۋاقىت ەنشىسىندە باسقا ەلدەردىڭ نارىعىن يگەرۋدى جوسپارلاپ وتىرعاندىقتارىن اشىق ايتتى.
سايىپ كەلگەندە، مەملەكەت باسشىسى ن.نازاربايەۆ تەلەكوپىر ارقىلى ءوندىرىستى قوسۋعا رۇقسات ەتكەن ايتۋلى كۇنى: «ءقازىر 4-5 مىڭ مەترلىك تەرەڭدىكتى قازىپ ءجۇرمىز. جالپى، ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، بۇدان دا تومەن تەرەڭدىكتە قازاقستاننىڭ بايلىعى بىرنەشە ەسە كوپ. سوندىقتان دا بۇل جاڭا تەحنولوگيا - قازاقستاندا بۇرىن بولماعان تەحنولوگيا. بۇرعىلايتىن قوندىرعىلاردى جاساۋ سەندەر ءۇشىن زور باقىت. سىزدەر تۇڭعىش ونى يگەرگەن ادامدار رەتىندە تاريحتا قالاسىزدار» دەۋى «جىگەرمۇنايسەرۆيس» كاسىپورنىنىڭ بولاشاقتا دا سەرپىندى قادامعا سەنىمدى قادام باسۋىنا سەبەپكەر بولارى ءسوزسىز.
جالپى، قاي مەملەكەتتىڭ بولسىن، باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كورسەتەتىن ونىڭ ەكونوميكاسى. بۇگىندە پرەزيدەنتتىڭ پارمەنىمەن جۇرگىزىلىپ وتىرعان يندۋستريالدى-يننوۆاسيالىق ساياساتتىڭ باستى ماقساتى ەكونوميكانى دامىتۋعا ارنالعان. بۇل جونىندە ەلباسىنىڭ «قازاقستان جولى - 2050: ءبىر ماقسات، ءبىر مۇددە، ءبىر بولاشاق» اتتى حالىققا ارناعان جولداۋىندا جانە «قازاقستان - 2050. قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى ستراتەگياسىندا ناقتى ايتىلدى. ەكونوميكانىڭ قارقىندى دامۋى حالىقتىڭ الەۋمەتىنە دە سەرپىن بەرەدى. حالىق جۇمىسپەن قامتىلىپ، ءوزىنىڭ وتباسى - شاعىن مەملەكەتىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىگى بولادى.
2015-2019 جىلدارى جۇزەگە اسىرىلاتىن يندۋستريالاندىرۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭى ەكونوميكانىڭ تەڭدەستىرىلگەن قۇرىلىمىن جاساۋعا جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا باعىتتالۋدا. جاڭا جۇمىس ورىندارى ەلدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىراتىن قايتا وڭدەۋ سالاسىندا، ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىق پەن ونىڭ وسىمىنە قارجىلىق نەگىزدى قامتاماسىز ەتەتىن ءداستۇرلى شيكىزات سەكتورى، يننوۆاسيالىق جانە قىزمەت كورسەتۋ سالالارىندا اشىلاتىنى كوزدەلىپ وتىر. بۇل باعىتتا قارا التىندى ايماق - اتىراۋ وبلىسىندا دا اۋقىمدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتى تۇر.
ەلىمىزدە جۇزەگە اسۋى كوزدەلگەن 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا اتىراۋ ايماعىندا بالاماسى جوق، بىرەگەي قازاقستاندىق كاسىپورىنداردىڭ قاتارى تولىعارىنا ءۇمىتىمىز زور.
