كەندى التايداعى ىلكىمدى جوبالار
ەل ەكونوميكاسىنىڭ الەۋەتتى مەنەدجەرلەرىنىڭ ءبىرى، ەلباسى سەنىمىنە يە بولعان ساياساتكەر دانيال احمەتوۆتىڭ شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكى تىزگىن، ءبىر شىلبىرىن قولىنا العانىنا – ءبىر جىل. دانيال كەنجەتاي ۇلى 2014 جىلدىڭ 11 قاراشاسىندا پرەزيدەنت جارلىعىمەن شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى بولىپ تاعايىندالدى. ءبىر جىل – بىلاي قاراساڭىز، قاس-قاعىم ءسات. الايدا، الەم جۇرتى الەم-تاپىرىق كۇي كەشىپ، دۇنيەنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە وتتى وشاقتار كوبەيىپ، قارجىلىق قىسپاق قوس وكپەدەن قىسا باستاعان داعدارىستى ۋاقىتتا ءار كۇننىڭ رەپەتىن تانىپ، بارلىق سالانى باعدارلاي ءبىلۋ بىلىكتى باسشىعا ءتان. مەملەكەت باسشىسىنىڭ سىنىنان وتكەن، ەل ۇكىمەتىنە جەتەكشىلىك جاساپ، تەرىسكەي وڭىرلەردى باسقارعان، الىپ قۇرلىقتاعى جاڭا قۇرىلىم – ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ءىسىن ىلگەرىلەتكەن ءماتتاقام ماماننىڭ التاي مەن الاكول اراسىن الىپ جاتقان الىپ ءوڭىردىڭ ءوندىرىسى مەن ونەرىن ورىستەتۋدە، بەرەكەسى مەن بىرلىگىن بەكەمدەۋدەگى قىزمەتىنە قىسقاشا شولۋ جاساۋدى ءجون سانادىق. قىركۇيەك ايىنىڭ باسىندا ەلباسى قابىلداۋىندا بولعان ءوڭىر باسشىسى ءوندىرىستى وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋالىن بايانداپ، دامۋ كورسەتكىشتەرى الدىڭعى كەزەڭدەگىدەن جوعارى ەكەندىگىن، ۆاليۋتا نارىعىنداعى جاعدايعا قاراماستان وڭ وزگەرىستەر بارلىعىن، «قازسينك»، «ازيا اۆتو» سىندى ءىرى كاسىپورىنداردىڭ ءوز ونىمدەرىن وتكىزۋدە ورىن العان ىركىلىستىڭ قىسقارعانىن، وبلىس ونىمدەرىنە سۇرانىس ءوسىپ كەلە جاتقانىن جەتكىزگەن بولاتىن. البەتتە، بۇل ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ جالپى كارتيناسى. بەلگىلى ءبىر ساندارعا باعىناتىن ءوسىم كورسەتكىشتەرى ايتۋعا وڭاي بولعانىمەن، سالا-سالا بويىنشا قيىن كەزەڭدە ىلكىمدى ءىس جۇرگىزۋ قاجىر-قايراتتى تالاپ ەتەتىنى ءسوزسىز. وبلىس اكىمى د.احمەتوۆ شيكىزاتتىڭ باعاسى تومەندەۋىنە بايلانىستى حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىمەن، جەكەلەگەن ينۆەستورلارمەن كەلىسىمدەر جۇرگىزۋ ارقىلى وڭىرگە ءورىس بولاتىن جاڭا قارجى كوزدەرىن تابۋدا تاباندىلىق تانىتىپ كەلەدى. ماسەلەن، شىعىس وڭىرىنە كونسەسسيا مەن جەكە ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن الەۋمەتتىك ماڭىزدى جوبالارعا 70 ميلليارد تەڭگە تارتىلماق. ونىڭ ىشىندە ءبىرىنشى كەزەكتەگى نىساندار رەتىندە مەملەكەتتىك-جەكە ارىپتەستىك شەڭبەرىندە وبلىس ورتالىعىندا 11 بالاباقشا، سەمەيدە 5 بالاباقشا جانە قوس قالاعا قوس اۋرۋحانا سالىناتىنىن ايتساق بولادى. ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى جىلۋمەن، سۋمەن جانە ەلەكترمەن قامتۋعا بايلانىستى 5 جوبانى قولدادى. وسى ارقىلى وسكەمەن مەن سەمەيدىڭ ينفراقۇرىلىمى ءبىرشاما جاقسارماق. ال قالعان قالالار مەن اۋداندار بويىنشا 147 ميلليارد تەڭگەنىڭ ينۆەستيسيالىق جوبالارى ازىرلەندى.
ءوندىرىس ءوسىمى
ەلباسى تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ماقساتىندا، يندۋستريالىق-يننوۆاسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزى زور. 2015-2019 جىلدارى اتالعان باعدارلاما اياسىندا 535،8 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيسيا ەسەبىنەن 30 جوبا جۇزەگە اسىرىلماق. ءناتيجەسىندە 10،5 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلادى. ونىڭ ىشىندە ەكى جوبا رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە. اتاپ ايتقاندا، وسكەمەن قالاسىنداعى «ازيا اۆتو قازاقستان» اق-تىڭ تولىق سيكلدى اۆتوزاۋىت جانە اۆتوكومپونەنتتەر ءوندىرىسى بويىنشا تەحنوپاركى مەن «KazMineralsPLC» ج ش س اقتوعاي تاۋ-كەن بايىتۋ كومبيناتىنىڭ قۇرىلىستارى جۇرگىزىلۋدە. «بيپەك اۆتو – ازيا اۆتو» قازاقستاندىق حولدينگى مەن رەسەيلىك ءاۆتووندىرۋشى «اۆتوۆاز» ااق-تىڭ بىرىككەن كاسىپورنىن 2017 جىلى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسى ارقىلى وسكەمەندە جىلىنا 12 مىڭ اۆتوكولىك شىعارىلماق. سونىمەن بىرگە، وبلىستا اۆتوكلاستەردى دامىتۋدىڭ حالىقارالىق تالاپتارعا ساي جوسپارى جاسالۋدا. ونى ازىرلەۋگە «Price waterhouse Coopers» اتتى حالىقارالىق ءىرى كونسالتينگ كومپانياسى شاقىرىلدى. اعىمداعى جىلى 13،6 ميلليارد تەڭگەگە 13 جوبانى ىسكە قوسۋ ارقىلى 700 تۇراقتى جۇمىس ورنىن قۇرۋ جوسپارلاندى. 2020 جىلعا قاراي وڭىرلىك ىشكى ءونىم كولەمىن بيىلعى جىلمەن سالىستىرعاندا 12،7 پايىزعا ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر.
كەندى التايدىڭ مەتاللۋرگيا ونەركاسىبى ەل ەكونوميكاسىنىڭ جەتەكشى سالالارىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان، بۇل سالانىڭ وڭىردەگى ۇلەسى 45 پايىزعا تەڭ. نەگىزىنەن ەكسپورتقا شىعارىلاتىن ءونىمدى ءوندىرۋ وتە ماڭىزدى. وسى جىلى ەل ۇكىمەتى ونەركاسىپتىك كاسىپورىنداردى قولداۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىن جاسادى. اتالعان داعدارىسقا قارسى شارالار شەڭبەرىندە وبلىستا ءبىرقاتار ماسەلەلەر شەشىمىن تاپتى. «قازسينك» ج ش س ءۇشىن شايمەردەن كەنىشىندەگى توتىقتى مىرىش كەنىن تاسۋ بارىسىندا تەمىرجول جەلىسى قىزمەتىنىڭ كوەففيسيەنتتەرىن ۋاقىتشا تومەندەتۋ، قورعاسىن كونسەنتراتىن تاسىمالداۋعا يمپورتتىق باج سالىعىن الماۋ مەرزىمى ۇزارتىلدى. «وسكەمەن تيتان-ماگنيي كومبيناتى» اق پەن «ەكىباستۇز گرەس-1» ج ش س اراسىندا ساتۋ-ساتىپ الۋ كەلىسىمدەرى بەكىتىلدى. ءوڭىر كاسىپورىندارىنىڭ اعىمداعى ماسەلەلەرىن شەشۋ ماقساتىندا ۇكىمەتكە ۇسىنىس جاساۋ ءۇشىن وبلىستىق داعدارىسقا قارسى ءىس-شارالار جونىندەگى جەدەل شتاب قۇرىلدى. شتاب اي سايىن ءىرى جانە ورتا ونەركاسىپ ورىندارىنىڭ شىعارعان ونىمدەرىنە ساراپتاما جۇرگىزىپ وتىرادى. ارينە، داعدارىس سالقىنى مەتاللۋرگيا كاسىپورىندارىنا دا ءتيدى. ماسەلەن، قاڭتار-قىركۇيەك ايلارىندا تاۋ-كەن ونەركاسىبىنىڭ ءوندىرىس كولەمى 70،5 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل وتكەن جىلعى ۋاقىتپەن سالىستىرعاندا 10 پايىزعا تومەن. ونىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى كەننىڭ ازايۋى، كەنىشتەردى پايدالانۋدىڭ ەكونوميكالىق جۇيەلىلىگىنىڭ جوقتىعى، كەن جىنىسىنىڭ وتە تەرەڭدە جاتۋى جانە قايتا وڭدەۋدىڭ ءتيىمدى تەحنولوگياسىنىڭ ازدىعى بولىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى مينەرالدى شيكىزات كوزىنىڭ ورنىن تولتىرۋ وتە ماڭىزدى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ەلىمىزدە 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ باعدارلاماسى قابىلدانعان بولاتىن. بيىل گەولوگيالىق زەرتتەۋ، جەر قويناۋى مەن ونى پايدالانۋعا مونيتورينگ جاساۋ ءۇشىن رەسپۋبليكا بيۋدجەتىنەن 1847،9 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. كەيبىر كاسىپورىندار جەكە قاراجاتى ەسەبىنەن گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە.
تاۋارلى ءسۇت فەرمالارى
وبلىسقا كەلگەن كۇننەن باستاپ دانيال كەنجەتاي ۇلى ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋمەن بىرگە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ءتيىمدى جوبالارعا نازار اۋداردى. سارالاۋدان وتكەن سۇبەلى ءىستىڭ ءبىرى – تاۋارلى ءسۇت فەرمالارىن قۇرۋ. شىعىس ءوڭىرى – ەلىمىزدە ءسۇت وندىرۋدەن العاشقى ورىندى يەلەنەدى. وڭىردە ءىرى ءسۇت وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ شوعىرلانعاندىعىنا قاراماستان، ءسۇت شيكىزاتىنىڭ 70 پايىزى قاراپايىم تۇرعىنداردىڭ ەنشىسىندە. سوندىقتان، وبلىس اكىمى العاشقى جۇمىستى ءسۇت قابىلداۋ پۋنكتتەرىن قۇرۋدان باستادى. بۇگىندە وبلىستىڭ بارلىق اۋداندارىندا دەرلىك ءسۇت قابىلداۋ ورىندارى جۇمىس ىستەپ تۇر. ەلباسى تاپسىرماسى بويىنشا، سىرتتان كەلەتىن ءسۇت تاۋارلارىمەن باسەكەلەس بولۋ، ءوز ءونىمىمىزدى وزگەگە ساتا ءبىلۋىمىز كەرەك. بۇل ءۇشىن اۋىلداردا كووپەراتيۆتى ءوندىرىس دامۋى ءتيىس. بىرنەشە باعىتتى قامتيتىن كەشەندى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا، قولدانىستاعى تاۋارلى ءسۇت فەرمالارىن جاڭعىرتۋ جانە جاڭا فەرما قۇرىلىستارىن سالۋ جوسپارلاندى. العاشقى كەزەكتە، 2015-2016 جىلدارى 9 تاۋارلى ءسۇت فەرماسىن قۇرىپ، 28 فەرمانى قايتا جوندەۋدەن وتكىزۋ كوزدەلدى. بارلىعى – 37 نىسان. حالىقتان ءسۇت ساتىپ الۋدى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن جىل سوڭىنا دەيىن 33 پۋنكت اشىلماق. قازىرگى كەزدە 26 پۋنكت جۇمىس ىستەپ تۇر. سونداي-اق، ءسۇت وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ قۋاتىن ەسەلەۋ قاراستىرىلۋدا. ياعني، ولار وڭدەيتىن ءسۇت كولەمى كەم دەگەندە 70 پايىزعا جەتۋى ءتيىس. وسى ارقىلى جىلىنا حالىقتان 25 مىڭ توننا ءسۇت ساتىپ الىنباق. ءوڭىر جوسپارى بويىنشا الداعى ەكى جىلدا جىلىنا 100 مىڭ توننا ءسۇت وڭدەلەدى.
قارقىندى قۇرىلىس
نەگىزگى ماماندىعى قۇرىلىس ينجەنەرى بولىپ تابىلاتىن د.احمەتوۆ اتالعان سالاعا ايرىقشا نازار اۋدارىپ كەلەدى. قۇرىلىسى ۇزاققا سوزىلعان نىساندار ءجىتى باقىلاۋعا الىندى. ءبىر جىل بۇرىن مۇنداي نىساندار سانى 118 بولسا، قازىرگى جاعداي مۇلدەم باسقاشا. ۋاقىتىنان كەشىكتىرىلگەن قۇرىلىستىڭ 80 پايىزى جىل سوڭىنا دەيىن اياقتالادى. ءوڭىر باسشىسى كوبىنە-كوپ مەكتەپتەر مەن بالاباقشالاردى ۇلگىلىك جوبا بويىنشا شاقتاپ سالۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتۋدە. بۇل قارجىعا دا ۇنەم. ونىڭ ۇستىنە، اۋىلداعى بالا سانىن سارالاماي سارايداي مەكتەپ سالۋدىڭ كىمگە قاجەتى بار؟ – دەيدى وبلىس اكىمى.
بيىل جالپى اۋدانى 449،1 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن 5854 پاتەرلىك 65 كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. اعىمداعى جىلدىڭ 9 ايى ىشىندە 13 كوپقاباتتى ءۇي مەن 1250 جەكە تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 12 كوپقاباتتى ءۇي تاپسىرىلادى. بۇل رەتتە قۇرىلىس قارقىنىن ساقتاۋ ءۇشىن ءتۇرلى قارجى ينستيتۋتتارىن تارتۋعا ۇلكەن كوڭىل ءبولىندى. بۇگىندە «ەرتىس» اكك ۇك» اق نەسيە باعدارلاماسىمەن 7 تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزسە، «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق-پەن بىرگە 13 ءۇي سالىنۋدا. سونداي-اق، «قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسى» اق قارجىسىنا 5 جالعا بەرىلەتىن ءۇي قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسىنا اعىمداعى جىلى 25 ميلليارد تەڭگەگە تۇرعىن ءۇي الاڭىنىڭ قۇرىلىسىنا ارنالعان 30 جەر ۋچاسكەسى ءبولىندى. كومپانياعا ۇلگىلىك جوبالار ۇسىنۋ مەن ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ وسكەمەن مەن سەمەي قالالارىنىڭ اكىمدەرىنە تاپسىرىلدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى
شىعىس ءوڭىرىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ الەۋەتى زور. الايدا، اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ قيىندىقتارى رەتىندە ءوندىءرىس ينفراقۇرىلىمىنىڭ دامىماۋى، جەمشوپ دايىنداۋ ۇيىمدارى جەلىسى مەن وندىرۋشىلەردىڭ تاۋارىنىڭ ازدىعى، نەگىزگى جانە اينالىم قاراجاتىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى، وزىق تەحنولوگيانى ەنگىءزۋدىڭ سىلبىر ءجۇرىپ جاتقاندىعى، بىلىكتى مامانداردىڭ جوقتىعى سياقتى كوپتەگەن كەدەرگىلەردى ايتۋعا بولادى. ارينە، سوڭعى بەس جىلدا مال باسى مەن قۇس ءونىمدەرى، تۇرلەندىرۋ مەن اسىلداندىرۋ جۇمىستارى بويىنشا كوپ ىلگەرىلەۋشىلىك بولدى. وبلىس اكىمى وسى ورايدا كەشەندى جۇمىستىڭ كەرەكتىگىن ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. جالپى، جۇمىس ساپارلارىندا بايقاعانىمىز، ءوڭىر باسشىسى كەز كەلگەن سالا ادامدارىمەن سويلەسكەندە، سول سالانىڭ تامىرىن ءدوپ باساتىن جوعارى ەنتۋزيازمگە يە. بۇگىندە جەمشوپ دايىنداۋ ءۇشىن سۋارمالى جەر كولەمىن ارتتىرۋ، سۋدى ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزۋ جۇمىستارى قولعا الىندى. ەت ءوندىرۋدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەءتىن ارتتىرۋ ءۇشىن اياگوز اۋدانىندا جىلىنا 17 مىڭ توننا ەت وندىرۋگە قابىلەتتى ەت كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. ينۆەستيسيالىق جوبا اياسىندا 50 مىڭ باس قويعا ارنالعان كومبيناتتىڭ ءوز بورداقىلاۋ الاڭى بولادى. كەلەشەكتە شىعىسقازاقستاندىق ەت ءونىمى رەسەي مەن جۇڭگو ەلدەرىنە ەكسپورتتالماق. ال ءۇرجار اۋدانىندا جىلىنا 30 مىڭ توننا قۇس ەتىن وندىرەتىن برويلەر قۇس فابريكاسى قۇرىلۋدا. بۇل سىرتتان تاسىمالداناتىن قۇس ەتى يمپورتىن ازايتۋعا باعىتتالعان شارۋا. سونداي-اق، قۇس فابريكاسىنا الماتى وبلىسى مەن شىعىس ءوڭىرىنىڭ ورتاسىندا ورنالاسقان ءۇرجار ءوڭىرىنىڭ تاڭدالۋى لوگيستيكالىق جەڭىلدىكتەر تۋعىزادى.
جول جوندەۋ
ەلىمىزدەگى رەسپۋبليكالىق جولداردىڭ ەڭ ۇزاق بولىگى شىعىس وڭىرىندە ورنالاسقان. سوندىقتان، كليماتى قاتاڭداۋ وبلىستا جول كۇتىمىنىڭ ءوزى وڭايعا سوقپايدى. كەيبىر جولدار ءتىپتى قاراۋسىز قالعان دەۋگە بولادى. سونداي ويدىم-ويدىم جولدىڭ بىرىنە سانالاتىن اياگوز بەن اقسۋات اراسىنداعى جول جوندەلمەك. ءوڭىر باسشىسى جولدىڭ جاعدايىمەن تانىسقاننان كەيىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 78 شاقىرىمدى جوندەۋگە ءوتىنىم جولداندى. اقسۋاتقا قالباتاۋ ارقىلى 216 شاقىرىمعا سوزىلاتىن جولدى اينالىپ بارۋ ءتيىمدى مە، الدە اياگوز ارقىلى تىكە تارتاتىن ەكى ەسەگە قىسقا جول ءتيىمدى مە؟! جوندەۋدەن كەيىن اتالعان جولمەن جۇرەتىن كولىك لەگى 200-دەن 1500 كولىككە دەيىن ارتادى دەپ كۇتىلۋدە. سونداي-اق، وسكەمەن مەن سەمەي اراسىنداعى 69 شاقىرىم، وسينوۆسكيي اسۋىنان جاڭا بۇقتىرما كەنتىنە دەيىنگى جانە دەمالىس ۇيلەرىنە اپارار جول بولىكتەرى، شەمونايحا قالاسىنا كىرەتىن جول جوندەلەدى.
ءوڭىر باسشىسى جولدى ورتاشا جوندەۋدەن وتكىزۋگە كوڭىل ءبولدى. نارىقتىق جاعدايدا بۇل ءتيىمدى. كۇردەلى جوندەۋگە كەتەتىن قارجى ورتاشا جوندەۋگە باعىتتالدى. سول ارقىلى بيىل 303 شاقىرىم جول ورتاشا جوندەۋدەن ءوتتى. ونىڭ ىشىندە ومبى – مايقاپشاعاي، وسكەمەن – ريددەر – رەسەي فەدەراسياسىنىڭ شەكاراسى، سەمەي – قاراۋىل جانە باسقا دا باعىتتار بار. ال ءبىرقاتار شەكارالىق بەكەتتەر مەن ۇلكەن نارىن – كۇرشىم، كازناكوۆكا وتكەلى، الاكول جانە راحمان قاينارىنا اپاراتىن ۇزىندىعى 31 شاقىرىمدىق جول كۇردەلى جوندەۋدەن وتەدى.
ونەر ءورىسى
قۇرىلىسى كۇندىز-تۇنى ءجىتى باقىلانعان وبلىستىق دراما تەاترى پايدالانۋعا بەرىلدى. سالتاناتى كەلىسكەن ونەر ورداسىنىڭ اشىلۋىنا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ قاتىسىپ، شىعارماشىلىق ۇجىم مەن كورەرمەن قاۋىمدى قۇتتىقتادى. سول جاعالاۋدىڭ كوركىن كىرگىزگەن جاڭا عيماراتتىڭ مۇمكىندىگى ءۇلكەن. وبلىس باسشىسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن جاڭا تەاتردا قازاق جانە ورىس ترۋپپالارىمەن بىرگە جاستار تەاترى قۇرىلدى. جاستار تەاترىندا استاناداعى «شابىت» ونەر ۋنيۆەرسيتەتى مەن الماتىداعى ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىن ءبىتىرگەن جاس تۇلەكتەر كەلىپ ەڭبەك ەتۋدە. جاس شىعارماشىلىق يەلەرىنىڭ باسپانا ماسەلەسىنىڭ وڭ شەشىلۋى دە ونەرگە دەگەن قامقورلىقتىڭ ءبىر بەلگىسى ىسپەتتەس. بيىل جاڭا تەاتر عيماراتىندا رەسپۋبليكالىق تەاترلار فەستيۆالى وتكىزىلىپ، وعان الىس-جاقىننان كەلگەن 8 تەاتر ۇجىمى قاتىستى. قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى مەن ۇلى جەڭىسءتىڭ 70 جىلدىعىنا، قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەيتويلىق قويىلىمدار دا كورەرمەن كوڭىلىنەن ورىن الدى. شىعىس قازاقستاندا العاش رەت «اق ەرتىس» ءى حالىقارالىق مۋزىكا فەستيۆالى ۇيىمداستىرىلىپ، وعان الەمدىك دەڭگەيدەگى وپەرا جانە كلاسسيكالىق مۋزىكا شەبەرلەرى قاتىستى.
اباتتانعان ايماق
ءوڭىردىڭ ءىرى قالالارى مەن اۋدان ورتالىقتارىنىڭ اباتتاندىرىلۋىنا زور كوڭىل ءبولىندى. كوشەلەردىڭ رەتتى، جارىق ءھام جاسىل بولۋى نازارعا الىنىپ، اسىرەسە، وسكەمەن مەن سەمەي قالالارىنىڭ زاماناۋي كەلبەتىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا جۇمىستار باستالدى. حالىقارالىق بالالار كۇنىنە بازارلىق رەتىندە ەلىمىزدەگى ەرەكشە سۋبۇرقاق ىسكە قوسىلدى. تەاتر عيماراتىنىڭ ەستەتيكالىق كەلبەتىنە كورىك بەرگەن بۇل نىساننىڭ ەرەكشەلىگى مۋزىكا ىرعاعىمەن بىرگە سان ءتۇرلى قيمىلمەن بيلەيتىندىگىندە. قىزىلدى-جاسىلدى سان رەڭگە ءبولەنگەن سۋبۇرقاقتا ءشامشى اندەرى مەن قۇرمانعازى، ءتاتتىمبەت كۇيلەرى، شەتەلدىك ايگىلى كومپوزيتورلاردىڭ رومانستارى شىرقالىپ، سەيىلدەگەن ادامدارعا تاماشا كوڭىل-كۇي سىيلايدى. تەاتر الدىنداعى ءدال وسىنداي ەكى سۋبۇرقاققا ۇقساس كەشەن قالانىڭ رەسپۋبليكا الاڭىندا دا پايدالانۋعا بەرىلدى. وندا ءۇش بىردەي سۋبۇرقاق ىسكە قوسىلىپ، كەشەن ماڭايى تولىعىمەن جارىقتاندىرىلىپ، اباتتاندىرىلدى. وسى ستيلدەگى سۋبۇرقاق سەمەي قالاسىنىڭ ورتالىق الاڭىندا دا اشىلادى. سونداي-اق، ءوڭىردىڭ ەكى قالاسى وسكەمەن مەن سەمەيدى قاق جارىپ وتەتىن ەرتىس وزەنىنىڭ جاعالاۋى جاڭعىرتىلدى. تاياۋدا وسكەمەن قالاسىنىڭ كۇنىندە ە.سلاۆسكيي اتىنداعى جاڭارعان جاعالاۋ قالا تۇرعىندارىنىڭ يگىلىگىنە بەرىلدى. وندا جازدا ۆەلوسيپەد، قىستا شاڭعى تەبۋگە ارنالعان ارنايى جولاقتار، كوشە ترەناجەرى بار. جاعالاۋداعى سامالاداي جارقىراعان شامداردىڭ ساۋلەسى ءىڭىر قاراڭعىسىنان باستاپ ەرتىستىڭ ەركە اعىسىمەن سان قۇبىلادى. وبلىس ورتالىعىندا «گاگارين بۋلۆارى» دا تولىعىمەن قايتا جوندەۋدەن ءوتىپ، بالالارعا ارنالعان «عارىش» ويىن الاڭى سالىنىپ، تۇرعىندارعا جايلى دەمالىس ورنىنا اينالدى. كومەندانتكا مەن ءۇلبى وزەندەرىنىڭ جاعالاۋلارى دا كۇردەلى جوندەۋدەن وتەتىن بولادى.
P.S:
شىعىس ءوڭىرى بالىق رەسۋرستارىنا باي. ەرتىس باسسەينىنىڭ ۇلەسىنە ەلىمىزدەگى بالىق اۋلاۋ كورسەتكىشىنىڭ 21 پايىزى تيەسىلى. سول سەبەپتى وبلىستا بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ كەشەنءدى جوسپارى جاسالۋدا. ءماسەلەن، ۇلان اۋدانىندا بەكىرە بالىعىن ءوسىرىپ، ونىڭ ەتى مەن ۋىلدىرىعىن ءوندىرۋ جوباسى باستالدى. 1،6 ميلليارد تەڭگەگە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبا بويىنشا كەلەسى جىلى جىلىنا 45 توننا بەكىرە ەتى، ال 2018 جىلدان باستاپ 4 توننا ۋىلدىرىق وندىرىلمەك. زايسان اۋدانىندا دا باعالى بالىق وسىرۋگە باعىتتالعان ءبىرقاتار جوبالار قولعا الىندى. ورمان رەسۋرستارىن يگەرۋ، اعاش وڭدەۋگە بايلانىستى تىڭ جوبالار جۇزەگە اسىرىلادى. سونداي-اق، ستيحيالى ساۋدا ورىندارىن جويۋ، ەلىمىزدەگى بىرەگەي ەتنواۋىلدى حالىقتىڭ تەگىن تاماشالاۋىنا جول اشۋ، الەۋمەتتىك جانە سپورتتىق نىسانداردىڭ اينالاسىنا تۇرعىن ۇيلەر سالۋ جوباسىن قولعا الۋ، وسكەمەن قالاسىنىڭ نەگىزگى كۇرەجولدارىنىڭ ءبىرى سانالاتىن ءساتبايەۆ داڭعىلىن كەڭەيتۋ سىندى جۇمىستار دا ءوڭىر باسشىسىنىڭ قىسقا مەرزىمدە اتقارعان ءھام اتقارماق ىستەرىنىڭ ءبىر پاراسى. سونىمەن بىرگە، بيىل وسكەمەندىك ايگىلى «تورپەدو» حوككەي كلۋبىنا كوپ كوڭىل بولىنۋدە. كلۋبتى دامىتۋ ماقساتىندا ونىڭ تاريحي اتاۋى قايتارىلىپ، قارجىلىق-ماتەريالدىق جاعدايى وڭ شەشىءمىن تاپتى جانە باسقارۋشى قۇرامىنا بىلىكتى مەنەدجەرلەر شاقىرىلدى. ايتا كەتكەن ءلازىم، شىعىس ءوڭىرى كەلەشەكتە حوككەيدىڭ وتانىمەن بىرگە فۋتبولدىڭ دا ءدۇلدۇلدەرىن تاربيەلەمەك. قازىرگى كەزدە وبلىس اكىمىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا فۋتبول اكادەمياسىن قۇرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. وعان بىلىكتى يسپاندىق فۋتبول ماماندارى تارتىلدى.
دەرەككوز: ەگەمەن قازاقستان
