قازاقتىڭ قابىرعالى قالامگەرلەرىنىڭ ءبىرى قوعاباي سارسەكەيەۆتىڭ ەسىمى مەن شىعارماشىلىعى وقىرماندار قاۋىمىنا كوپتەن ءمالىم. ونىڭ «قىزىل جالاۋ»، «اقىرزامان»، «ءۇش ارىس» روماندارى مەن «كىلت»، «قاراشا قازدار»، «قۇس قاناتى» اتتى كىتاپتارىنا كىرگەن اڭگىمە-حيكايالارى، «پورترەتتەر»، «ءتورت تاعان»، «ءۇش تانىم» جيناقتارىندا باسىلعان ەسسە-ماقالالارى مەن وي تولعامدارى بىزدە ەڭ كوپ وقىلاتىن ادەبيەتتىڭ قاتارىن قۇرايدى. ونىڭ باستى ءبىر سەبەبى – جازۋشىنىڭ قازاق حالقى ءومىرىنىڭ ەڭ ءبىر كەزەڭدى داۋىرلەرىنە ارناپ، زاماننىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن زەرتتەپ جازۋىندا عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە، ۇلت تاعدىرى مەن حالىقتىڭ وي-ساناسىن قوزعارلىق جايلاردى تولعاپ ايتا بىلۋىندە، سول ارقىلى وقىرمانىنىڭ ىشكى سەزىم كۇيىنە اسەر ەتە الۋىندا، ءبىر سوزبەن ايتقاندا، جازۋشىنىڭ ۇلتجاندىلىعىندا. قالامگەر شىعارماشىلىعىن سيپاتتايتىن وسى ەرەكشەلىكتى تانۋدا «قازاقيا» تۋىندىسىنىڭ ورنى ۇلكەن.
بۇل كىتاپ – قوعابايدىڭ ەل تاريحى، قازاق ۇلتىنىڭ تاعدىرى، ونىڭ وزىندىك تىنىس-تىرشىلىگى جايلى ويلارىنىڭ، شىعارمالارىنىڭ يدەيالىق ءورىسى مەن كوركەمدىك قالپى تۋرالى اڭگىمەلەرىنىڭ جانە ونىڭ سوڭعى جىلدارى جازعان پۋبليسيستيكالىق تۋىندىلارىنىڭ باسىن بىرىكتىرگەن ۇلكەن ەڭبەك.
كىتاپ اتىن اۆتور «قازاقيا» قويىپتى. بۇل – قازاق ەلى دەگەن ءسوز. كىتاپ مازمۇنى ەلدىڭ كەشەگىسى، بۇگىنگىسى، بولاشاعى تۋرالى ويعا قۇرىلعان.
الاش قوزعالىسىنىڭ تاريحىن زەرتتەۋى، «ءۇش ارىستى» جازۋى قوعابايدىڭ ءومىرى مەن ءوي-ورىسىنىڭ باعىتىن وزگەرتىپ جىبەردى. الاش يدەياسى ونىڭ بويىنا دا، ويىنا دا ءسىڭدى. ول سول ارقىلى قازاق ءومىرى مەن تاريحىنىڭ پروبلەمالارىن قوزعاۋعا كوتەرىلدى. ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسى تۋرالى وي-پىكىردىڭ الدىن دا، سوڭىن دا قاداعالاپ قارادى. ءسويتىپ، ءبىزدىڭ بۇگىنگى ۇلتتىق مەملەكەتىمىزدىڭ تۋۋى سول ءبىر تۇستا كوتەرىلىپ، قولىمىز جەتپەي قالعان حالىق ارمان-تىلەگىنىڭ جاڭاشا كورىنىسى ەكەنىن دالەلدەدى. مۇنى ەسسەلەرى مەن وي تولعامدارىندا تولىقتىردى. وسىنىڭ ءبارى جازۋشىنىڭ تاۋەلسىزدىكتى الۋمەن شەكتەلمەي، ونىڭ نەگىزىن تۇگەندەۋ، تاۋەلسىز حالىقتىڭ سانا-سەزىمىن جەتىلدىرۋ تۋرالى ويلارىنا جالعاسادى. «مۇنى ۇلتتىق نەگىز دەپ العان ءجون. ويانساق، وسى تۇستا ويانايىق» دەيدى ول. بۇل سوزدە ەندىگى ىستەلۋگە ءتيىستى ىستەردىڭ كوپتىگىنە مەڭزەۋ بار. جازۋشى ويلارى ونىڭ ەلشىلدىك تابيعاتىنان تۋىندايدى. ول جازۋشىلىق كونسەپسياسىن الاش جولىنا باعىتتايدى. ءپىرىم دەپ قوجا احمەت ءياساۋيدى، ۇستانىمىم دەپ ابايدى، تانىمىم دەپ ىبىرايدى، ارىم دەپ احمەتتى، نامىسىم دەپ ءمىرجاقىپتى، رۋحىم دەپ ءاليحاندى تاڭدايدى. «ءومىرباقي قاۋزاپ كەلە جاتقانىم – قازاق تاقىرىبى. جاسىرمايىن – قازاق دەسە ىشكەن اسىمدى جەرگە قويامىن… بايلىعىم – قازاقتىعىم!.. قازاقتىڭ بايلىعى – بەتتەگى ارى! ۇيات – قازاقتىڭ ەكىنشى اتى! قازاق – يمانىم جولداسىم دەيتىن حالىق. قازاقتىڭ ءتوزىمى نامىسىنا تيگەندە تاۋسىلادى. ءار قازاق تەكتى، قانى تازا ۇلت. قازاق تۇيىلمەيدى، تۇيىلسە – شەشىلمەيدى. قازاقتىڭ قايراتى قايراقتاي قاتتى، قايسارلىعى بولاتتاي بەرىك. قازاقتىڭ كەڭدىگى دالاسىمەن، پەيىلى اسپانىمەن ولشەنەدى. قازاقتىڭ سىرتى مومىن، ءىشى جالىن. قازاق تۇتانسا، سونبەيتىن وت. قازاق از، از بولسا دا ساز. قازاق – قازاققا تىرەك. قازاق ايتپايدى، ايتسا قايتپايدى. قازاق قوناعىن قۇدايىنداي كۇتەدى، ۇلكەنىن سىيلاپ، كىشىسىن قادىر تۇتادى، بەسىگىن قۇرمەتتەيدى، وتتى اتتامايدى، ءسۇتتى توكپەيدى، ناندى باسپايدى. قازاق – باۋىرمال جۇرت. ەندەشە، وسىنىڭ ءبارى بايلىق ەمەس پە؟» – دەپ جازادى ول («قازاقيا»، 17-18-ب.). وسىندا جازۋشى تۇسىنىگىندەگى قازاقتىڭ مىنەز-قۇلقى، ۇستانىمى تولىق كورسەتىلگەن.
وسىدان باستاپ قوعاباي ۇلت ۇستازدارىمەن ۇندەس سۋرەتكەرگە اينالدى. كەشە ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان تۇستا قولعا ۇستاعان قارۋىمىز – سول ارىستاردىڭ جۇرەكتى جارىپ شىققان جالىندى، ەلدىك سوزدەرى بولسا، قوعاش سول تۇستا ەلىمەن بىرگە بولىپ، بۇگىن سول ءىستى اعالار ۇلگىسىمەن جالعاستىرعان ەدى.
«قازاقيانىڭ» ءبىر تاراۋى قايتا شىعا باستاعان «قازاق» گازەتىنە ارنالىپتى. كەزىندە احمەت پەن ءمىرجاقىپ ورىنبوردا شىعارعان «قازاق» گازەتى (1913-1918) قازاقتىڭ ازاتتىق جولىنداعى كۇرەسى مەن ەلدىك تىرشىلىگىنە جول سىلتەگەن العاشقى قازاق ءباسپاسوزىنىڭ ءبىرى، ءارى بىرەگەيى بولعانى كوپكە ءمالىم. گازەتتىڭ شىعۋىنا ارناپ ماقالا جازعان احاڭ ءباسپاسوزى جوق حالىق كوزى جوق سوقىر، قۇلاعى جوق ساڭىراۋ، ءتىلى جوق مىلقاۋ دەپ اتاپ ەدى. «قازاق» حالقىنا ءتىل دە، كوز دە، قۇلاق تا بولا ءبىلدى. دامۋدىڭ مەشەۋ كۇيىندە ۇيقىدا جاتقان قازاقتى وياتىپ، ازاتتىق جولىنداعى كۇرەسكە، تاۋەلسىزدىككە ۇندەدى.
«الاش يدەياسىن ۋاعىزدادى، ۇلتشىلدىققا ۇگىتتەدى» دەگەن سىلتاۋمەن كەڭەس وكىمەتى «قازاقتى» 1918 جىلى جاۋىپ تاستادى. ءبىراق قازاقتىڭ ۇلتتىڭ ويانۋىنىڭ، تاۋەلسىزدىك جولىنداعى كۇرەسىن بىلەتىن اعا ۇرپاق پەن سول ءداۋىرءدىڭ شىندىعىن زەرتتەگەن عالىمدار گازەتءتى ۇمىتا قويعان جوق-تى. شىن حالىقتىق ويعا ەشۋاقىتتا ءولىم جوق. الاش يدەياسى ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان تۇستا، حح عاسىردىڭ 90-جىلدارىندا قايتا جاڭعىردى. سول كەزدە كەڭەستىك يدەولوگيا جاۋ ساناعان وي-پىكىرلەر تاۋەلءسىز قازاقتاردىڭ اڭساعان، كۇتكەن ءۇمىءتى ەكەءنىن كوردىك.
الاش يدەياسىمەن سۋسىنداپ، ەل تاۋەلسىزدىگىن اڭساعان قوعاباي سارسەكەيەۆتىڭ وسى تۇستا «قازاق» گازەتىن جارىققا شىعارىپ، كەزىندە احاڭدار كوتەرگەن ەلشىلدىكتىڭ ءسوزىن جالعاۋى – شىن مانىندەگى ەرلىك ەدى. ويتكەنى، ول مۇنى جالعىز، ەشكىمنىڭ كومەگىنسىز ىسكە اسىردى. ونى قارجىلاندىرۋعا مەملەكەت تە، جەكەشىل بيزنەس ادامدارى دا قۇلشىنا قويعان جوق. قاراجاتسىز بەلگىلەنگەن شتات تا بولمايتىنى تۇسىنىكتى. وسىنداي جاعدايدا قوعاباي ءوز كۇشىنە ءوزى سەنىپ، ءوزىنىڭ شاعىن شارۋاسىن وسىعان ىڭعايلاپ، رەداكتوردىڭ دا، قاتارداعى ءجۋرناليستىڭ دە قىزمەتىن ءوز موينىنا الىپ، گازەت شىعارۋعا بەل بۋدى.
«قازاق» جابىلعاندا ونىڭ 265 سانى شىعىپ توقتاعان ەكەن. سودان 88 جىل وتكەندە قوعاباي ونىڭ 266-سانىن شىعاردى (2006 جىلى 22 ناۋرىزدا). جاڭا باسىلىمعا ارنالعان سوزىندە ول: «قازاق» گازەتى قاققان تاۋەلسىزدىك قوڭىراۋىنىڭ ءۇنى ۇرپاقتان ۇرپاققا جەتىپ، ەندى دەربەس ەل بولعان قازاق مەملەكەتىنىڭ رۋحى بۇگىندەرى الەمدىك بەدەلگە يە بولدى. «قازاقتىڭ» باستى جەتەكشىسى بولعان ءاليحان بوكەيحانوۆ، گازەتتىڭ ءتول ۇيىمداستىرۋشى-رەداكتورى احمەت بايتۇرسىنوۆ پەن ءمىرجاقىپ دۋلاتوۆ جانە باسقا دا ارىستارىمىزدىڭ ارمانى قالعان جەردە قايتا جاڭعىرىپ، جۇرتىمەن تۇتاس جاساسا، ماقساتتىڭ ورىندالعانى، تاريحي تەرەڭ، حالقىمەن شىنايى، مىڭ ءولىپ، مىڭ تىرىلگەن «قازاق» گازەتى قالعان تاعدىرىن ەلىمەن بىرگە ءجۇرىپ جاساماققا نيەت ەتتى. «قازاق» بىلايعى تۇستا ۇلتىنىڭ قوعامدىق-ساياسي وي دامۋى مەن ادەبي، مادەني ءومىرىنىڭ شەجىرەسى بولۋدى باستى مۇراتىم دەيدى. بۇل – ۇلى ۇستانىمى. باعىت-باعدارى دا وسى جول»، دەپ جازعان ەدى.
سودان بەرى «قازاق» 10 جىل بويى شىعىپ كەلە جاتىر. قوعابايدىڭ ءىسى كوزى كەتكەن سوڭ دا جالعاسقانى عانيبەت. ونىڭ بەتىندە تاۋەلسىز ەلدىڭ وزەكتى پروبلەمالارى، ۇلت تاعدىرى جانە ونىڭ ءداستۇرى، ءتىلى، ءدىنى، ەل تىرشىلىگىنە تاۋەلسىزدىك رۋحىن ەنگىزىپ، ونى كوتەرۋدىڭ جولدارى، تاعى باسقا زامان مەن قوعامنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقىعا ءتۇستى. ويلى ۇسىنىستار، سىن پىكىرلەر ايتىلدى. ءبارى دە ەلدىڭ قامى ءۇشىن! قازاقتىڭ زيالى قاۋىمى، جالپى وقىرمان جۇرت گازەتتىڭ شىعۋىن دا قۋانا قارسى الىپ، ول كوتەرگەن ماسەلەلەرگە ءۇن قوستى.
قازاق ەلى مەن «قازاق» گازەتىنىڭ ەڭ جاقىن تىلەكشىسى، قازاق كوركەمسوزىنىڭ جاناشىرى، قازاقتار «گەراعا» دەپ اتاپ كەتكەن قازاقستاندىق نەمىس جازۋشىسى، مارقۇم گ.بەلگەر قازاقتىڭ ابىرويى مەن بولاشاعى جولىنداعى ەڭ يگى تىلەگىن وسى تۇستا دا توگىلە، اعىنان اقتارىلا ايتىپتى. «بىرنەشە كۇن بويى باس كوتەرمەي، «قازاقتىڭ» 31 سانىن باستان-اياق زەردەلەپ، نەگىزگى جاريالانىمداردىڭ استىن سىزا وقىپ شىققان سوڭ، وعان قوسا قوعابايدىڭ بەس-التى كىتابىن پاراقتاعاننان كەيىن رۋحاني كوكجيەگىم كەڭەيىپ، ءبىراز نارسەنىڭ بايىبىنا بارعاندايمىن. …«قازاق» – قازاق ەلىنە، قازاق جۇرتشىلىعىنا، قازاققا جانى اشيتىن، بۇيرەگىن بۇرىپ تۇراتىن، وزگە «بۇراتانا» حالىقتارعا وتە-موتە قاجەت، سىباعالى، سالماعى اۋىر، مازمۇنى مەن ءتۇرى ۇندەس كەلگەن گازەت بولىپ شىقتى… قازاقتىڭ رۋحاني ومىرىنە، وتكەنىنە ەرەكشە نازار اۋدارىپ، ءمان بەرۋى، قازاق تامىرىنا بارىنشا تەرەڭ ءۇڭىلۋى، قازاقتىڭ رۋحىن اسپەتتەۋى، قازاقتىڭ وركەنيەت كەڭىستىگىندەگى ورنىن زەردەلەۋى، قاسيەتتى كونە ارۋاقتى ءتىرىلتۋى، قازىرگى قازاقتىڭ شۋلاتىپ نامىسىن وياتۋى، قازاقتىڭ ءتىلىن، ءدىلىن، ءدىنىن مەيلىنشە قاستەرلەۋى، «تىلدە، پىكىردە، ىستە بىرلىك» قاعيداسىن تۋ قىلىپ ۇستاۋى – مىنە، گازەتتى گازەت قىلىپ تۇرعان وسىنداي ابىرويلى، تەمىرقازىق ۇستانىمدار»، دەپ جازادى گ.بەلگەر. ول گازەتتى قولداۋ قاجەتتىگىنە كوڭىل اۋدارىپ، وعان جازىلۋشىلاردىڭ كوبەيۋىن تىلەيدى. قازاقتىڭ نامىسىن قايراپ، ولاردى گازەتكە جاپپاي جازىلۋعا ۇندەيدى. «قازاق» گازەتىن قالىڭ قازاق جۇرتى ىزدەپ ءجۇرىپ وقۋى كەرەك ەمەس پە؟ نامىس قايدا؟ رۋح قايدا؟»، – دەيدى ول.
مۇنىڭ ءبارى گازەتتىڭ جاڭا ىستەرگە، جاڭا ويلارعا باستاما بولىپ، قازاق ۇلتىنىڭ تاعدىرى مەن بولاشاعى جايلى اڭگىمەنى وربىتۋگە سەبەپ بولىپ وتىرعانىن كورسەتەدى.
قوعابايدىڭ سوڭعى جىلدارى جازعان پۋبليسيستيكالىق ماقالالارىنىڭ اۋقىمى كەڭ-تىن. «قازاقيادا» وسىلار جيناقتالعان ەدى. ول كىتاپ اتىن ەل اتى رەتىندە ۇسىنىپ، ونى جان-جاقتى دالەلدەۋگە تىرىسادى، ونىڭ تىرشىلىگىنىڭ سان-سالاسى جايلى ويلارىن حالقىمەن بولىسەدى. ءسويتىپ، كىتاپتا قازىرگى زاماننىڭ وتكىر پروبلەمالارى كەڭ قوزعالادى. شەتەل كاسىپكەرلەرىنىڭ قازاقستان ءوندىرىسىن يگەرۋىنەن تۋعان قايشىلىقتار، ولاردا ىستەيتىن ۇلت وكىلدەرىنە قاعاجۋ كورسەتۋىنىڭ فاكتىلەرى، جات جۇرتتىڭ ىشكە ەنۋىنىڭ ءار قيلى جولى، قازاق ءالىپبيىنىڭ ماسەلەلەرى، تاۋەلسىزدىك جانە ونى ورنىقتىرۋداعى قازاق ەلىنىڭ تۇتاستىعى، بۇگىنگى كۇندەگى جاستار تاربيەسى تۋرالى ويلار، ت.ب. جايلار قوعاشتىڭ وتكىر قالامىنان پروبلەمالىق سيپات الىپ شىعادى. ولار جازۋشىنىڭ وي-تالقىسىنان ءوتىپ گازەت ارقىلى ەلگە ۇسىنىلادى. ول «قازاقستاندىق ۇلت» اتاۋى اتا-بابا رۋحىمەن بىرتە-بىرتە سان عاسىرلىق بايلانىسىمىزدى جويىپ، جاڭا كوسموپوليتتىك بولاشاق قالىپتاستىراتىنى ەشكىمگە قۇپيا ەمەس. كوسموپوليت – الەم ازاماتتارى بولۋعا ۇمتىلۋ. تامىرسىز اعاش، وسىمدىك بولمايدى. ادامنىڭ دا تامىرى بار»، دەپ جازادى.
«ءۇش تۇعىرلى ءتىل» تۋرالى تالاستا جازۋشى ۇستاعان پوزيسيا دا كوڭىلگە قونىمدى. شەت تىلدەردى ۇيرەنۋگە ەشكىم قارسى ەمەس. قازىرگى قوعامدىق دامۋدا شەت تىلدەرىن ءبىلۋ اسا قاجەت. ءبىراق ءۇش ءتىلدى قاتار ۇيرەتۋدى بالانىڭ ۇلتتىق ءتىلى قالىپتاسپاي تۇرعاندا باستاۋ تىم ەرتە. بالا انا ءتىلىن تولىق مەڭگەرۋى، تازا سويلەۋى، جازۋى ءۇشىن ول باستاۋىش سىنىپتاردا تەك قانا انا ءتىلى وقىتىلۋى كەرەك، شەت تىلدەرىن (سونىڭ ىشىندە ورىس ءتىلىن دە) ۇيرەتۋدى سودان كەيىن باستاۋ كەرەك دەگەندى كەزىندە ۇلى ۇستاز، پەداگوگ احمەت بايتۇرسىنوۆ تا ايتقان.
قوعاباي دا، ونىڭ گازەتى دە الاش ارىستارىنىڭ مۇراسىن، ولاردىڭ ۇلت تاۋەلسىزدىگى يدەياسىنان تۋىندايتىن قۇندى وي-پىكىرلەرىن ناسيحاتتاۋدان جالىقپاعانىن بىلەمىز. بۇل تۇرعىدا اۆتوردىڭ «قازاق – جوقشى، جوعىن ىزدەگەن قۋعىنشى»، «مەملەكەتتىك ءتىل – بازىنا، قازاق ءتىلى – قازىنا»، «قىستا قارجى شىعارىپ مۇز قالا سالۋ دۇرىس پا؟»، «نۇر-وتان» سويلەدى»، «وزىڭنەن تۋماي ۇل، قۇلاعىن كەسپەي قۇل بولمايدى»، «ءسوزدى ءسوز، ويدى وي تۇرتەدى»، «بەس بۇراۋ»، «دانا حالىقتىڭ ۇرپاعى بولا الىپ ءجۇرمىز بە؟»، «قازاققا كازينو كەرەك پە؟»، «ءقاۋىپ ەتكەننەن ايتامىز»، ت.ب. ماقالالارى وقىرمانعا وي سالار سيپاتىمەن ەرەكشەلەندى.
قازاق رۋحانياتىنىڭ ماسەلەلەرى، قالا قۇرىلىسى مادەنيەتى دە قوعابايدىڭ سىنشىل قالامىنان تىس قالعان ەمەس. ول سىناۋ ءۇشىن سىنامايتىن. ءار ىستەلگەن ءىستىڭ تاۋەلسىزدىك رۋحىنا ساي كەلۋىن، حالىقتىڭ مادەني دامۋىنىڭ فاكتورى ەسەبىندە تانىلۋىن قالايتىن. سول تۇرعىدان قاراپ، كوڭىلگە قونىمسىزدارى بولسا، سونى ەسكەرتۋدى ۇمىتپايتىن. جازۋشىنىڭ قازاق تاريحىنىڭ كورنەكتى تۇلعالارى ءال-فارابي، ابىلاي حان، ءابىلقايىر حان، شاقشاق جانىبەك، سىپىرا جىراۋ، اسان قايعى، ءاليحان، ت.ب. تۋرالى جازعان ەسسەلەرى دە قازاق تاريحىنىڭ رۋحاني بايلىعىمەن بىرگە، سولاردان قالعان وسيەت، ۇلتتىق ءىس پەن وي جونىندەگى ماسەلەلەردى قوزعايدى. ولار ءوز زامانداستارى تۋرالى اڭگىمەلەرگە جالعاسادى.
كىتاپتا قوعابايدىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى جايىنداعى دەرەكتەر دە بەرىلگەن. ولار جازۋشى ەڭبەگىنىڭ ۇلتجاندىلىعىن اشا تۇسەدى. قاشان دا توسىن مىنەزىمەن، باتىل ويلارىمەن كوزگە تۇسەتىن قوعاشتىڭ ءوزى 70 جاسقا تولعاندا، ەشكىمگە سالماق سالماي، «وزگە ەمەس، ءوزىم ايتام ءوز جايىمدى» دەپ ماقالا جازعانى بار ەدى. «قازاقيا» وسى ماقالاسىمەن اشىلعان. بۇل دا جاراسىپ تۇر.
قوعاباي – تىلگە باي جازۋشى. وندا تاپقىرلىقپەن ءتۇيىپ ايتىلعان ويلار كوپ ۇشىرايدى. ونىڭ كوبى ماقال-ماتەلدەگى، ناقىل، شەشەندىك سوزدەر سياقتى ەلەستەيدى. كىتاپقا وسىنداي تاپقىر سوزدەر ۇلگىسىنىڭ ءبىرازى ۇسىنىلعان. «ۇلت ازات بولسا عانا ماعىنالى تىرشىلىك بولادى»، «كىسىنى اللا دەمەسە – وڭادى، ادام سۇيەسە – سولادى»، «ءتىل بۋىنسىز، اۋىز تىعىنسىز»، «بەسىگىن ۇمىتقان كىسىنىڭ كوكىرەگىنە جەل ءسوز كىردى دەي بەرىڭىز»، «ەرتەڭىن ويلاعان جۇرت جالقاۋلانبايدى»، «ءسوز وتىرىك، ءىس جانسىز بولماسىن»، «ۇلىلىق حالىقتىڭ از-كوبىنە قارامايدى»، «بۇگىنگى قازاققا حان ەمەس، قان كەرەك»، «قازاقتىڭ ۇلەسى قازاقپەن ارالاسقان جۇرتتىڭ بارىندە دە بار»، «ەل ەسەيمەسە، ەتەك جيىلمايدى»، «رۋحسىز حالىق – شوعى جوق وت»، «قازاققا قازاقتىڭ عانا جانى اشيدى»، «قازاققا قازاقشا قىزمەت قىلماعان قازاق – قازاقتىڭ قاسى»، «قازاق قازاق ىسىنە قازاق بوپ كىرىسكەندە عانا قازاق ءىسى وڭعا باسادى»، ت.ب. بۇل سوزدەردىڭ ءارقايسىسىندا ۇلكەن ماعىنا، تەرەڭ وي جاتقانى بىردەن بايقالادى.
وسىنىڭ ءبارى قوعاباي سارسەكەيەۆتىڭ «قازاقيا» كىتابى ونىڭ كوركەم تۋىندىلارىنداعى ويشىلدىق، سىرشىلدىق سيپاتتاردى دامىتقان، جازۋشىنىڭ ۇلتجاندىلىعىن ايقىن تانىتقان، تاۋەلسىزدىك العان قازاققا ەڭ كەرەك كىتاپ ەكەنىن مويىنداتادى. قوعاش ءوزىنىڭ جازۋشىلىق قىزمەتىن قازاقتىق، ازاماتتىق تۇرعىدان وسىلاي بەكىتە ءتۇسىپ ەدى. اتتەڭ، دۇنيە… قوعاشتى بىزگە كوپ كورىپتى. مەن قازاققا جانى اشيتىن، قازاق بولعىسى كەلگەن قازاققا «قازاقيانى» تاۋىپ وقۋعا كەڭەس بەرەر ەدىم.
«قازاق» گازەتى مەن «ايقاپ» جۋرنالىن جاڭارتىپ شىعارۋ، بۇرىن سولاردىڭ بەتىندە كوتەرىلگەن قازاق ءومىرى مەن تاريحىنىڭ كەلەلى ماسەلەلەرىنە جاڭا كوزبەن قاراۋ، جاڭاشا تاعىلىم قوعاباي شىعارماشىلىعىنا وزگەشە ءوڭ بەرىپ، بيىككە كوتەردى. كەيىن بۇل «دەشتى قىپشاق»، «قازاق شارۋاسى» كىتاپتارىندا جاڭا ءورىس تاپتى. ولاردا قازاقتىڭ تاريحى مەن حح عاسىردىڭ باسىندا ۇلت زيالىلارى كوتەرگەن قازاق شارۋاسىنىڭ كۇيى جاڭا جاعدايداعى ەل ومىرىمەن جالعاسا تالدانعان. جازۋشىنىڭ تىڭ ويلارى جاڭا كوزقاراسى بار ولاردى كەڭىرەك تالداۋ – الداعى كۇننىڭ، سىننىڭ مىندەتى. قازاق مۇددەسىن جىرلاعان وسى كىتاپتار تۇرعاندا قوعاباي حالقىمەن بىرگە جاسايدى.
"قامشى" سىلتەيدى
دەرەككوز: ەگەمەن قازاقستان
