«Jańa ekonomıkalyq ahýal qarsańynda» degen taqyryppen ótken plenarlyq májiliske Reseı Prezıdenti V.Pýtın jáne Italıa Premer-Mınıstri R.Rensı qatysty, - dep habarlaıdy Qamshy.kz Aqordanyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.

Nursultan Nazarbaev sharaǵa qatysýshylarǵa arnaǵan sózinde sońǵy jyldary álem toqtaýsyz terbelgen jahandyq daǵdarys jaǵdaıynda ómir súrip jatqanyn atap ótti.

– Álemdik ekonomıkanyń ósimi jónindegi baıypty boljamdardyń ózi kóbinese oryndalmaı jatady. Taıaý jyldardaǵy jahandyq ekonomıkanyń ósimine qatysty sarapshylardyń baǵasy únemi tómendep keledi. 2016 jyly damýshy naryqtan kapıtaldyń rekordtyq mólsherde – 450 mıllıard dollarǵa deıingi jylystaıtyny boljanyp otyr. Sonymen qatar ekonomıkany damýytýǵa kapıtal quıý onyń qosymsha ósýine kepil bola almaıdy. Shıkizat baǵasynyń quldyraýy barlyq eksporttaýshy elderdiń kiristerin aıtarlyqtaı tómendetti. Alaıda, ımporttaýshy elderde deflásıalyq qysym kúsheıýde. Kiristiń kirý barlyq óndirýshi kompanıalarda kúrt azaıýda. Barlyǵy utylǵan jaǵdaı qalyptasty. Úkimetter men ortalyq bankterde ekonomıkalyq belsendilikti jandandyratyn múmkindikter azaıýda. Azamattardyń, onyń ishinde álemniń damyǵan elderindegi orta taptyń turmys sapasynyń jappaı tómendeýiniń qateri baıqalady. Bul úrdis áleýmettik shıelenistiń artýyna sebep bolýda. Búginde biz muny álem boıynsha – batysta da, shyǵysta da, soltústikte de, ońtústikte de baıqap otyrmyz, – dedi Memleket basshysy.

Qazaqstan Prezıdenti ekonomıkalyq jáne saıası ahýaldyń nasharlaýy jaǵdaıynda álem baqylaýsyz syrtqy kóshi-qon problemasyna urynǵanyna nazar aýdardy.

– Túrli halyqaralyq qurylymdardyń baǵalaýynsha, kedeılik pen qaqtyǵystardan qashqan bosqyndardyń jalpy sany 40 mıllıon men 60 mıllıon adamǵa aralyǵynda qubylyp tur, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Nursultan Nazarbaev halyqaralyq qarjy ınstıtýttarynyń jahandyq daǵdarystyń bastapqy kezeńinen ýaqtyly sabaq alýǵa qulyqty bolmaýy álemdik ekonomıka problemalarynyń basty sebepteriniń biri ekenin atap ótti.

– Halyqaralyq qarjy júıesin reformalaý týraly áńgimeler kóp jaǵdaıda tek sóz kúıinde qalýda. Jarylǵan «qarjy kópirshikteriniń» ornyna toqtaýsyz jańasyn «úrleýden» paıda tabýdyń sońyna túsý kúshinde qalýda. Qazirgi kezde barlyq báleni ıntegrasıa men jahandanýdan kórý úrdisi qalyptasty. Shekaraǵa bıik dýaldar salýǵa shaqyrǵan úndeýler barlyq tustan estilýde. Biraq, eger ádilettilik turǵysynan qarasaq, jahandyq ekonomıka ıntegrasıanyń moldyǵynan emes, kerisinshe onyń jetispeýshiliginen zardap shegip otyr, – dedi Nursultan Nazarbaev.

Qazaqstan Prezıdentiniń aıtýynsha, kóptegen memleketaralyq qondyrmalardyń búrokrattalǵany sonshalyq, ulttyq ekonomıkalarǵa kedergi keltirýde.

– Osy búrokratızm Eýropada da, Amerıkada da, Azıada da ıntegrasıaǵa múlde qarsylyqty kúsheıte túsýde. Bizdiń Eýrazıalyq ekonomıkalyq odaq eń jas memleketaralyq birlestik retinde osy qaterdi eskerý kerek. Dezıntegrasıa jáne ekonomıkalyq oqshaýlaný ishki problemalardyń birde- bireýin sheshpeıdi. Bul ózin-ózi aldaý ǵana bolady. Eýrazıalyq ekonomıkalyq odaq tıimdi jáne turaqty Eýropalyq Odaqtyń bolǵanyna múddeli. Birikken Eýropa úshin de bizdiń ıntegrasıalanǵan birlestigimizben syndarly yntymaqtastyq ornatý tıimdi, – dedi Nursultan Nazarbaev.

Bul rette Memleket basshysy qazirgi ıntegrasıalyq birlestikterdiń keıbir normalary olarǵa kiretin elderdiń ekonomıkalyq damý qarqynyn tejeı bastaǵanyn aıtty.

– Mundaı birlestikterge múshe elderdiń ulttyq ekonomıkasynyń bir bóliginiń deındýstrıalandyrylýy jáne elder arasyndaǵy «eńbek bólinisiniń» árdaıym ádiletti bola bermeýi sol qalpy jalǵasýda.

Jekelegen memleketterdiń qandaıda bir ıntegrasıalyq birlestikke kirmegen kórshilerimen ózara tıimdi ekonomıkalyq is-qımyldaryna kelsek, arada ótkel bermes kedergiler boı kótergeni baıqalady. Olardyń qataryna tehnologıa almasýǵa tıym salý úrdisiniń kúsheıýin jatqyzýǵa bolady. Kabınetterde oılap tabylǵan nebir birjaqty standarttar qoldanylýda. Olar búrokratıalyq qondyrmalar tarapynan ruqsat etilmegen tikeleı ınvestısıalardy shektep otyr. Bul – bizder úshin Eýrazıalyq ekonomıkalyq odaqtyń damýy barysynda eskerý qajet taǵy bir ómirlik mańyzy bar sabaq, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Sondaı-aq, Nursultan Nazarbaev tórtinshi ındýstrıalyq tóńkeriske tym taıap qalǵan álemdik ekonomıkanyń joǵary qarqyny ıntegrasıalar ıntegrasıasy týraly másele týyndatyp otyrǵany jóninde pikir bildirdi.

– Búkil Úlken Eýrazıanyń da, jalpy tutas álemniń de damýyna serpilis berý jolynda Eýropalyq Odaq pen Eýrazıalyq ekonomıkalyq odaqtyń ekonomıkalyq keńistikterin ushtastyrý zor áleýetke ıe. Men osyndaı úderistiń berik jaqtaýshysy boldym jáne solaı bolyp qala berem, bul máseleni eýropalyq áriptesterimizben kezdesýlerde únemi kóterip kelemin.

Peterbýrg ​ekonomıkalyq forýmyna Eýropanyń iri kompanıalarynyń kóptegen basshylarynyń jáne Eýropalyq komısıa tóraǵasy Jan-Klod Iýnker myrzanyń qatysýy EO men EAEO arasyndaǵy tikeleı dıalogtyń bastalýyn jedeldetedi dep úmittenemin. Eýrazıalyq ekonomıkalyq odaq pen Uly Jibek jolynyń Ekonomıkalyq beldeýi arasyndaǵy ekonomıkalyq ósimniń ortaq baǵyttaryn qalyptastyrýdyń perspektıvalary ǵalamat, – dedi Memleket basshysy.

Qazaqstan Prezıdenti taǵy bir mańyzdy joba EAEO men ASEAN uıymdary arasyndaǵy ózara tyǵyz is-qımyl ekenin aıta kelip, Reseıdiń bastamalaryna qoldaý bildirdi.

– Integrasıalar ıntegrasıasy álemdi keıbir elderdiń kimmen qaýymdasyp, yntymaqtasý kerektigi jóninde jalǵan tańdaýǵa urynǵanyndaı qatelikti qaıtalaýdan qutqaratynyna men senimdimin. Eń aldymen bizdiń ıntegrasıamyzdyń ózara yqpaldastyǵyna negiz bolatyn, barshaǵa birdeı qolaıly qaǵıdattardy qalyptastyrý mańyzdy dep sanaımyn. Menińshe, saıası konúnktýranyń kez kelgen kórinisinen ekonomıkalyq pragmatızmniń aıqyn basymdylyǵy mańyzdy bolýǵa tıis.

Ekonomıkany saıasattyń, óńirlik jáne jahandyq ambısıalardyń «ógeı balasyna» aınaldyrǵysy keletin ahýal qalyptastyrý, menińshe, HHİ ǵasyrda tabıǵı zańdylyqqa qaıshy. Bir-birine qarsy sanksıalar salý mysalynan biz buǵan aıqyn kóz jetkizip otyrmyz. Bul jahandyq ekonomıkanyń damýyn aıtarlyqtaı qıyndatady, olardyń zańyna baǵynbaıtyndaı kórinetin damýshy naryqtarǵa teris áserin tıgizedi. Integrasıalar ıntegrasıasynan men álemdi saýda preferensıalarynyń keıbir tar aımaqtary arasynda «súıretý» áreketiniń naqty balamasyn kórip otyrmyn. Bul turǵydan alǵanda, Dúnıejúzilik saýda uıymynyń róli men mańyzyn tómendetý emes, kerisinshe arttyrý mańyzdy. Munyń bári jahandyq saýdanyń ósýi men ǵylymı-tehnologıalyq almasýǵa septigin tıgizetin bolady, – dedi Nursultan Nazarbaev.

Qazaqstannyń ekonomıkaǵa qatysty bastamalary jóninde aıta kelip, Memleket basshysy Reseıdiń jáne TMD-nyń ózge elderiniń ınvestorlaryn búkil óńirdiń ornyqty áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna qolaıly jaǵdaılar qalyptastyrý úshin «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń jumysyna qatysýǵa shaqyrdy.

Sońynda Qazaqstan Prezıdenti forýmǵa qatysýshylardyń barshasyna tabys tiledi.