Qazaq «tektiliktiń nyshany», «tekti eldiń urpaǵy», «tekti eken» dep jatady. Osy tektilik degenimiz ne? Ol urpaqtan urpaqqa beriletin qasıet pe? Onda nege keıbir ataqty bı, bolys, aqyndardyń búgingi shóbere-shópshekteri qazaq tilinde sóılemeıdi? Tipti sol urpaqtyń ishinde óz ultyn mensinbeıtinderi de bar. Solar qazaqsha et, baýyrsaqty jeýge kelgende tartynbaıdy. Qazaqqa qatysty is tyndyrýǵa kelgende ne noqaı, ne nadan bolady da qalady.
Tektilik tárbıemen sińse, qazaq mektebinde on jyl boıy ustazdar qazaq bolýdy qulaǵyna sińirse de túptiń túbinde elin tastap, Eýropa, Amerıkaǵa birjolata ketkender she? Olardyń arasynda «Maǵan qazaq kerek emes. Men kosmopolıtpin. Qaıda ómir súrsem de ózim bilemin. Qazaqqa eńbek etýge mindetti emespin» deıtinderi de bar ǵoı.
Tektilik o basta boıǵa sińip, adamnyń zıalyǵa tán áreketterinen bilinedi desek, ózin ıntellıgensıa sanap, kún saıyn minbeden «ulttyq til, ult tarıhy, ult bolashaǵy» dep sóıleıtin kókelerdiń (sóz berseń, toqtata almaısyń keıde) shynaıy bet perdesin ashyp qarasań, nebir soraqylyqty kóresiń. Bul árıne zıalynyń bári jalǵan degen sóz emes, árıne. Ánebir halyqtyq tulǵaǵa aınalǵan aqynnyń ótken ómir jolynda bes-alty áıeldi tastap, qanshama balany ákesiz ósirgendigin estigende sol da zıaly ma, osyny tekti adam deıtinder qatelesedi dep kúıinesiń. Al minbeden sózin estip, jazǵandaryn oqyǵanda adaldyqty tý etip, taza mahabatty jyrlaǵan, ulty, tili úshin kúresken naǵyz patrıot qoı deısiń. Al áne bir zıaly degen aǵaıdyń erkek basymen barǵan jerinde ústeldegi tamaqty salyp alyp ketetinin kórgende tipten uıalady ekensiń. Sózine, syrt kelbetine qarasań tekti sıaqty. Álgindeı qylyqtaryn kórgende betińdi basasyń.
Ánebir atasy baı, shonjar bolǵan, ákesi Keńes kezinde bedeldi abyroıly qyzmetker atanǵan, ózi dókeı bop otyrǵan qazaq pa tekti? Kómek suraǵanǵa júz teńge de bermeıtin, esesine shet eldi, shet eldi deımin-aý, dúnıeni jalpaǵynan keship júrgendi tekti deımiz be?
Bireýler ashynǵanda «kileń kisi emesterdiń qoǵamy...» degen aıtqanyn estısiń. Kisi kisi bolmaı turǵanda qalaı tekti bolady?
Endi bireýler «Buryn tektiler bar edi. Baıaǵynyń kisileri tekti edi ǵoı» dep jatady. Sonda qazaqta buryn bolǵan tektilik qaıda ketti?
Jalpy tekti adam bar ma ortamyzda? Tekti dep kimdi aıtamyz? Ózińizdi tektimin dep oılaısyz ba?
Dana Qamshybek
