Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademıasy Tóralqasynyń «Úshtildik mýtasıasyna bas tartýdy talap etemiz» taqyrybyndaǵy jekelegen qoǵam qaıratkerleri men ǵalymdardyń «Ashyq hatyna» TOITARYS BERÝ

Qurmetti otandastar!

Qamshy.kz saıtynda 02.07.2016 j. áldebir Halyqaralyq adam ınstıtýty (Prezıdenti - Januzaq Ákim) atynan sońǵy kezderi QR Bilim jáne ǵylym mınıstrligi tarapynan belsendi túrde talqylanǵan eldegi úsh tilde oqytýdy engizý men ózge jańashyldyqtardan bas tartýdy talap etetin ashyq hat jarıalandy. Ótirik pikirler men jalǵan málimetterge toly osy ashyq hatta oǵan qol qoıǵan syńaıly mekemeler qatarynda Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademıasy (budan ary – QR UǴA) atalypty. Osyǵan oraı QR UǴA Tóralqasy óziniń narazylyǵyn tanyta otyryp, kelesini málimdeıdi:

1) QR UǴA quryltaıshylyqqa da (eshqandaı tólem tólegen emes), atalǵan mátindi jarıalaýǵa da kelisim bergen emes, tipti elimizde úsh tilde oqytýǵa baǵyttalǵan memlekettik saıasattyń bedelin túsiretin mundaı hattarǵa úzildi-kesildi qarsy. QR UǴA-nyń úshtildilikti damytý isin barynsha qoldaıtyny barshaǵa aıan (QR UǴA Prezıdenti, akademık M. Jurynovtyń «Kazahstanskaıa pravda» gazetindegi 17.05.2016 j.maqalasy).

2) Jarǵy boıynsha QR UǴA atynan tek QR UǴA Prezıdenti nemese QR UǴA Tóralqasynyń tapsyrmasymen vıse-prezıdentter ǵana sóıleı alady. Akademıkter men korespondent múshelerdiń mundaı quqyǵy joq (ózge tulǵalar múlde quqysyz).

3) QR UǴA akademıkteri B.R.Raqyshev, A.Qaıdarov, Ó.Aıtbaıuly, K.Elemesov, R.Eleshev, M.Ótelbaevtar ashyq hatqa qol qoıǵandar qatarynda ózderiniń aty-jónderi júrgendiginen beıhabar. Demek, akademıkter oǵan qol qoımaǵan. Al atalǵan hatta olardyń qoldary bolǵan jaǵdaıda, bul jala bolyp tabylady jáne QR zańy boıynsha jazaǵa tartylady

4) Ashyq hatqa qol qoıǵan ǵalymdar qatarynda QR UǴA akademıgi retinde qol qoıǵan Mekemtas Myrzahmetulynyń aty-jóni bar. Biz resmı túrde bul azamattyń Ulttyq ǵylym akademıasynyń akademıgi emes ekendigin málimdeımiz. Bul – ıa jalǵan ataqtyq, ıa jala.

5) QR UǴA bul hat Akademıanyń abyroıy men iskerlik bedeline aıtarlyqtaı nuqsan keltirdi dep esepteıdi.

6) Almaty q. Bilim basqarmasynyń aqparatyna sáıkes ashyq hatta keltirilgen «faktilerdiń» deni ótirik jáne olar qoǵamǵa teris aqparat taratýda. Máselen, hattyń alǵashqy abzasynda balabaqsha tárbıelenýshilerin mindetti túrde úsh tilde oqytý talaby týraly aıtylady. Bul – naǵyz ótirik. Bilim berý baǵdarlamalary mektep jasyndaǵy balalardy ǵana úsh tilde oqytýdy kózdeıdi.

Hat avtorlary jaratylystaný sıklyndaǵy birqatar pánder men ınformatıkany aǵylshyn tilinde, al dúnıejúzilik tarıhty orys tilinde oqytýdy tek 2019/2020 oqý jylynan bastap qana engizetinin qasaqana «umytyp», burmalaıdy.

Sonymen qosa, hatta «ortaǵasyrlyq ınkvızısıa» syndy sóz tirkesterimen jalǵan sózdi kúsheıte otyryp, joǵary bilim baǵdarlamalarynan «Qazaqstan tarıhy» páni múlde alynyp tastaldy degendi aıtady. Al elimizdegi 121 JOO-nyń rektorlary men stýdentteri tehnıkalyq beıindegi joǵary oqý oryndarynda mektep kýrsyn qaıtalaıtyn «Qazaqstan tarıhyn» alyp tastaý jóninde bastamashyldyq tanytqany belgili. Stýdentterdiń osy pán boıynsha mektep kýrsy aıasynda buryn ótken materıaldy qaıtalaýǵa 700-den astam saǵatty artyq jumsaıtyndyǵy eseptelgen bolatyn. «Qazaqstannyń jańa tarıhy» kýrsy elimizdiń barlyq joǵary oqý oryndarynda oqytylatyn bolady.

Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademıasynyń ǵalymdary Memleket basshysynyń barlyq bastamalary men nusqaýlaryn árqashan belsendi túrde qoldaıdy. Qazaqstan halyqaralyq úderister men baılanystarǵa keńinen ári tereńinen aralasyp keledi. Búgingi tańda qoǵamda aǵylshyn tili adamnyń kásiptik ósip-órkendeý jolyndaǵy, sondaı-aq elimizdiń álemdik ǵylym keńistigine kirýdegi mańyzdy resýrs ekendigin barlyǵy moıyndaıdy. Qazirgi jas ǵalym degenimiz eki ne odan da kóp tildi erkin meńgergen, mádenıetaralyq dıalogqa qatysýǵa qabiletti tulǵa retinde sıpattalady. Elimizdegi bilim berý júıesine úshtildilikti engizý máselesi – Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń tyńǵylyqty daıyndyqty, jan-jaqty túsindirý men birtindep engizýdi talap etetin aýqymdy reformasynyń bir bóligi ǵana. QR UǴA Prezıdenti, akademık M. Jurynovtyń joǵaryda atalǵan maqalasynda ǵylymdy damytý úshin qoǵamnyń úshtildilikke kóshýiniń mán-mańyzy egjeı-tegjeıli túsindirilgen bolatyn.

Memleket basshysy, QR UǴA akademıgi N.Á. Nazarbaev aıtyp ótkendeı: «Memlekettik tildi – ózimiz ortasynda ómir súrip jatqan halyq tilin bilýimiz kerek. Sondyqtan biz balalardy osyǵan mektep qabyrǵasynan tárbıeleımiz, solardan osy tilderdi meńgerýdi talap etetin bolamyz. Biz aǵylshyn tilin bilýimiz kerek, sebebi bul – ǵylym men ınovasıa tili. (...) Jáne bir-birimizben sóılesip, túsinisip úırengen orys tilin, úlken kórshimizdiń tilin bilýimiz kerek. Bul bizdiń balalarymyzǵa qajet. Osynyń barlyǵy solar úshin jasalýda». Budan asyryp aıtý múmkin bolmas. Al qol qoıǵyshtardyń Fransıada, Japonıa men Qytaıda aǵylshyn tili úıretilmeıdi deıtin pikirleri shyndyqqa janaspaıdy. Mysaly, sol Qytaıda barlyq halyqaralyq ǵylymı sımpozıýmdar tek aǵylshyn tilinde ótedi.

QR UǴA Prezıdenti Almaty q. qalalyq sotyna «Halyqaralyq adam ınstıtýty» JSHS atynan sóılegen onyń basshysy- Ákim Januzaq Meńdeshuly myrzanyń zańsyz áreketterine qatysty QR UǴA abyroıy men iskerlik bedeline nuqsan keltirgeni úshin moraldyq óteý talap etý jóninde aryz jazdy, sonymen qosa, alaıaqtyq jasap, jalgan aıtqany úshin qylmystyq is qozǵaý jóninde másele sheshilýde. Talap etilgen qarajat somasy Almaty q. balalar úıiniń birine jiberiletin bolady.

QR UǴA Tóralqasynyń tapsyrmasy boıynsha QR UǴA korespondent -múshesi B. Ábsadyqov,

Tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty N. Bajaev