Jalpy Japonıadaǵy qarıalardyń qaısysyna sóılessek te, ótkenge ókinbeý, basqa túsken qıyndyqty júrekke jaqyn qabyldamaý, jaman oıǵa berilmeý, únemi alǵa umtylý jáne tabıǵatta jıi bolýǵa tyrysý týraly aıtady. Japon qarıalarynyń ómir saltyna qarasańyz, Eýropa men Amerıka ǵalymdary aıtyp júrgen «adamnyń eńbek ónimdiligi jasyna baılanysty, qartaıǵanda iskerlik qabileti nasharlaıdy» degen teorıanyń álemge ortaq qaǵıda emestigin túsinemiz. Statısıkalyq derekterden keltirsek, japondardyń ortasha ómir uzaqtyǵy 82 jas. Ortasha eseppen erler — 78, áıelder 86 jyl ómir súredi eken. Bul dúnıejúzindegi 1 orynnyń kórsetkishi. Ekinshi orynda Shvesıa tur. Ortasha eseppen erkekteri 78, áıelderi 83 jyl ómir súredi eken. Ispan erkekterine 76, áıelderine 83 shamasyndaǵy jas telinedi. Avstralıa turǵyndarynyń ishindegi erleri 77, áıelderi 82 jyl dep mólsherlense, kanadalyqtarǵa 77/82 degen sıfr tıesili.
Jeruıyq meken sanalatyn Shveısarıada turatyn erler qaýymy 76, áıelderi shamamen 89 jyl jasaıdy, fransýzdar da osy shamada. Bul dúnıejúzinde halqy uzaq jasaıtyn elderdiń tizimi. Bul tizimdi Japonıanyń bastaýy zańdy da. Qorshaǵan orta jaǵdaıy men áleýmettik faktordyń eki aıaqty tirshilik ıesine qatty áser etetinin bilemiz. Keıingi kezde artyq salmaqtyń adam ómirine asa qaýipti ekeni aıtylyp júr. Japonıada 65 - tan asqandar halyqtyń 20 paıyzyn quraıdy. Barlyǵy artyq salmaqtan ada. Edo dáýirindegi shıpager Kaıbara Ekınen (1630-1714) «Ioýdjoýkı» degen kitabynda «Adamnyń toqtyǵy 80 paıyz deńgeıden aspaý kerek» degen eken.
Al bıylǵy 100 ge tolyp otyrǵan terapevt Hınohara Shıgeakı tamaqtanǵanda asqazannyń 30 paıyzyn bos qoıý kerek dep esepteıdi. 1911 jyly dúnıege kelgen Hınohara Shıgeakı 1941 jyldan beri dáriger bop jumys isteıdi. «Semizdikten qorqyp, etten tolyq bas tartqan durys emes» deıdi ol. Júzge kelgen dárigerdiń ózi uzyn-uzyn baspaldaqtarmen taıaqtyń kómeginsiz jaıaý kóteriledi. Lıft, eskalatordy paıdalanbaıdy, jolǵa shyqqanda júgin ózi kóteredi. Qan tamyrlaryn qalypty jaǵdaıda ustaý úshin turaqty túrde jattyǵý jasaıdy. «Uıyqtamaý densaýlyqqa qaýipti emes, uıyqtamaǵanyn oılap, ýaıymdap, kúıiný qaýipti» deıtin Hınohara Shıgeakı aptasyna bir ret tańǵa deıin jazý jazady eken. «Qartaıdym dep, eki qoldy bos qoıyp, dıvanda jatyp alǵan durys emes. Kópshilikpen aralasyp, shabyttandyratyn súıikti ispen shuǵyldaný kerek. Ortasha jas uzaqtyǵy 80 desek, qalǵan 10-20 jyldy da eńbekpen ótkizý kerek. Adam boıynda 36000 gen bar. Paıdalanbaıtynymyz qanshama! Mýzyka, sport, sýret ónerin tek qolynan keletin jastardyń sharýasy demeý kerek. Adam boıyndaǵy kóptegen qabiletter qartaıǵanda ashylýy múmkin» deıdi ol.
Sharafat Jylqybaeva, japontanýshy
