Shildeniń 27 kúni (2016 j.), SHQO Naýaly aýylynyń ákimdiginde aýdan ákiminiń orynbasary Serik Sadýaqasov bastaǵan bir top adam Naýalyǵa kelip jıyn ótkizdi. Negizgi maqsattary – meniń Qýanysh Muqtaı baýyryma jibergen «Jer satylmasyn! Sheteldikterge jalǵa berilmesin!» dep 247 adam qol qoıǵan aýyl azamattarynyń tizimi men «Respýblıkalyq «Alash joly» qozǵalysynyń Qazaqstan halqyna joldaǵan: «Jer satylmasyn! Sheteldikterge jalǵa berilmesin!» degen talaby. Naýaly aýylyndaǵy belsendiler otyrysynyń Qaýlysynyń feısbýkte qalaı, nelikten jarıalanǵanyn anyqtaý, qol qoıǵan adamdardyń tizimin alyp, olarǵa qysym jasaý, qorqytý, raıynan qaıtarý sıaqty boldy... Sol úshn 25.07.2016 kúni jınalysqa qatysqandardyń bárin, Naýaly ákimdigine shaqyrtty.
Aýdannan kelgenderdiń aıtysyna qaraǵanda biz «zań buzýshylyq jasaǵan» sıaqtymyz. Óıtkeni joǵarǵy jaqpen kelispeı, olardan ruhsat almaı aýyl ákimdiginde jıyn ótkizippiz, ákimdikpen kelispeı. Jer týraly másele qarappyz, maqalaǵa qazaq polısıasyn qaralaıtyn jalǵan fotosýret tirkeppiz (maǵan taqqan kinási)... Sondyqtan bılik basyndaǵylar Jer týraly Zańnan «habary joq qol qoıýshylarǵa» (olardyń ishinde men de barmyn) túsindirý (shyndyǵynda qysym jasaý) jumystaryn júrgizýge kelipti-mys.
Bularǵa aıtar jaýabym tómendegideı:
Birinshiden, jınalys aýyl ákimdiginde emes, aýyldyń Mádenıet úıinde ótti. Aýyl ákimdigi Mádenıet úıiniń ústińgi qabatyndaǵy 4 bólmesinde ornalasqan. Sonda aýyl azamattarynyń Mádenıet úıinde túrli sharalarǵa baılanysty aqyldasýyna bolmaı ma? Bulaı talap qoıa berse, bolashaqta «dalaǵa baryp, dáret syndyrý...» úshin de joǵarydan ruqsat suraýymyz kerek shyǵar? Tarıhtan oqyǵanymyzdaı 1937 jyldyń sýyq yzǵary, qaıta aınalyp kele jatqandaı ma? Qalaı ózi?
Menen Jerge baılanysty qol qoıǵan adamdardyń tizimin berýimdi talap etti. Ol tizimdi men bere almaımyn, bermeımin de. Úıtkeni olardyń keıbireýi «Japonnyń jansyzy (shpıony)» bolyp ketse, obaly maǵan tıedi. Sondyqtan, «Japonıaǵa astyrtyn qyzmet etip júrgen» ózim ǵana jaýap bereıin. Keıin Prezıdentiń, Parlamenttiń, Úkimettiń qoldaryna tıgen soń, tizimniń kóshirmesin, sol jerlerden surap alýlaryńyzǵa qarsy emespin.
Ekinshiden, jınalystyń taqyryby: «Aıagóz aýdany, Shynqoja aýylynda SHYNQOJA BATYR eskertkishiniń ashylýy qurmetine beriletin asqa baılanysty uıymdastyrý sharalary». Jer týraly suraq aıaq astynan paıda boldy. Jıyn bitken soń, SHYNQOJA BATYR bastaǵan ata-babalarymyz ulan-ǵaıyr Qazaq jerin jaýdan qorǵaýǵa úlesterin qosty, Jerdi bizge muraǵa qaldyrdy degen taqyrypta baıandama jasaldy. Qazir «Jer satylady eken, shetelge jalǵa beriledi eken» degen sóz, qazaq dalasyn sharlap júr. Sondyqtan biz de Jerge baılanysty óz oıymyzdy ashyq aıtaıyq dep ótinish bildirdim...
Úshinshiden, Jerge baılanysty qol qoıyp «zań buzǵandardyń» ishinde, meniń «kinám basqalaryna qaraǵanda aýyrlaý» eken. Sebebi olar meniń feısbýkte jarıalaǵan: «...Qazir nıettes dosym Bekbaev Qapez ekeýimizdiń jazǵan tizimderimizdegi qol qoıýshylardyń sany 247 adam boldy. Qol qoıýdan bas tartqan, biraq bizdi qoldaıtyndardyń sany – 10 adam. Boıyn úreı bılegen, eshqandaı sebep aıtpaı qol qoıýdan jaltarǵan – 1 adam. Qoryta aıtqanda Naýaly aýylynyń 99,99 % halqy jerdi satýǵa, sheteldikterge jalǵa berýge qarsy!» degen hatymyzdan «aýyr kiná» taýypty. Aıtqan ýájderi, meniń búkil aýyl halqyn atynan sóıleýge quqym joq eken... Sondaı-aq, maqalama «Sheteldik polıseıdiń, áıeldi tepkilep jatqan sýretin jarıalap, polısıa qyzmetkerlerine kir jaqty...» degen aıyp taqpaq boldy.
Búkil aýyl halqynyń atynan sóz aıtýǵa meniń quqym joq. Ol qaǵıdany men jaqsy bilemin. Biraq hatta jazylǵan 99,99 % tek 258 adamǵa ǵana qatysty bolyp tur ǵoı. Bıliktiń jasap otyrǵan qysymshylyǵynyń arqasynda, búdjetten aqsha alatyndar bul úndeýge eshqashan qol qoımaıdy. Sondyqtan búkil aýyl halqymen túgel sóılespeı, olardyń 99,99 % jer satýǵa qarsy eken dep, Qazaqstanda, tek esinen adasqandar ǵana aıta alady.
Bıliktegiler, halyqtyń belsendilik tanytyp, Otanyn, Jerin qorǵap, bir aýyzdan aýyzbirlik kórsetip, patrıottyq sezimderin bildirgen aýyl adamdaryna qýanýdyń ornyna, nege budan tragedıa jasap, zań buzýshylyqtyń izin tabýǵa tyrysady? Mundaı aıyp eshqandaı aqylǵa sımaıdy. Kúlkili. Borat estimesin dep tileıik. Áıtpese, taǵy da onyń saıqymazaǵyna aınalamyz.
Feısbýkta jarıalaǵan maqalanyń tómengi jaǵyna «Áıeldi tepkilep jatqan polıseıdiń sýretin jarıalap, bizdiń polısıa qyzmetkerlerin masqaraladyńyz. Bul bizdiń eldiń polısıasy emes Reseıdiki. Tez arada, bul qaı jerde bolǵanyn anyqtaımyz, sosyn...» dep ses kórsetti. (Qarapaıym kózben qaraǵannyń ózinde-aq, polıseıdiń qazaq ekeni, kıim úlgisi de Qazaqstandyq ekeni, jerde tepkiniń astynda jatqan arýdyń orys ulty emes, qazaqty qyzy ekeni anyq kórinip tur emes pe? Tipti bul fotosýret Almatyda túsirilgen sıaqty).
Quqyq qorǵaý salasy adamdarynyń arasynda mynandaı maǵnada: «Adam bolsa boldy, oǵan qarsy ZAŃnyń baby tabylady» degen ázil-shyny aralas sóz bar. «Tárteni qalaı bursań, arba solaı júredi, zań da solaı» degendeı. Ia izdeńder, «men tirkedim, bul sýretti», barlyq aıypty maǵan taǵa berińder... Meni atyńdar, túrmege qamańdar, sottańdar, bárine daıynmyn. Biraq QAZAQTYŃ JERİN SATPAÝ, SHETELDİKTERGE JALǴA BERMEÝ týraly óz pikirimnen aınymaımyn, joldas-joralarymmen de, tipti týǵan-týystarymmen de ymyraǵa kele almaımyn. JER HALYQTİKİ! JER JÁNE ONYŃ QOINAÝY, SÝ KÓZDERİ, ÓSİMDİKTER MEN JANÝARLAR DÚNIESİ, BASQA DA TABIǴI RESÝRSTAR MEMLEKET MENSHİGİNDE BOLÝY KEREK!!!
Tórtinshiden, Serik Qusaıynuly! «Qazaq Eliniń Jeri satylǵan joq, sheteldikterge, ásirese qytaılarǵa jalǵa berilgen joq» dep aıtýyńyz eshqandaı aqylǵa sımaıdy. Jalǵan!!! Jalǵan emes deseńiz, myna suraqqa jaýap berińizshi.
Eger qytaılar bul aýdanda bolmasa, Aıdyn Egeýbaev baýyrymyzdyń «DAT» gazetinde basylǵan (№18(335) 05.05.2016) «Úrjar jerin saýdaǵa salǵandar arasynda qazaqtar da bar...» degen maqalasyna nege teristeme jazyp, halyqqa túsindirilmedi?
Bıyl, mamyr aıynyń 18 kúni, Naýaly aýylynda aýdan ákimi – Serik Zınabekuly qatysqan jıynda osy máseleni alǵash ret kótergen edim. Ol kisi meniń bul suraǵymdy teristegen joq... Tipti bizdiń «Bátýá» sharýashylyǵyna barsaq, tanyssaq degen nıetimizge qarsy bolǵan joq, qoldady. Nátıjesinde sol jerge Siz, ákimdiktiń aýyl sharýashylyq bóliminiń bastyǵy, men jáne Úrjar aýylynan Esembaev Túsiphan degen azamat bar, barlyǵy – 4 adam bardyq, tanystyq.
Qytaılar bul sharýashylyqta 2010 jyldan bastap 2012-13 jylǵa deıin jumys istep, jergilikti azamattarǵa Qytaıdan kelgen kóptegen tehnıkanyń, egistikti júrgizýdiń tehnologıasyn úıretken eken. Bul sharýashylyqtyń Qytaı men Qazaqstannyń birikken, qytaı men qazaq birlesip basqaratyn sharýalyǵy ekenin Siz de, biz de kórdik. Osydan artyq qandaı dálel kerek?
Bul birikken Qytaı - Qazaq sharýashylyǵynda, buryn 108 adam jumys istepti. Qazir keıbir qıynshylyqtarǵa baılaysty 30 adam ǵana jumys isteıdi eken. Agronomy – Lú degen Qytaı azamaty. Biraq biz ony kóre almadyq. Qazir osy «Bátýá» sharýashylyǵyn Almatyda turatyn, Qytaıdan kelgen oralman qandasymyz – Erjan Muhameduly basqarady. Osy jerdegi sharýashylyqty júrgizý men turmystyq jaǵdaıdy qamtamasyz etý maqsatynda, elektr energısyn óndirý úshin táýligine 1 tonna dızel otynyn paıdalanyp, biraz shyǵynǵa batyp otyrǵan kórinedi. Sondyqtan bul jerge jaqyn arada elektr energıasyn ákelý maqsatynda, elektr júıesi tartylatyn bolypty.
Serik Qusaıynuly! Osy bolǵan jaǵdaıdy da teriske shyǵarmaıtyn bolarsyz? Bul týraly bizde aýdıo jazba men keıbir foto sýretter bar. Qytaıdan ákelingen «Bátýá» sharýashylyǵyndaǵy qaptaǵan, qytaıda jasap shyǵarylǵan tehnıka – kombaındar, traktorlar, samosvaldar, avtomashınalar, aýyl sharýashylyq tehnıkalary t.b... Qytaıdan ákelinbese qaıdan keldi? Sonda Qytaılar munda 3-4 jylǵa qonaq bolyp, nemese qydyryp kelmegen bolar?
Al, JERDİ SATPAÝ, SHETELDİKTERGE JALǴA BERMEÝ... týraly suraqqa kelsek, Prezıdenttiń ózi de: «Halyq qoldamaıtyn zańnyń keregi joq. Halyqpen aqyldasyńdar... Halyqtyń Jerdi satýǵa qarsy shyǵyp, kóshege shyqqanyna bir jaǵynan rıza bolyp otyrmyn...» demep pe edi? Álde Prezıdenttiń sózin tyńdamaý kerek pe edi? Halyqqa baryp qol jınaǵanymyz – halyqpen aqyldasyp, olardyń pikirin bilgenimizdiń nesi aıyp?
Joǵaryda aıtylǵandardy eskere otyryp, bylaı dep paıymdaýǵa bolady:
1. Bizge kelip jınalys ashqan adamdar, Prezıdenttiń: «Halyq qoldamaıtyn zańnyń keregi joq. Halyqpen aqyldasyńdar... Halyqtyń Jerdi satýǵa qarsy shyǵyp, kóshege shyqqanyna bir jaǵynan rıza bolyp otyrmyn...» degen pármenin oryndamaı, Prezıdenttke qarsy shyqqan arandatýshylar dep oılaýǵa bolatyndaı. Eger qol qoıýshylar raıynan qaıtyp, Jer satylsyn dep qol qoısa, «kináliler» birden jazyqsyz bolyp shyǵatyn...
2. Prezıdenttiń: «Halyq qoldamaıtyn Zańnyń keregi joq...» degen sózi jalǵan. Ol Jerdiń satylǵanyn, sheteldikterge jalǵa berilgenin qalaıdy. Al bizge kelip jınalys ashýshylar – joǵarydan kelgen «qupıa» jarlyqty oryndaýshylar ǵana sıaqty.
Sizder qalaı oılaısyzdar? Al men, osy paıymnyń ekinshi jaǵyndamyn.
Qurmetti baýyrym, Serik Qusaıynuly!!! Joǵaryda jazǵandarym saǵan – jergilikti bıliktiń ókili retinde, shyndyǵynda, óziń arqyly bıliktiń joǵarǵy eshelondarynda otyrǵan mártebeli laýazym ıelerine bergen resmı jaýabym.
Al endi, ózińdi, ákimniń orynbasary bolmaı turǵan kezden bastap biletin, Qazaqstannyń qarapaıym azamaty retinde, osy óńirde men qurmetteıtin, sılaıtyn eki adam bolsa, sonyń biri retinde, ózim degen adamǵa aıtylatyn bazynamdy jetkizeıin. Biraq muny ókpe dep qabyldama. Joǵaryda senderge ókpelemeıtinimdi, renjimeıtinimdi aıtqan bolatynmyn. Sondaı-aq, bul sózderim, negizinen taǵy da sen arqyly joǵary bıliktegilerge arnalady.
Men biletin er júrek, halyqtyń sózin sóıleıtin, óz quqyǵyn qorǵaı alatyn, aýdannyń burynǵy ákimi Baýyrjan Janaqovty ótkir synǵa alyp, jerge qaratatyn baýyrym Serik, qazir qaıda? (Sondaǵy sóılegen sózderiń jazylǵan beıne jazba meniń muraǵatymda áli saqtaýly). Bılik pen baılyq qoldyń kiri sıaqty búgin bar, erteń joq. Bılik basyndaǵylar halyqtyń sózin, janaıqaıyn nege tyńdamaıdy? Nege olar shynaıy pikirin bildirgenderdi, shyndyqty aıtatyndarǵa qysym jasap qýdalaıdy, túrmege jabady? Odan da, kúızelip otyrǵan halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýǵa nege kóńil bólmesińder?
Serik baýyrym! Baspasóz materıaldarynyń málimetine qaraǵanda, Qazaqstannyń qazba baılyǵynyń azaıyp bara jatqany týraly aıtylady. Jerdiń astyn satyp bitirdińder!? Endi Jerdiń betin satyp, paıda tappaqsyńdar ma??? Erteń, «keler urpaqqa ne qaldyrdym» dep aıtasyńdar? Halyqtyń, bolashaq urpaqtyń qarǵysyna, qaharyna ushyraımyz dep oılamaısyńdar ma? Oılanyńdar!!!
Sondyqtan bıliktegilerge aıtarym, Otanyma, Qazaqstanyma zıan keletin áreketterge barǵan joqpyn, barmaımyn da. Otanyn, elin satatyn adam men emes. «Ultyńdy súıseń, onyń kemshiligin, aıta otyryp, onyń kemshiligin joıýǵa yqpal et» - degen halqymyzdyń dana sózderin eskere otyryp, eldegi bolyp jatqan keıbir keleńsiz jaǵdaılarǵa qarsylyǵymdy bildirip,túrli jıyndarda pikirimdi bildirip, baspasóz betterinde jarıalaımyn. Ótinish aıtyp kelgen adamdarǵa shamam kelgenshe kómek kórsetýge tyrystym
Belshesinen batqan bassyzdyq pen jemqorlyq jaılaǵan eldiń qurdymǵa ketetini beseneden belgili. Mundaı áreketter eldiń ekonomıkasyn tyǵyryqqa tirep, memlekettiń irgetasyna qaýip tóndiretini de aqıqat. Elimizdegi paraqorlyq pen jemqorlyqtyń qoǵamnyń barlyq salasyn qamtyp, onyń kez kelgen salasynyń damýyna kedergi keltirip, kúızelip otyrǵan qarapaıym halyqtyń turmysyna keri áserin tıgizip otyrǵany da eshkimge qupıa emes. Qazirgi kezde búkil eldi jaılaǵan jemqorlyq epıdemıasymen kúrespek túgili, ony baqylaýǵa alýdyń ózi qıyn...
Endeshe, bul indetke qarsy turý - halqy úshin jany ashıtyn, kózi ashyq azamattardyń basty mindeti, azamattyq boryshy. bolýy kerek dep esepteımin. Sol sebepti, mundaı keleńsiz jaǵdaımen kúresý - meniń de, kózi ashyq, kókiregi oıaý ár adamnyń da azamattyq boryshy. Bizden memleketke eshqandaı qaýip joq, kerisinshe biz memlekettiń janashyrlary ári sanıtarymyz.
Elimizde ekijúzdilik, jaǵympazdyq, namyssyzdyq, eliktegishtik, qorqaqtyq, paraqorlyq, jemqorlyq taǵy da basqa jaǵymsyz qasıetter qoǵamnyń aıyqpas dertine aınalǵan. Sondyqtan, meni memleketimizdiń bolashaǵy, ult taǵdyry, kúızelip júrgen halyqtyń turmysy, adam quqyǵynyń jappaı saqtalmaýy, demokratıalyq qundylyqtardyń joıyla bastaýy, basqa da keleńsiz jaǵdaılar qatty alańdatady.
Men úkimetke de, halyqqa da qarsy emespin. Tek, dóreki, mádenıetsiz, ur da jyq ákimderge, olardyń zańsyz is-áreketterine, sheneýnikterdiń búrokrattyǵy men paraqorlyǵyna, qoǵamdy jaılaǵan jemqorlyqqa, qyrýar qarjynyń baqylaýsyz shetke ketip jatqanyna, qazaq tiliniń qaýqarsyzdyǵyna, ultymyzdyń rýhanı daǵdarysqa úshyraýyna, osylardy kórip-bile otyryp, shara qoldanbaıtyn bıliktegilerge qarsymyn.
Jaqsy bolsyn, jaman bolsyn, bar zańnyń durys jumys istemeýine narazymyn.
Qazba baılyǵy asa mol, halqy Qytaıdyń ortasha qalasyndaı ǵana eldiń ekonomıkasyn durys basqara almaı otyrǵan joǵarǵy bıliktegilerdiń álsizdigine, jumyssyzdar men qaıyrshylardyń moldyǵyna ashynamyn.
Bıliktiń qýyrshaǵyna aınalǵan muǵalimder men dárigerlerdiń, memlekettik qyzmetkerlerdiń saılaý kezderindegi zańsyz áreketterine qynjylamyn.
Men, elimizdiń Órkenıetti el bolýyna, memleketimizdiń kórkeıýine, halqymyzdyń shynaıy demokratıalyq jaǵdaıda ómir súrýine atsalysýǵa tyrysyp júrgen, elimizdiń Zańdaryna júginetin, zań sheńberinde ómir súretin Qazaqstannyń qarapaıym azamatymyn.
«21 mamyr kúni mıtıńige shyǵamyz, ruqsat berińizder» dep, 2 adam (bastamashyl toptyń atynan) aýdan ákimdigine bardyq. Alaıda mıtıń ótkizýge baılanysty ótinishtiń merzimin (ótinishti qaraý merzimi 10 kún) keshiktirip alýymyzǵa oraı, ruhsat berilmedi. Olaı bolsa basqa kúndi belgileýdi usyndyq, oǵan da qarsylyqtaryn bildirdi.
Mıtıńige shyǵýdaǵy basty talabymyz: «Jer satylmasyn! Sheteldikterge jer arendaǵa berilmesin!.. Molaq aýylyndaǵy 87 adamnyń shabyndyq jerlerin «jaıylymdyq jer» dep, aýyldyń kásipkerine zańsyz rásimdep berilgen jer qaıtarylsyn! Bolmasa 87 otbasynan 2 adamnan shyqsa 174 adam jáne Naýaly aýylynan da adamdar qosylady.., sonda bir ǵana Naýaly aýyldyq ogrýginen 300 deı adam aýdan ortalyǵyna baramyz. Aýdan ortalyǵynan da, jerdi satýǵa... qarsy adamdar shyǵatynyn esepteı berińizder...» dep eskerttik.
Aýdan basshylary, bizdiń talabymyzdan soń, shuǵyl túrde áreketke kóshti. 18 mamyr kúni Naýaly aýylynda Úrjar aýdanynyń basshylary qatysqan (Aýdan ákimi, onyń barlyq orynbasarlary, aýdandyq máslıhattyń hatshysy, bólim bastyqtary, «Semeı tańy» gazetiniń tilshisi...) jıyn boldy...
Nátıjesinde, Naýaly aýyldyq okrýgi qaramaǵyndaǵy Molaq aýylynyń 87 otbasynyń 1,5 jyldan beri qaıtaryp ala almaı júrgen shabyndyq jerleri, qolma-qol qaıtaryldy. Halyqtyń narazylyǵyn týdyrǵan, burynǵy aýyl ákimiń zańsyz sheshiminiń kúshi joıyldy, ári sol ákimniń ıeligindegi 4 gektar jerdi, aýdan ákimi, mal ósirýmen aınalysatyn azamatshaǵa alyp berdi. Sonymen halyqtyń ashý-yzasy tarqaǵandaı boldy... ?!?!
Eń bastysy, bizdiń (bastamashyl toptyń) rıza bolyp qýanǵanymyz, HALYQ BİRİKSE ÚLKEN KÚSH EKENİN ANYQ SEZİNDİ!!!!!!
«Dat» gazetinde jazylǵan «Úrjar jerin saýdaǵa salǵandar...» degen maqaladaǵy «Bátýa» JSHS ıeleri (qytaılar) bizdiń aýdannan Kókshetaýǵa ketkenin, aýylymyzda bolǵan jıynda aýdan basshylary rastady. Senbeseńder sol jerge aparaıyq kórińder dedi. Qashan aparady dep kútip otyrmyz. Eger sol jerden saraptamalyq topyraq alsaq, qaı jerde sol topyraqtyń saraptamasyn jasatýǵa bolady? Bizdiń adamdarǵa senim joq.
Toqan Tursynbaev
30.07.16 jyl
