Eýropada mınıstr atanǵan alǵashqy qazaq qyzy, medısına ǵylymdarynyń doktory, 53 jastaǵy chehıalyq saıasatker Jámılá Stehlıkova jaıly "Qazaq" gazeti jazdy, - dep habarlaıdy Qamshy.kz.
Jámılá Almasqyzynyń esimi 2007-jyly Eýropada jáne Qazaqstanda jıi atala bastady. Óıtkeni, sol jyldyń 9-qańtarynda Chehıa Respýblıkasynyń Premer-mınıstri Mırek Topolanektyń Jarlyǵymen qazaq qyzy Adam quqyqtary jáne shaǵyn ulttar máselesi jónindegi mınıstri bolyp taǵaıyndaldy. Sol kezden bastap «Tuńǵysh» deıtin sóz saıasatker hanymǵa qarata aıtylatyn boldy. Nege deseńiz, buǵan deıin Chehıanyń tarıhynda ózge ultty mınıstr bolǵan emes, Qudaı-aý, Chehıa deımiz, mundaı joǵary dárejeli laýazymǵa búkil Ortalyq Eýropa elderinde basqa eldiń ókili alǵash ret kóterilip otyr. Al Qazaq eliniń tarıhynda Jámılá hanym alǵashqy bolyp Eýropanyń ozyq elinde mınıstr dárejesine deıin kóterilgen qazaq ultynan shyqqan saıasatker atandy.
Mınıstr atanǵan qazaq qyzy kim?
Rasynda da, bul suraq halyqty qatty qyzyqtyrady. Sondyqtan da, qoldaǵy bar málimet boıynsha, atalǵan suraqqa jaýap berip kórelik.
Jámılá Almasqyzy 1962 jyly 6-aqpanda Almatyda dúnıege kelgen. Ákesi Almas Ordabaev – sáýletshi, mádenıettanýshy, etnograf. Al anasy – Raýza Sembaeva hımıa salasynyń ǵalymy. Naǵashy atasy Ábdihamıt Sembaev kezinde Qazaqstanda Bilim mınıstri bolǵan saıası tulǵa.
2007-jyly «Azattyq» radıosyna bergen suhbatynda Jámılá hanym Qazaqstan men Qyrǵyzstannyń shekarasynda ornalasqan Qaraqurym aýylyndaǵy (Jambyl oblysy) atamekeni týraly bylaısha ańsaǵan: «...Men úshin Qaraqurym aýylynyń mańyzy óte erekshe. Qaraqurymda meniń atam, ıaǵnı ákemniń ákesi týyp-ósken. Sondyqtan, atameken degende meniń esime árqashan jıi túsetin jer – ózim týyp, balalyq shaǵym ótken ásem de súıikti qala Almaty emes, aldymen sol Qaraqurym aýyly kóz aldymda elesteıdi. Mine, sol aýylda óz qurby-dostarymmen birge qyr-dalaǵa shyǵyp, ózen-kólge shomylyp, atqa minip, saırandap júrgen kezderimdi jıi ańsaımyn. Meniń qazirgi tirshilik-ómir jolym sol Qaraqurym qystaǵynan bastaý alady desem shyndyq bolar».
Qaraqurym. Máskeý. Homýtov...
Ákesi Almastyń jumys jaǵdaıymen Máskeýge qonys aýdardy. 1986-jyly Birinshi medısınalyq ınstıtýtynyń 1-shi emdeý fakúltetinde bilim alyp bitirdi. 1985-87 jyldary atalǵan ınstıtýttyń psıhıatrıa kafedrasynda ǵylymı qyzmetkeri jáne sabaq berýshi mindetterin atqardy.
«Máskeý ýnıversıtetindegi oqý kezinde cheh jigitimen dám-tuzymyz jarasyp, Eýropaǵa qonys aýdardym. Sonymen, cheh tili ortasyna tústim. Al, qaı orta, qaı qoǵamda bolsań sol eldiń tilin bilýiń arqyly óz bet-beıneń, kózqarasyń aıqyndalady eken. Meniń kózim jetkeni – aǵylshyn, orys, nemis sekildi álemdik deńgeıdegi tildermen qatar óz ana tilińdi bilmeseń, balańa úıretpeseń onda álemdik jahandaný teńizine shógip ketýiń ǵajap emes. Ondaı birkelki ómirde ulttyq tegiń de, tarıhı tamyryń da joıylady eken», – degen saıasatker ana tili – qazaq tilin saqtaı almaǵanyna ókinish bildiripti.
Bolashaq jarymen Keńes Odaǵynan Chehıaǵa qonys aýdarǵan Jámılá 1987 jyly Praga qalasynda aspırantýrada oqydy. 1989-1992 jyldary Homýtov qalasynda beldi dáriger-psıhıatr, 1992-1997 jyldar aralyǵynda Praga halyq densaýlyq saqtandyrý ortalyǵynda jáne Memlekettik densaýlyq ınstıtýtynda ǵylymı qyzmetker bolyp jumys istedi.
Qalalyq keńesten Parlamentke...
Saıası mansabyn Jámılá Stehlıkova 1998 jyly Homýtov qalasy Ýákildiginiń (maslıhat) múshesi bolyp bastady. Sońǵy eki saılaýda Homýtov qalalyq ratýshasynyń (ákimdik) múshesi boldy, 2006 jylǵy jergilikti ýákildikter saılaýdan beri Homýtov ýákildiginiń Shaǵyn ulttar jónindegi komısıasyn basqardy. Jasyldar partıasynyń qalalyq tóraıymy, ólkelik uıymynyń tóraıymy jáne partıanyń búkilrespýblıkalyq keńes múshesi qyzmetterin atqardy.
2001 jyly «Relikty» degen qoǵamdyq uıymnyń quryltaıshysy bolyp «Pameti Krusnohori» degen joba bastady. Bul Soltústik-Batys Chehıa óńirindegi cheh pen nemis ulttary ishindegi eski turǵyndardy kartada belgiledi.
2007-jyldyń 9-qańtarynda Chehıa Respýblıkasynyń Premer-mınıstri Mırek Topolanektyń Jarlyǵymen Adam quqyqtary jáne shaǵyn ulttar máselesi jónindegi mınıstri bolyp taǵaıyndalǵan Jámılá Almasqyzy bul qyzmetinen 2009-jyldyń qańtarynda óz erkimen ketti. Qazir eks-mınıstr Chehıanyń densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń jetekshi qyzmetkeri, Jasyldar partıasynyń jetekshileriniń biri retinde saıasattaǵy mansabyn abyroıly jalǵastyryp keledi.
Óz erkimen mınıstr qyzmetinen nege ketti?
Chehıanyń tuńǵysh ózge ultty mınıstri bolǵan qazaq qyzy 2009-jyly mınıstr qyzmetinen ketýine jáne Úkimetke kelmeı turyp onyń qatty synyna ushyraǵan Irjı Chýnektiń vıse-premerlikten bosaýyna ne sebep bolǵanyn bir suhbatynda: «2009-jylǵy saıası daǵdarystyń áserinen Úkimetti saqtap qalýǵa saıası qajettilik týdy. Munda Premer-mınıstr Mırek Topolanek burynnan belgili tájirıbeni qoldandy. Ondaı tájirıbeni ýaqytynda Sosıal-demokratıalyq partıanyń Úkimeti de kabınet músheleriniń bir bólshegin, ıaǵnı ár partıadan bir nemese eki mınıstrdi aýystyrý úshin paıdalanǵan bolatyn. Mırek Topalanek óz partıasynan eki, hrıstıandyq demokrattardan bir Úkimet múshesin aýystyrdy. Sońǵysy – vıse-premer Irjı Chýnek. Olardyń ózderi ony aýystyrǵysy kelmedi. Biraq, biz ony aýystyrýdy tabandy túrde talap ettik. Óıtkeni, bizdiń Úkimetke Irjı Chýnektiń násilshildigi kóp kedergi keltirdi. Sol sebepti de Jasyldar partıasy Úkimet quramynyń jańarýyn talap etti. Biz osy talabymyzdy aıtyp, baspasóz máslıhatyn ótkizgen kúnniń erteńinde Irjı Chýnektiń ózi Úkimet quramynan ketetinin málimdedi. Biz úshin onyń ketýi men birneshe mınıstrdiń aýysýy saıası tazarý ispettes edi, sol úshin biz qurbandyq jasaǵandaı boldyq. Bul óte mańyzdy edi. Sebebi, Irjı Chýnek bir ózi búkil Úkimettiń aıaǵyna tusaý bolyp otyrdy. Densaýlyq saqtaý jáne kólik mınıstrleriniń aýysýy da óte mańyzdy boldy. Jasyldar partıasy, sonyń ishinde men de barmyn, árıne, ol ózgeristi qoldady», – dep ashyq aıtqan-dy.
Saıasatkerdiń otbasy
1988 jylǵy qańtarynda Mıloslav Stehlık degen cheh jigitimen shańyraq kóterip, sol kezdegi Chehoslovakıada kómir keni bar Homýtov qalasynda turdy.
1992-jyly Chehoslovakıa azamattyǵyn qabyldady. 1997 jyly jubaıy Stehlıkpen belgili bir sebepterge baılanysty ajyrasty. Kámılá (1989) jáne Asan (1995) esimdi ul-qyzy bar.
«Mınıstr laýazymyndaǵy adam májilisterden, ne qyzmet babymen Chehıa boıynsha ǵana emes, álem elderi boıynsha sapar shegýden qoly tımegen kezde shynymen ózindi otbasynyń aldynda kináli sezine bastaıdy ekensiz. Al, búginderi bos ýaqytymnyń kóbirek ekeni ras. Qazir men neshe túrli otbasylyq sharalardy oılastyrýǵa kóbirek ýaqyt jumsaımyn. Serigimmen ekeýmizdiń aramyzdaǵy qarym-qatynas ta jaqsaryp keledi. Shynyn aıtqanda, mınıstr kezimde otbasym meniń elesimde ǵana bolatyn, eshbir ýaqytym bolmaıtyn. Menińshe bul – saıasattaǵy barlyq áıeldiń ortaq máselesi. Áıel adamǵa jas kezinde, bala-shaǵa joq kezde nemese balalary eseıgen soń saıasatpen aınalysýǵa bolady der edim. Ózim osy ekinshi topqa jatamyn, balalarym eresek, árqaısysy ózimen-ózi», – deıdi eki balanyń anasy.
Tobyqtaı túıin
Joǵaryda aıtqanymyzdaı, buǵan deıin Chehıanyń tarıhynda ózge ultty mınıstr bolǵan emes, tipti, Chehıa deımiz-aý, mundaı joǵary dárejeli laýazymǵa búkil Ortalyq Eýropa elderinde basqa eldiń ókili alǵash ret kóterildi. Sondyqtan da, Qazaq eliniń tarıhynda alǵashqy bolyp Eýropanyń ozyq elinde mınıstr dárejesine deıin kóterilgen qazaq qyzynyń esimi Qazaqstan, kerek deseńiz, Eýropa tarıhynda altyn áriptermen jazylǵany daýsyz. Dáriger retinde de «medısınanyń atasy» Gıppokrat antyna adal bolǵan saıasatker el arasynda dańqqa bólenip júr. Bárekeldi!
